Long Sơn: từ tổ hợp hóa dầu đầu tiên đến dự án 6,1 tỷ USD
Nhà máy hóa dầu Long Sơn, hay Tổ hợp Hóa dầu miền Nam Việt Nam, là tổ hợp hóa dầu tích hợp đầu tiên và hiện lớn nhất tại Việt Nam, được xây dựng tại xã Long Sơn với mục tiêu sản xuất các sản phẩm olefin và polyolefin chủ lực, đóng vai trò nền tảng cho chuỗi công nghiệp nhựa và hóa dầu hạ nguồn trong khu vực.
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay là tổng vốn đầu tư của dự án Long Sơn 6,1 tỷ USD đã được cơ quan quản lý chấp thuận điều chỉnh từ mức 5,6 tỷ USD trước đó, tương đương 148.981 tỷ đồng. Việc tăng vốn không đi kèm thay đổi mục tiêu hay quy mô, nghĩa là nhà đầu tư chấp nhận chi thêm để bảo vệ tầm nhìn ban đầu thay vì thu hẹp tham vọng. Đây là tín hiệu quan trọng: Long Sơn không phải câu chuyện rút lui, mà là câu chuyện “gồng mình” đi tiếp trong bối cảnh thị trường hóa dầu toàn cầu đang ở chu kỳ khó khăn.
Tổ hợp sử dụng khoảng 398 ha đất, 66 ha đất có mặt nước và khoảng 194 ha mặt nước phục vụ cảng biển, cho thấy đây không chỉ là một nhà máy đơn lẻ mà là một cực công nghiệp – logistics mới của khu vực. Khi SCG mua lại toàn bộ phần vốn của đối tác trong nước và trở thành chủ đầu tư duy nhất, Long Sơn trở thành thương vụ lớn nhất của tập đoàn này tại Việt Nam, đồng thời là phép thử cho chiến lược mở rộng chuỗi hóa dầu ra ngoài biên giới Thái Lan.
Hai lần dừng máy và cú sốc Hormuz: rủi ro toàn cầu đổ lên Long Sơn
Nếu chỉ nhìn vào con số vốn, Long Sơn có vẻ là một dự án “khủng” đi đúng quỹ đạo. Nhưng diễn biến vận hành lại kể một câu chuyện khác: cú sốc gián đoạn tuyến vận tải tại eo biển Hormuz do xung đột Iran - Mỹ đã buộc SCG phải đồng thời tạm dừng hai nhà máy hóa dầu tại Thái Lan và Việt Nam trong nửa đầu năm 2026. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng một tổ hợp hóa dầu tích hợp, dù hiện đại đến đâu, vẫn phụ thuộc nặng nề vào an ninh năng lượng và dòng chảy nguyên liệu toàn cầu.
Đầu tháng 3/2026, SCG dừng vận hành nhà máy Rayong Olefins (ROC) tại Thái Lan để kiểm soát chi phí, do gián đoạn nguồn cung naphtha và propane bắt nguồn từ căng thẳng quanh eo biển Hormuz. Tương tự, tại Việt Nam, tổ hợp nhà máy hóa dầu Long Sơn phải tạm ngừng vận hành từ giữa tháng 5/2026. Theo báo cáo của chủ đầu tư, việc tạm ngừng này gắn với khó khăn của thị trường hóa dầu toàn cầu và thách thức trong tìm kiếm nguồn nguyên liệu, logistics, với khả năng kéo dài đến tháng 3/2027.
Trong giai đoạn dừng máy, Long Sơn vẫn phải gánh chi phí tiền mặt cố định khoảng 250 triệu Baht mỗi tháng để duy trì hệ thống. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Trong thời gian tạm dừng, tổ hợp LSP phát sinh chi phí tiền mặt cố định duy trì hệ thống khoảng 250 triệu Baht mỗi tháng". Điều này cho thấy quyết định dừng không phải là “đóng băng” mà là chấp nhận đốt tiền để chờ thời điểm tái khởi động phù hợp, thay vì vận hành trong thua lỗ sâu khi nguyên liệu đứt gãy và giá sản phẩm suy yếu.
SCG Thái Lan khởi động lại và chiến lược tái cấu trúc Long Sơn
Động thái SCG Thái Lan khởi động lại nhà máy ROC giữa tháng 9/2026, sau khi hoàn tất đánh giá toàn diện về vận hành và an toàn, cho thấy tập đoàn này không có ý định thu hẹp mảng olefin mà đang tái cấu trúc nó. Song song, SCG khẳng định sẽ sớm đưa nhà máy hóa dầu Long Sơn quay trở lại hoạt động, bất chấp những đồn đoán nảy sinh khi SCGC và PTTGC bước vào giai đoạn thẩm định xác nhận chuyên sâu cho một liên doanh olefins và polyolefins mới tại Thái Lan.
Điểm đáng bàn là cách SCG tận dụng giai đoạn dừng máy để “đại tu” Long Sơn. Tập đoàn cho biết đang nâng cấp nhà máy, tăng tính linh hoạt trong sử dụng nguyên liệu đầu vào, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng AI, đồng thời chuẩn bị cho giai đoạn tái vận hành. LSP đặt mục tiêu tái vận hành sản xuất vào Quý II/2027, sau khi hoàn thành chương trình bảo dưỡng tổng thể kéo dài 5 tháng dự kiến bắt đầu từ ngày 1/11/2026.
Sau khi tái vận hành, nhà máy sẽ từng bước nâng công suất và tích hợp nguồn nguyên liệu ethane theo lộ trình Dự án Cải tạo LSP (LSPE). Các hạng mục bổ sung như bể chứa nguyên liệu chính và điều chỉnh nhà máy Olefins để dùng ethane đã đạt lần lượt 61,5% và 42,9% tiến độ vào thời điểm tháng 6, với kế hoạch hoàn thành trong quý IV/2028. Đây không phải là sửa chữa nhỏ, mà là tái cấu trúc công nghệ để Long Sơn bớt phụ thuộc vào một loại nguyên liệu duy nhất – bài học rút ra trực tiếp từ cú sốc Hormuz.
Hóa dầu miền Nam Việt Nam: Long Sơn là “cửa ngõ” hay điểm nghẽn?
Tổ hợp Hóa dầu miền Nam Việt Nam tại Long Sơn được kỳ vọng sẽ nâng cao tính linh hoạt trong lựa chọn nguyên liệu đầu vào, qua đó tăng sức cạnh tranh dài hạn cho tổ hợp cũng như ngành hóa dầu trong nước. Về lý thuyết, một tổ hợp tích hợp với cảng biển riêng, diện tích đất và mặt nước lớn, cùng khả năng sản xuất ethylene, propylene, 1,3-butadiene, HDPE, LLDPE và polypropylene, sẽ là “cửa ngõ” nguyên liệu cho cả vùng kinh tế phía Nam.
Nhưng để Long Sơn không trở thành điểm nghẽn, hai điều kiện phải được đáp ứng. Thứ nhất, chủ đầu tư phải thực sự biến giai đoạn dừng máy thành cơ hội nâng cấp, thay vì chỉ bảo trì tối thiểu. Việc LSPE hướng tới tăng tỷ lệ sử dụng ethane và giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với lộ trình Net Zero 2050 của Việt Nam, là bước đi đúng hướng nhưng cần được đẩy nhanh. Thứ hai, hệ thống logistics và nguồn cung nguyên liệu phải được thiết kế lại với kịch bản rủi ro địa chính trị là “bình thường mới”, chứ không phải ngoại lệ.
UBND TPHCM đã yêu cầu Công ty TNHH Hóa dầu Long Sơn chịu trách nhiệm về tính hợp pháp, chính xác và trung thực của hồ sơ điều chỉnh, đồng thời chủ động huy động đầy đủ nguồn vốn để bảo đảm năng lực thực hiện dự án theo tiến độ. Câu hỏi còn lại không nằm ở giấy phép hay con số vốn, mà ở khả năng biến nhà máy hóa dầu Long Sơn thành một mắt xích ổn định, linh hoạt trong chuỗi hóa dầu miền Nam Việt Nam, thay vì một “siêu dự án” đẹp trên giấy nhưng dễ tổn thương trước mỗi cú sốc nguồn cung.
