Tiến độ cao chưa đồng nghĩa trường đã sẵn sàng
Trường phổ thông nội trú liên cấp là mô hình giáo dục kết hợp dạy học với ăn ở tập trung, hướng tới phục vụ học sinh tại các xã miền núi, biên giới. Với Nghệ An, bài toán hiện nay không chỉ là hoàn thành công trình, mà còn là đưa đủ hạng mục vào vận hành an toàn, đồng bộ.
Đầu tháng 11/2025, tỉnh khởi công 10 trường giai đoạn 1; đến thời điểm được báo cáo, khối lượng thực hiện đạt khoảng 85–99% giá trị hợp đồng. Nhưng phần trăm xây dựng không phản ánh đầy đủ điều kiện học tập và nội trú: 7 trường đã bố trí một phần học sinh tại cơ sở mới, còn Keng Đu, Tam Thái và Nhôn Mai dự kiến hoàn thiện toàn bộ công trình vào cuối năm 2026. Đây là khác biệt quan trọng giữa tiến độ trên công trường và hiệu quả đối với học sinh.
Ở Hạnh Lâm, một bộ phận học sinh đã chuyển tới trường mới trong khi số đông vẫn học tại các điểm trường cũ. Khi lớp học còn phân tán, giáo viên phải duy trì giảng dạy, quản lý và sinh hoạt trong điều kiện chưa ổn định. Vì vậy, mục tiêu của trường nội trú Nghệ An chỉ đạt được khi các khu học tập, ăn ở và hạ tầng phụ trợ cùng sẵn sàng.
Giai đoạn đầu: chậm chuẩn bị, đường khó, nguồn lực thiếu
Mười dự án giai đoạn 1 phải xử lý một chuỗi trở ngại nối tiếp nhau. Việc bàn giao dự án từ Sở Giáo dục và Đào tạo sang Ban Quản lý dự án chậm hơn hai tháng so với mặt bằng chung cả nước; sau đó là khâu khảo sát, chọn địa điểm đủ diện tích tối thiểu 5 ha. Thời gian chuẩn bị bị rút ngắn khiến áp lực dồn sang giai đoạn thi công, nơi mọi chậm trễ đều khó bù đắp.
Các công trường còn gặp tình trạng thiếu vật liệu xây dựng, khan hiếm nhân công và khó vận chuyển hàng hóa trên đường miền núi xuống cấp sau mưa bão năm 2025. Đây không phải những vướng mắc tách rời: thiếu người và vật tư làm giảm nhịp thi công, còn đường sá khó đi khiến việc tiếp tế càng kém ổn định.
Dù nhiều hạng mục đã gần hoàn thành, một số trường vẫn chưa thể vận hành trọn vẹn. Khu nội trú, nhà ăn, nhà đa năng hoặc các hạng mục kết nối còn dang dở có thể khiến học sinh phải tiếp tục học ở nhiều nơi. Chạy tiến độ là cần thiết, nhưng bàn giao từng phần khi điều kiện ăn ở và an toàn chưa bảo đảm không thể được xem là đích đến.
Giai đoạn hai: đã có mặt bằng, áp lực thi công vẫn còn
Ngày 19/3/2026, Nghệ An khởi công toàn bộ 11 trường thuộc giai đoạn 2. Các dự án đã được phê duyệt, công tác bồi thường hoàn thành và mặt bằng được bàn giao; máy móc, thiết bị đã tập kết để triển khai san nền, đào móng. Đây là khởi đầu thuận lợi hơn về thủ tục và mặt bằng, nhưng chưa phải bảo đảm rằng tiến độ sẽ giữ được suốt chặng đường.
Tỉnh dự kiến hoàn thành 11 công trình trước ngày 30/8/2027. Trong khi đó, nhu cầu vật liệu được dự báo tăng khi nhiều chương trình, dự án đầu tư công và dự án ngoài ngân sách cùng triển khai; nguồn lao động xây dựng có tay nghề cũng có nguy cơ thiếu hụt. Mặt bằng sạch vì thế mới giải quyết được một lớp vướng mắc, không xóa được cạnh tranh về vật tư và nhân lực.
Tỉnh dự kiến phối hợp với lực lượng quân đội, công an để hỗ trợ nhân lực có tay nghề, góp phần đẩy nhanh thi công. Giải pháp này có thể bổ sung sức người, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào khả năng điều phối vật liệu, nhà thầu và đường vận chuyển. Tiến độ trường học sẽ khó bền vững nếu chỉ trông vào việc huy động nhân lực vào giai đoạn cuối.
Hai giai đoạn, chung một phép thử về tổ chức thực hiện
Đặt hai giai đoạn cạnh nhau cho thấy điểm nghẽn chuyển từ khâu chuẩn bị sang nguy cơ thiếu nguồn lực khi thi công mở rộng. Giai đoạn đầu đã trả giá bằng bàn giao chậm, khảo sát địa điểm khó, đường sá hư hại và thiếu vật liệu, nhân công. Giai đoạn hai khởi công với mặt bằng đã sẵn sàng, nhưng nhu cầu vật liệu và lao động tăng đồng thời trên nhiều dự án vẫn đe dọa nhịp xây dựng.
Bài học không nằm ở việc khởi công sớm hay báo cáo tỷ lệ hoàn thành cao, mà ở khả năng chuẩn bị đồng bộ từ địa điểm, nguồn cung đến nhân lực và điều kiện vận hành. Nếu những yếu tố này không được theo sát, công trình có thể đạt khối lượng lớn nhưng học sinh vẫn phải học phân tán, còn nhà trường chưa thể tổ chức ăn ở tập trung.
Nghệ An cần giữ tiến độ nhưng không thể đánh đổi an toàn và chất lượng lấy một mốc bàn giao hình thức. Thước đo đáng tin cậy nhất là trường hoàn thiện đồng bộ, vận hành được và giúp học sinh vùng biên học tập, sinh hoạt ổn định. Đó mới là lúc cuộc chạy đua xây trường thực sự về đích.
