Từ nỗi ám ảnh 1.800 trẻ tử vong mỗi năm đến yêu cầu phải hành động khác đi
Các chương trình lớp dạy bơi miễn phí và mô hình bể bơi học đường là những sáng kiến trang bị kỹ năng bơi lội và kỹ năng an toàn nước cho trẻ, nhằm giảm tử vong do đuối nước, đặc biệt ở học sinh vùng nông thôn, miền núi vốn ít cơ hội tiếp cận giáo dục bơi bài bản. Việt Nam mỗi năm vẫn ghi nhận khoảng 1.800 trẻ em tử vong do đuối nước, và đa số vụ việc diễn ra tại khu vực nông thôn, miền núi, nơi trẻ thường xuyên tiếp xúc với sông, suối, ao, hồ nhưng lại thiếu điều kiện học bơi một cách hệ thống. Đó không còn là vài tai nạn “rủi ro”, mà là một cuộc khủng hoảng an toàn trẻ em. Nếu tiếp tục chỉ dừng ở tuyên truyền, chúng ta mặc nhiên chấp nhận rằng sinh ra ở nông thôn thì phải sống chung với nguy cơ chết đuối.
Bể bơi trong trường học: Khi chính sách gặp doanh nghiệp tại Bắc Ninh
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay là sự chuyển dịch từ khẩu hiệu sang hành động cụ thể: xây bể bơi, mở lớp dạy bơi miễn phí ngay trong trường học. Ngày 1/8, Trường Tiểu học Đồng Vương ở xã Đồng Kỳ, Bắc Ninh đã khánh thành bể bơi và khai giảng lớp học bơi mô hình điểm miễn phí cho học sinh. Công trình này được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, Hội Thể thao học sinh cùng sự đồng hành của một doanh nghiệp thực phẩm. Nói cách khác, đây là mô hình nơi nhà nước định hướng, doanh nghiệp góp nguồn lực, nhà trường tổ chức thực hiện. Theo ông Nguyễn Nho Huy, dù đã có nhiều giải pháp, mỗi năm Việt Nam vẫn có khoảng 1.800 trẻ em tử vong do đuối nước – con số buộc hệ thống giáo dục phải coi bơi lội như một nội dung bắt buộc, chứ không phải “môn phụ”.
Đi xa hơn một công trình tượng trưng, Bắc Ninh đang được chọn làm “phòng thí nghiệm” của một mô hình dạy bơi an toàn. Trong năm 2026, chương trình tại đây gồm xây mới một bể bơi, cải tạo và nâng cấp hai bể bơi hiện có, đồng thời tổ chức các lớp dạy bơi mô hình điểm. Mỗi bể bơi trong trường không chỉ là hạng mục cơ sở vật chất, mà là không gian học tập an toàn, nơi học sinh được tiếp cận với môn bơi một cách bài bản và thường xuyên hơn. Quan điểm đáng ủng hộ ở đây là: không chờ phụ huynh tự xoay sở cho con học bơi, mà đưa bơi lội vào chính chương trình giáo dục thể chất, với chương trình dạy bơi an toàn thống nhất toàn quốc theo Quyết định 1717/QĐ-TTg.
Khi lực lượng địa phương mở lớp dạy bơi miễn phí cho học sinh
Song song với những bể bơi mô hình điểm, nhiều địa phương đang chứng minh rằng phòng chống đuối nước không nhất thiết phải chờ dự án lớn. Tại một trường tiểu học ở Hộ Độ, lớp dạy bơi miễn phí đợt 1 do Ban Thanh niên Công an tỉnh tổ chức đã khép lại với nhiều kết quả tích cực, góp phần trang bị cho học sinh kỹ năng bơi lội và kiến thức phòng, chống đuối nước. Thực hiện kế hoạch phối hợp giữa Tỉnh đoàn và Công an tỉnh về tăng cường giáo dục kỹ năng phòng, chống đuối nước cho trẻ, lực lượng công an trẻ đã trực tiếp đứng lớp, hướng dẫn các em những kỹ năng bơi cơ bản, cách làm quen với môi trường nước và xử lý tình huống khi gặp sự cố. Đây là cách tiếp cận thiết thực: dùng chính lực lượng bám địa bàn để dạy an toàn nước cho trẻ, thay vì chỉ tăng cường tuyên truyền trên loa đài.
Hiệu quả xã hội của các lớp dạy bơi miễn phí này không dừng ở việc “biết bơi”. Trong quá trình học, học sinh được rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân, kỹ năng ứng phó trong tình huống khẩn cấp và ý thức bảo đảm an toàn cho bạn bè. Khóa học giúp các em mạnh dạn hơn khi tham gia hoạt động dưới nước và lan tỏa nhận thức về tầm quan trọng của kỹ năng an toàn trong môi trường nước. Đáng nói hơn, đây là những hoạt động gần như không thu phí, phù hợp với điều kiện kinh tế của các gia đình nông thôn – nơi việc cho con đến trung tâm bơi tư nhân là điều xa xỉ. Khi lực lượng đoàn, đội, công an đảm nhận vai trò huấn luyện, câu chuyện phòng chống đuối nước thoát khỏi khuôn khổ phong trào, trở thành dịch vụ công thực sự cho trẻ em.
Khoảng cách vùng nông thôn – miền núi và vai trò của mô hình đa bên
Không khó để nhận ra đối tượng dễ bị bỏ lại phía sau trong câu chuyện an toàn nước cho trẻ: học sinh vùng nông thôn, miền núi. Đây là khu vực trẻ em thường xuyên tiếp xúc với sông, suối, ao, hồ nhưng ít có cơ hội được học bơi bài bản. Trong bối cảnh đó, nếu chỉ trông chờ ngân sách nhà nước, nhiều trường sẽ không bao giờ có bể bơi. Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng doanh nghiệp lựa chọn một số trường tiểu học ở Bắc Ninh, trong đó có Đồng Vương, để thí điểm mô hình tăng cường điều kiện học bơi an toàn cho học sinh là một tín hiệu tích cực: nhà nước thừa nhận phải cần đến nguồn lực ngoài ngân sách. Hơn thế, chương trình còn hướng tới việc đánh giá, hoàn thiện phương pháp tổ chức dạy bơi an toàn để làm cơ sở nhân rộng cách làm hiệu quả ra nhiều địa phương.
Điểm đáng khen của cách làm này là thẳng thắn nhìn nhận: hiệu quả chương trình không đến từ nỗ lực của một đơn vị riêng lẻ, mà là kết quả phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, nhà trường và doanh nghiệp trong huy động nguồn lực, tổ chức chuyên môn và duy trì hoạt động. Mỗi bể bơi được khánh thành là một minh chứng cho tinh thần trách nhiệm xã hội và sự đồng hành giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội và doanh nghiệp trong việc đầu tư cho thế hệ tương lai. Tuy vậy, nếu muốn thu hẹp khoảng cách vùng miền, các địa phương cần chủ động tham gia – từ quy hoạch đất cho bể bơi di động, bố trí giáo viên dạy bơi, đến kêu gọi doanh nghiệp tại chỗ cùng chung tay. Không thể chờ mãi một vài dự án thí điểm “rơi” xuống.
Kết luận: Bơi lội phải trở thành kỹ năng sống bắt buộc, không phải lựa chọn xa xỉ
Nếu phải rút ra một thông điệp, đó là: phòng chống đuối nước chỉ có ý nghĩa khi trẻ được thực hành, chứ không phải nghe dặn dò trên giấy. Các mô hình bể bơi học đường ở Bắc Ninh, các lớp dạy bơi miễn phí của lực lượng công an, đoàn thanh niên hay sự tham gia của doanh nghiệp đang chứng minh rằng chúng ta hoàn toàn có thể biến bơi lội thành kỹ năng sống phổ cập cho trẻ. Được tiếp cận các lớp học bơi an toàn, trẻ có thêm cơ hội phát triển toàn diện, nâng cao sức khỏe và giảm nguy cơ đuối nước. Đây cũng là một phần trong nỗ lực rộng hơn, khi hàng chục triệu lượt trẻ đã được tiếp cận hoạt động giáo dục dinh dưỡng và vận động toàn diện giai đoạn 2020–2026. Vấn đề còn lại không phải “có làm hay không”, mà là làm nhanh đến mức nào để mỗi mùa mưa lũ không còn là một phép thử sinh tử với con em vùng quê.
