Kết nối ASEAN Việt Nam: Từ kế hoạch trên giấy tới trục mới của khu vực
Kế hoạch chiến lược Kết nối ASEAN tại Việt Nam là chương trình hành động quốc gia nhằm tăng cường liên kết hạ tầng, thể chế và giao lưu nhân dân giữa Việt Nam và các nước ASEAN, gắn với Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và định hình lại vai trò trung tâm của Việt Nam trong mạng lưới khu vực.
Việc Phó Thủ tướng Phan Văn Giang ký Quyết định số 1775/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Kết nối ASEAN cho hai giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035 cho thấy Hà Nội không muốn đứng bên lề cuộc chơi khu vực mà muốn ngồi ngay “ghế lái”. Đây không chỉ là một kế hoạch hợp tác thông thường mà là bản thiết kế mới cho kết nối ASEAN Việt Nam: 6 lĩnh vực chiến lược, 49 biện pháp cụ thể, phân công rõ cơ quan chủ trì và lộ trình kiểm tra, đánh giá định kỳ. Nếu triển khai nghiêm túc, chương trình này có thể chuyển dịch trọng tâm kết nối ASEAN về gần hơn với Việt Nam – cả về hạ tầng, dòng hàng hóa lẫn dòng dữ liệu.
Hạ tầng bền vững và thành phố thông minh: Đường xương sống mới của khu vực
Trong 6 lĩnh vực chiến lược, cơ sở hạ tầng bền vững và phát triển đô thị, thành phố thông minh là lớp nền vật chất cho mọi tham vọng kết nối ASEAN Việt Nam. Không có mạng lưới hạ tầng bền vững, mọi khẩu hiệu về hội nhập chỉ dừng ở văn bản. Hạ tầng ở đây không chỉ là đường bộ, cảng biển, đường sắt mà còn là hạ tầng năng lượng sạch, hạ tầng số và các hệ thống đô thị hỗ trợ giao thông công cộng, giảm phát thải, tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.
Khi chương trình hành động yêu cầu hoàn thiện thể chế trong các lĩnh vực cơ sở hạ tầng, đầu tư, đô thị thông minh, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, điều đó đồng nghĩa các địa phương sẽ phải nghiêm túc nhìn lại quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế PPP và cách đánh giá tác động môi trường. Nếu thành phố thông minh chỉ dừng ở vài ứng dụng phản ánh hiện trường, kế hoạch sẽ thất bại; nhưng nếu hiểu đây là mô hình đô thị bền vững, dữ liệu hóa và lấy người dân làm trung tâm, Việt Nam có cơ hội biến các cực tăng trưởng như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng thành nút kết nối đô thị thông minh của cả ASEAN.
Đổi mới số ASEAN và logistics khu vực: Từ biên giới cứng sang chuỗi cung ứng liền mạch
Một trong những chuyển dịch quan trọng nhất của Kế hoạch chiến lược Kết nối ASEAN là đưa đổi mới sáng tạo số và logistics, chuỗi cung ứng liền mạch lên ngang hàng với hạ tầng cứng. Điều này phản ánh thực tế: trong nền kinh tế số, dữ liệu và dòng hàng hóa có thể bị nghẽn vì một thủ tục hải quan chậm trễ không kém gì một cây cầu xuống cấp. Chương trình hành động khẳng định: cấu trúc kế hoạch gồm 6 lĩnh vực và 49 biện pháp chiến lược, được cụ thể hóa thành các hoạt động có mốc thời gian và cơ quan chủ trì rõ ràng.
Đổi mới số ASEAN sẽ thất bại nếu mỗi nước giữ một bộ luật riêng cho thương mại điện tử, chữ ký số, bảo vệ dữ liệu; vì thế Việt Nam đặt mục tiêu hài hòa pháp luật trong các lĩnh vực kinh tế số, thương mại điện tử, hải quan, logistics. Về logistics khu vực, việc hướng tới “logistics và chuỗi cung ứng liền mạch” nghĩa là phải giảm chi phí thời gian ở biên giới, chia sẻ dữ liệu vận đơn, chuẩn hóa tiêu chuẩn. Nếu doanh nghiệp Việt Nam muốn tham gia sâu chuỗi cung ứng, đây là lúc họ phải đầu tư vào hệ thống quản trị, truy xuất nguồn gốc, kết nối API với đối tác ASEAN – nếu không, cơ hội thị trường sẽ trôi vào tay người khác.
Thể chế, con người và vai trò trung tâm của Việt Nam
Điểm ít “hào nhoáng” nhưng quyết định thành bại của chương trình là trụ cột thể chế và con người: hợp tác, quy định xuất sắc và kết nối giữa con người với con người. Chương trình nhấn mạnh tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế trong đầu tư, hải quan, đô thị, kinh tế số; tăng cường điều phối liên ngành; nâng cao năng lực hội nhập, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo cho các bên liên quan. Nói cách khác, nếu bộ máy không thay đổi, 49 biện pháp chiến lược sẽ bị “chìm” trong những báo cáo tổng kết hình thức.
Theo chương trình, việc triển khai được chia làm hai giai đoạn với các mốc đánh giá giữa kỳ 2028, 2033 và tổng kết 2030, 2035; trong đó, năm 2026 phải hoàn thành chương trình hành động của các bộ, ngành và lồng ghép vào kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội. Đây là cam kết mang tính trách nhiệm: nếu không bám sát các mốc này, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội khẳng định vai trò, tiếng nói và vị thế chiến lược trong các sáng kiến kinh tế chung của ASEAN. Chương trình được thiết kế “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”, nhằm nâng chất lượng tăng trưởng, mở rộng cơ hội thị trường, cân bằng hội nhập kinh tế với phát triển bền vững và nâng phúc lợi xã hội.
Kết luận: Kết nối không chỉ là đường sá, đó là cuộc “thi năng lực” quốc gia
Nếu nhìn chương trình hành động Kết nối ASEAN như một dự án hạ tầng, chúng ta sẽ bỏ sót phần quan trọng nhất: đây là bài kiểm tra năng lực quản trị và tầm nhìn hội nhập của Việt Nam đến 2035 và xa hơn tới 2045. 6 lĩnh vực chiến lược – từ hạ tầng bền vững, thành phố thông minh, đổi mới số ASEAN đến logistics khu vực, thể chế và kết nối con người – thực chất là 6 “đường thi” mà Việt Nam phải chạy đồng thời. Cơ hội là rõ ràng: trở thành trung tâm kết nối của một ASEAN sâu hơn, rộng hơn; song rủi ro cũng hiển hiện: nếu triển khai nửa vời, Việt Nam có thể bị kẹt trong vai “cửa ngõ tiềm năng” nhưng không bao giờ trở thành trục chính. Lựa chọn còn lại là hành động – đúng nghĩa một chương trình hành động – với kỷ luật thực thi, đối thoại chính sách liên tục và đặt người dân, doanh nghiệp vào đúng vị trí trung tâm của mọi quyết định.
