Đuối nước: Khủng hoảng âm thầm đòi hỏi một chiến lược dạy bơi mới
Dạy bơi miễn phí cho học sinh nông thôn là các chương trình cộng đồng phối hợp giữa nhà trường, lực lượng công an, đoàn thể thanh niên và doanh nghiệp, nhằm trang bị kỹ năng bơi lội, kỹ năng an toàn nước và kiến thức phòng chống đuối nước cho trẻ em, đặc biệt tại vùng khó khăn, nơi trẻ thường xuyên tiếp xúc với sông suối ao hồ nhưng ít có điều kiện học bơi bài bản.
Việt Nam vẫn ghi nhận khoảng 1.800 trẻ em tử vong do đuối nước mỗi năm, bất chấp nhiều chiến dịch tuyên truyền đã được triển khai. Đây không phải con số thống kê khô khan, mà là lời cảnh báo rằng cách làm cũ – chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, áp phích, buổi sinh hoạt ngoại khóa – đã không còn đủ sức cứu mạng trẻ. Đặc biệt ở khu vực nông thôn và miền núi, nơi xung quanh trẻ là sông, suối, ao, hồ nhưng trong trường học lại thiếu bể bơi, thiếu giáo viên chuyên môn, khoảng cách giữa nhận thức và hành động càng trở nên nguy hiểm. Nếu không coi kỹ năng bơi lội và an toàn nước như một “môn học sinh tồn”, tai nạn sẽ tiếp tục lặp lại.
Bắc Ninh: Bể bơi trong trường và mô hình hợp tác nhiều bên
Điểm đáng mừng là ở một số địa phương, tư duy phòng chống đuối nước đã chuyển từ nói sang làm. Tại Trường tiểu học Đồng Vương (xã Đồng Kỳ, Bắc Ninh), bể bơi trong khuôn viên trường không còn là ước mơ xa vời mà đã trở thành lớp học hàng ngày của học sinh. Công trình này được triển khai dưới sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, sự phối hợp của Hội Thể thao học sinh và sự đồng hành của Nestlé Việt Nam. Đây là ví dụ điển hình cho mô hình “nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp” cùng chia sẻ trách nhiệm thay vì đẩy gánh nặng cho phụ huynh.
Ngày 1/8, trường tổ chức lễ khánh thành bể bơi và khai giảng lớp học bơi mô hình điểm miễn phí cho học sinh. Quan trọng hơn chiếc băng khánh thành là quyết tâm đưa bể bơi vào hoạt động ngay trong hè, để trẻ được học và thực hành kỹ năng bơi lội, an toàn nước ngay tại trường. Hiệu trưởng thừa nhận trước đây nhà trường chỉ có thể tuyên truyền về phòng chống đuối nước, nhưng hầu như không thể tổ chức dạy bơi vì thiếu cơ sở vật chất. Việc có bể bơi đã biến lo lắng thành hành động, biến mục tiêu “An toàn – Thân thiện – Hạnh phúc” thành điều kiện cụ thể chứ không phải khẩu hiệu treo tường.
Thí điểm với doanh nghiệp: Khi an toàn nước trở thành một phần của giáo dục thể chất
Hợp tác giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và Nestlé Việt Nam cho thấy dạy bơi miễn phí không chỉ là hoạt động thiện nguyện rời rạc, mà có thể được thiết kế như một chương trình giáo dục thể chất dài hơi. Theo thoả thuận, một số trường tiểu học ở Bắc Ninh, trong đó có Đồng Vương, được chọn để thí điểm mô hình tăng cường điều kiện học bơi an toàn cho học sinh. Trong năm 2026, chương trình tại địa bàn này gồm xây mới một bể bơi, cải tạo và nâng cấp hai bể hiện có, đồng thời tổ chức các lớp dạy bơi mô hình điểm.
Ý nghĩa của mô hình không dừng ở vài bể bơi được xây thêm. Mỗi bể bơi trong trường học được xem như một không gian học tập an toàn, nơi trẻ được học bơi bài bản, thường xuyên và có giáo án thống nhất toàn quốc theo chương trình dạy bơi an toàn mà Bộ đã ban hành. Một phát biểu tại lễ khánh thành nhấn mạnh đây là minh chứng cho trách nhiệm xã hội và sự đồng hành giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội và doanh nghiệp. Nếu những kinh nghiệm thực tiễn từ Bắc Ninh được tổng kết nghiêm túc, chúng có thể trở thành mẫu hình để nhiều tỉnh nông thôn khác triển khai, thay vì mỗi nơi làm một kiểu, manh mún và khó bền vững.
Vai trò của công an và đoàn thể: Khi bài học bơi gắn với kỹ năng tự vệ và mùa hè an toàn
Không chỉ ngành giáo dục và doanh nghiệp, lực lượng công an và tổ chức đoàn – đội cũng đang bước vào cuộc chiến phòng chống đuối nước một cách năng động hơn. Tại Trường Tiểu học Hộ Độ, Ban Thanh niên Công an tỉnh đã tổ chức lớp dạy bơi miễn phí đợt 1 cho học sinh theo kế hoạch phối hợp với Tỉnh đoàn về giáo dục kỹ năng phòng chống đuối nước cho trẻ em. Đây không phải là một khóa bơi thương mại, mà là hoạt động cộng đồng nhắm thẳng vào nhóm nguy cơ cao: học sinh nông thôn, thường xuyên ra sông, kênh, đồng ruộng trong dịp hè.
Trong khóa học, trẻ được hướng dẫn các kỹ năng bơi cơ bản, làm quen nước, động tác đúng kỹ thuật, cách xử lý khi gặp sự cố dưới nước, kỹ năng tự bảo vệ và ứng phó tình huống khẩn cấp. Khóa học kết thúc bằng sân chơi “Đường đua xanh” để các em thi, trình diễn kỹ năng, biến an toàn nước thành trải nghiệm hè hào hứng thay vì nỗi sợ. Kết quả, nhiều em mạnh dạn hơn, hình thành ý thức tự giác về an toàn, còn cộng đồng thì nhìn thấy rõ: dạy bơi miễn phí không chỉ giúp trẻ biết bơi, nâng cao thể chất mà còn lan tỏa nhận thức về tầm quan trọng của kỹ năng an toàn nước.
Từ mô hình điểm đến mạng lưới dạy bơi toàn quốc cho học sinh nông thôn
Điểm chung của các mô hình nói trên là một bước chuyển quan trọng: từ nâng cao nhận thức sang tạo điều kiện thực hành. Được tiếp cận các lớp học bơi an toàn, trẻ em có thêm cơ hội phát triển toàn diện, nâng cao sức khỏe và giảm nguy cơ đuối nước. Nhưng để những bể bơi điểm ở Bắc Ninh hay lớp miễn phí ở Hộ Độ không trở thành “hiện tượng lẻ”, cần coi dạy bơi an toàn là tiêu chí bắt buộc trong xây dựng trường học an toàn, nhất là ở nông thôn và miền núi – nơi trẻ tiếp xúc nước nhiều nhưng ít cơ hội học bơi.
Kế hoạch của Trường tiểu học Đồng Vương là một gợi ý: xây dựng quy chế quản lý, phân công giáo viên phụ trách và khai thác hiệu quả bể bơi để ngày càng nhiều học sinh được tiếp cận chương trình dạy bơi an toàn. Đồng thời, đây còn là mô hình thực nghiệm để hoàn thiện cách tổ chức dạy bơi trong nhà trường, từ đó nhân rộng ra toàn tỉnh và cả nước. Muốn vậy, các địa phương cần chủ động tìm kiếm hợp tác với doanh nghiệp, đoàn thể, lực lượng công an, thay vì chờ ngân sách. Khi mỗi xã nông thôn có ít nhất một điểm dạy bơi miễn phí hoặc chi phí thấp, câu chuyện 1.800 trẻ tử vong vì đuối nước mỗi năm mới có hy vọng không còn lặp lại.
