Xuất khẩu Việt Nam 2026: Bứt phá về quy mô và chất lượng
Xuất khẩu Việt Nam 2026 là quá trình mở rộng quy mô kim ngạch, đa dạng hóa thị trường và nâng cấp chất lượng sản phẩm, trong đó các ngành chủ lực như nông sản, thủy sản và công nghiệp chế biến đồng loạt chuyển từ bán hàng giá rẻ sang chiến lược giá trị gia tăng, đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn của các thị trường khó tính để duy trì tăng trưởng dài hạn. Trong 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 445,12 tỉ USD, tăng 25% so với cùng kỳ và là mức cao nhất từ trước đến nay. Riêng xuất khẩu hàng hóa đạt 215,66 tỉ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ. Động lực không chỉ đến từ đơn hàng phục hồi mà còn từ việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do, thiết kế kịch bản tăng trưởng chi tiết theo tháng, quý và giao trách nhiệm cụ thể cho từng lĩnh vực.
Lúa gạo xuất khẩu: Từ “được mùa mất giá” sang “được giá, được lượng”
Lúa gạo xuất khẩu đang trở thành biểu tượng cho bước chuyển chiến lược của nông nghiệp Việt Nam: không chấp nhận bán rẻ, mà hướng tới “được giá, được lượng”. Năm 2023, xuất khẩu gạo đạt 8,131 triệu tấn, tăng 14,4% về lượng và tăng 35,3% về giá trị so với năm 2022, lập kỷ lục cao nhất trong lịch sử ngành lúa gạo. Điều quan trọng hơn, ngành đã “chuyển dần quyền thương lượng về giá từ người mua sang người bán”. Vụ Đông Xuân, giá lúa giữ trên 9.000 đồng/kg, giúp nông dân lãi 35-40% và tạo tâm lý phấn khởi ngay cả khi chi phí đầu vào, nhân công tăng. Ấn Độ hạn chế xuất khẩu gạo và nguồn cung một số nước sụt giảm do El Nino tạo ra khoảng trống nguồn cung, và Việt Nam đã “biến cơ hội đó thành tiền để nâng cao thu nhập cho nông dân”.
Tuy nhiên, sự bứt phá này không chỉ nhờ “thiên thời”. Việt Nam đang đầu tư mạnh vào giống lúa ngắn ngày, chất lượng cao, sản xuất an toàn, hữu cơ và giảm phát thải. Nhiều hợp tác xã lên kế hoạch mở rộng diện tích lúa hữu cơ, sản xuất theo tiêu chuẩn SRP, gắn với xây dựng thương hiệu vùng miền. Đây là hướng đi bắt buộc khi các “hàng rào kỹ thuật” và yêu cầu “xanh hóa sản xuất” trở thành chuẩn mực thị trường. Ngành trồng trọt vẫn đặt mục tiêu giữ vững diện tích 7,1 triệu ha, sản lượng hơn 43 triệu tấn để đảm bảo xuất khẩu từ 8 triệu tấn gạo trở lên. Người tiêu dùng quốc tế đòi hỏi sản phẩm an toàn, truy xuất nguồn gốc rõ ràng, trong khi người nông dân cần thu nhập ổn định; chiến lược lúa gạo mới đang cố gắng cân bằng cả hai.
Cá rô phi Việt Nam: Mở rộng thị trường CPTPP và Trung Đông, giảm phụ thuộc Mỹ - Brazil
Cá rô phi Việt Nam đang âm thầm trở thành một “tay chơi” mới trong bức tranh tăng trưởng xuất khẩu. Trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá rô phi tiếp tục mở rộng tại nhiều khối thị trường, trong đó CPTPP và Trung Đông ghi nhận mức tăng trưởng nổi bật. Xuất khẩu sang CPTPP đạt gần 4,6 triệu USD, tăng 36,6%; riêng tháng 6 tăng 59% so với cùng kỳ. Nhật Bản nổi lên như điểm sáng khi lần đầu nhập khẩu lô cá rô phi giá trị gia tăng phục vụ chế biến sushi, sashimi. Điều này cho thấy cá rô phi Việt Nam không còn bị đóng khung ở phân khúc nguyên liệu đông lạnh, mà đã bước vào nhóm sản phẩm có giá trị cao, yêu cầu chế biến tinh và kiểm soát chất lượng chặt chẽ.
Ở Trung Đông, xuất khẩu cá rô phi đạt 4,2 triệu USD, tăng 66,9%, với Saudi Arabia chiếm tới 93% tổng kim ngạch, tăng 68,8%. Đây là cơ hội lẫn rủi ro: thị trường tăng nhanh nhưng phụ thuộc lớn vào một điểm đến. Nhìn chung, thị trường cá rô phi Việt Nam đang mở rộng theo hướng đa dạng hơn, song mức độ phụ thuộc vào Brazil và Mỹ vẫn chiếm 74% tỷ trọng xuất khẩu. Nếu muốn duy trì tăng trưởng xuất khẩu, doanh nghiệp phải phát triển vùng nuôi đạt chuẩn, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu. Điều này phù hợp với xu hướng tiêu dùng tại Mỹ, nơi người mua chú ý hơn đến sản phẩm tốt cho sức khỏe, giàu dinh dưỡng, tiện lợi, chế biến sâu và yêu cầu cao về tính bền vững, minh bạch chuỗi cung ứng.
Nhật Bản: Từ thị trường truyền thống thành “phòng thí nghiệm” cho sản phẩm công nghệ cao
Xuất khẩu sang Nhật Bản đang chứng minh rằng tăng trưởng xuất khẩu Việt Nam 2026 không chỉ dựa trên nông sản. Nửa đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sang Nhật đạt khoảng 14,78 tỉ USD, tăng 15,36% so với cùng kỳ. Nếu duy trì được đà này, tổng kim ngạch cả năm có thể đạt 30-31 tỉ USD. Tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghệ, điện tử và công nghiệp phụ trợ: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 63,72%; điện thoại và linh kiện tăng 53,26%; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 17,8%. Xuất khẩu phương tiện vận tải, gỗ, sản phẩm gỗ và thủy sản sang Nhật cũng ghi nhận mức tăng tích cực.
Sự bứt phá này phản ánh vị trí ngày càng quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu, khi nhiều doanh nghiệp Nhật chuyển dịch sản xuất và lắp ráp sang Việt Nam. Đồng thời, nhu cầu nguyên liệu công nghiệp và sản phẩm phụ trợ của Nhật tăng, tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt bám sâu vào chuỗi giá trị. Tuy nhiên, các ngành từng là “ngôi sao” như dệt may, giày dép lại giảm, cho thấy cấu trúc xuất khẩu sang Nhật đang thay đổi theo hướng công nghệ hơn. Đây là cơ hội để Việt Nam coi Nhật Bản như “phòng thí nghiệm” nâng chuẩn sản phẩm, từ tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, đến truy xuất nguồn gốc; nếu vượt qua được ở thị trường này, doanh nghiệp có thể tự tin tiến vào các thị trường khó tính khác.
Tăng trưởng xuất khẩu và hệ quả với người dân, doanh nghiệp
Tăng trưởng xuất khẩu không phải là câu chuyện của các báo cáo kinh tế xa vời; nó tác động trực tiếp đến ví tiền và cuộc sống của người dân. Giá lúa cao hơn, giữ ổn định trên 9.000 đồng/kg trong vụ Đông Xuân giúp nông dân lãi 35-40%, bù đắp phần nào chi phí đầu vào tăng. Ngành lúa gạo năm qua “đã tranh thủ được cơ hội thị trường, biến thời cơ thành thu nhập của người nông dân trồng lúa và lợi nhuận cho doanh nghiệp”. Với ngành thủy sản và cá rô phi, xu hướng tiêu dùng chú trọng sức khỏe và bền vững ở Mỹ buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách nuôi, chế biến, ghi chép và truy xuất nguồn gốc. Người nuôi cá, công nhân chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu đều phải nâng tay nghề và đầu tư thêm nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
Ở tầm vĩ mô, khi thương mại toàn cầu tăng trưởng chậm lại và xu hướng phân mảnh gia tăng, xuất khẩu Việt Nam càng phải chủ động thích ứng. Các cơ quan chức năng được yêu cầu tăng năng lực dự báo, điều phối hoạt động, theo sát rủi ro từ chính sách thuế, xung đột địa chính trị, yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Cục Xúc tiến thương mại sẽ đẩy mạnh phối hợp với hệ thống thương vụ, văn phòng xúc tiến và tổ chức quốc tế để cung cấp thông tin thị trường, kết nối doanh nghiệp, quảng bá sản phẩm, hỗ trợ xây dựng thương hiệu. Nếu làm tốt, xuất khẩu Việt Nam 2026 không chỉ là câu chuyện “tăng bao nhiêu phần trăm”, mà là bước chuyển sang nền kinh tế hướng ngoại, dựa trên chất lượng, chuẩn xanh và lợi ích cụ thể cho nông dân, công nhân và doanh nghiệp trong nước.
