Khởi công mới là bước đầu
Trường phổ thông nội trú liên cấp là cơ sở giáo dục kết hợp dạy học tiểu học và trung học cơ sở với nơi ăn ở, sinh hoạt cho học sinh, đặc biệt phục vụ các cộng đồng vùng biên xa trường lớp. Vì vậy, tiến độ xây dựng không chỉ là chuyện hoàn tất công trình mà còn quyết định khi nào học sinh có thể tiếp cận điều kiện học tập và nội trú tốt hơn. Ngày 19/3/2026, toàn bộ 11 dự án giai đoạn 2 ở Nghệ An chính thức khởi công. Tỉnh có 21 xã biên giới đất liền, và cả 21 xã đều nằm trong diện đầu tư trường phổ thông nội trú liên cấp. Đây là một đợt xây trường Nghệ An có quy mô lớn, nhưng khởi công và bàn giao mặt bằng mới chỉ mở đầu chặng thi công: thách thức thực sự là giữ nhịp xây dựng đồng thời trên nhiều địa bàn miền núi.
Theo kế hoạch, 11 trường phải hoàn thành trước ngày 30/8/2027. Mốc này khiến mọi gián đoạn về vật liệu, lao động hay vận chuyển đều đáng kể, bởi các công trình đang ở giai đoạn đầu, với công việc san nền và đào móng còn tiếp diễn. Đẩy nhanh tiến độ xây trường vì thế cần bắt đầu bằng việc nhận diện sớm những điểm nghẽn, thay vì chờ chúng hiện rõ trên đường găng thi công.
Vật liệu và đường vận chuyển là phép thử lớn
Áp lực trước mắt nằm ở nguồn cung cát, đá và đất đắp. Nhiều dự án đầu tư công lẫn ngoài ngân sách cùng triển khai khiến nhu cầu vật liệu tăng, trong khi khu vực miền Tây Nghệ An, nhất là các xã biên giới, đã gặp tình trạng thiếu nguồn cung. Tỉnh đang chỉ đạo điều phối, xem xét cấp phép khai thác mới và tận thu khoáng sản, nhưng các biện pháp đó chưa bảo đảm vật liệu sẽ đến đúng nơi, đúng thời điểm. Địa hình miền núi và giao thông khó khăn còn kéo dài quãng vận chuyển, làm tăng chi phí đưa vật liệu đến công trường. Với những điểm xa như Na Loi, Mường Típ và Mường Xén, một chuyến hàng trễ có thể khiến nhà thầu phải điều chỉnh thứ tự thi công. Bởi vậy, quản lý nguồn cung không thể dừng ở việc xác nhận có mỏ hay có vật liệu; cần gắn kế hoạch giao hàng với tiến độ từng hạng mục và khả năng tiếp cận thực tế của mỗi công trường.
Một bất cập khác là giá vật liệu trong thông báo của cơ quan có thẩm quyền có thể chênh với giá thực tế, chưa phản ánh đầy đủ chi phí tại miền núi, biên giới. Khoảng cách đó gây khó cho việc lập dự toán và tổ chức mua sắm. Nếu không xử lý kịp, nhà thầu có thể chịu sức ép vừa giữ kế hoạch vừa xoay xở nguồn cung, còn tiến độ chung sẽ dễ bị ảnh hưởng.
Thiếu nhân lực có thể làm chậm cả dây chuyền
Vật liệu không phải trở ngại duy nhất. Khi nhiều dự án đồng loạt thi công, nhu cầu lao động xây dựng tăng lên, trong khi nguồn công nhân có tay nghề có nguy cơ thiếu hụt. Đây là rủi ro đáng lưu ý với công trình cần triển khai nhiều hạng mục song song: nếu thiếu thợ phù hợp, máy móc và vật tư tập kết cũng chưa đủ để duy trì nhịp thi công. Yêu cầu của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu về việc tập trung nhân lực, máy móc và tổ chức thi công khoa học vì thế cần được hiểu như một bài toán điều phối, không chỉ là lời thúc tiến độ. Chủ đầu tư và nhà thầu phải có kế hoạch huy động sát thực tế từng địa bàn, tránh phân tán lực lượng hoặc dồn việc vào giai đoạn cuối. Mặt bằng sạch đã được bàn giao ở cả 11 dự án, nhưng lợi thế ban đầu ấy chỉ phát huy khi năng lực thi công theo kịp.
Ngày 22/10, Phó Thủ tướng cùng đoàn công tác Trung ương kiểm tra tiến độ tại Môn Sơn và Anh Sơn. Hai trường được kiểm tra dự kiến đáp ứng lần lượt 1.125 và 1.348 học sinh khi hoàn thành. Quy mô này cho thấy điều đang đặt cược không chỉ là số hạng mục hoàn thành đúng hạn, mà là khả năng đưa cơ sở học tập, ăn ở và sinh hoạt đến với đông đảo học sinh vùng biên.
Tăng tốc nhưng không đánh đổi chất lượng
Sức ép về thời hạn dễ dẫn đến cách nhìn giản lược: công trình càng nhanh càng tốt. Nhưng với trường nội trú biên giới, chất lượng xây dựng và việc hoàn thiện đồng bộ các không gian học tập, nhà ăn, ký túc xá, khu đa năng mới quyết định công trình có phục vụ học sinh an toàn, hiệu quả hay không. Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh các hạng mục theo cam kết, đồng thời bảo đảm chất lượng để không ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư và hoạt động của nhà trường. Tiến độ xây trường vì vậy cần được đo bằng khả năng hoàn thành đúng mốc mà vẫn đáp ứng yêu cầu sử dụng, chứ không chỉ bằng khối lượng thi công trên báo cáo. Song song với cơ sở vật chất, nhà trường và cơ quan quản lý còn phải chuẩn bị điều kiện ăn ở, bữa ăn đủ dinh dưỡng và an toàn vệ sinh thực phẩm. Một ngôi trường hạnh phúc không thể hình thành từ công trình hoàn thành vội, thiếu chăm lo cho đời sống nội trú.
Kết luận cần rõ ràng: 11 dự án đã có mặt bằng và đã bước vào thi công, nhưng mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/8/2027 vẫn phụ thuộc vào nguồn vật liệu, lao động có tay nghề, vận chuyển và kiểm soát chất lượng. Tỉnh và các nhà thầu cần xử lý các nút thắt theo từng công trường, đồng thời giữ chuẩn kỹ thuật và chuẩn bị vận hành ngay từ đầu. Đẩy nhanh xây trường Nghệ An chỉ có ý nghĩa khi học sinh nhận được những ngôi trường an toàn, đồng bộ và thực sự đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt.
