Biển vẫn ở đó, nhưng cách mưu sinh đã khác
Chuyển đổi sinh kế của ngư dân Phú Quốc là quá trình người từng sống bằng đánh bắt tận dụng kinh nghiệm biển để làm công việc ổn định hơn trong du lịch và dịch vụ. Hai mươi năm trước, khi đảo còn thắp đèn bằng máy nổ, biển gần như là con đường mưu sinh duy nhất của nhiều gia đình; hôm nay, chính vùng nước ấy mở ra những nghề mới. Tám giờ sáng, ông Trần Thái Bình, 52 tuổi, vào ca tại bãi biển một khu nghỉ dưỡng. Ông san cát, dọn vũng nước triều rồi trông nom khu vực tắm biển. Hơn hai thập niên trước, ông ra khơi kiếm cá; giờ ông ra biển để giữ an toàn cho du khách. Bước ngoặt đến từ một tin tuyển dụng trên Facebook: nhà tuyển dụng cần người biết bơi và sơ cứu, những kỹ năng ông tích lũy qua năm tháng đi biển. Ông làm tám tiếng mỗi ngày, nhận lương gần chục triệu đồng mỗi tháng, có bảo hiểm và mỗi tuần nghỉ một ngày. Đó không chỉ là đổi việc. Với ông Bình, công việc mới đem lại nhịp sống dễ tính toán hơn so với những chuyến biển lúc trúng lúc thất.
Kinh nghiệm biển trở thành lợi thế trong du lịch
Nguyễn Tấn Thành cũng hiểu cái giá của nghề biển bấp bênh. Anh đến đảo khi còn đỏ hỏn, lớn lên trong cảnh đường đất đỏ, nắng bụi mưa lầy và điện thắp bằng máy nổ. Sau vài năm đánh bắt, anh chuyển sang phục vụ nhà hàng gần Bãi Khem; khoảng năm 2019–2020, anh vào làm cứu hộ tại bãi biển Hòn Thơm. Ngày làm của anh bắt đầu bằng lau ghế, nhặt rác, rồi quan sát khách tắm; ca chỉ khép lại khi vị khách cuối cùng lên cáp treo. Mức lương mười mấy triệu đồng mỗi tháng, tiền ăn và phúc lợi cho gia đình khiến việc làm du lịch khác xa những công việc bấp bênh trước đó. Kinh nghiệm bơi lội và khả năng đọc tình huống trên biển chuyển thành kỹ năng bảo vệ khách. Anh còn học tiếng Anh tại nơi làm, dù tự nhận vốn từ chưa nhiều. Câu chuyện của Thành cho thấy du lịch không nhất thiết gạt bỏ nghề cũ: nó có thể cần chính hiểu biết địa phương và kỹ năng mà người lao động đã có. Nhưng muốn đi xa hơn, người lao động trên đảo vẫn cần trau dồi ngoại ngữ và cách phục vụ.
Cuối tuần kéo cá, ngày thường dựng khách sạn
Với Trần Văn Thanh, chuyển nghề không đồng nghĩa đoạn tuyệt với biển. Cuối tuần, anh cùng vợ con kéo lưới ven bờ ở Bãi Sao; cá mang về ăn, phần dư đem ra chợ. Nghề biển giờ là thú vui và cách để gia đình có thêm bữa cơm tươi, còn ngày thường anh làm thợ phụ tại công trường khách sạn phục vụ APEC. Mức kiếm trung bình hơn nửa triệu đồng mỗi ngày giúp công việc xây dựng trở thành nguồn thu đáng kể, nhưng không phải con đường nhàn nhã: công trường chạy đua tiến độ khiến lao động vất vả. Phú Quốc đang triển khai 21 công trình, dự án phục vụ APEC 2027. Nhu cầu nhân lực lớn mở cơ hội cho người địa phương, trong đó có những ngư dân vốn quen lao động ngoài trời. Tuy vậy, cơn khát nhân công và quản lý cũng là thách thức; cơ hội chỉ bền khi người lao động được chuẩn bị kỹ năng phù hợp. Câu chuyện của anh Thanh vì thế không phải lời báo trước rằng mọi gia đình đều sẽ đổi nghề, mà là hình ảnh một lựa chọn mới đang hiện ra ngay trên đảo.
APEC là dấu mốc, không phải đích đến
Trước thềm APEC 2027, Phú Quốc chuyển mình nhanh đến mức ký ức về những con đường đất và bãi biển thưa bóng người như thuộc một thời khác. Nhưng đổi thay đáng kể nhất không chỉ nằm ở khách sạn hay công trình: đó là việc một số người dân có thể tìm việc làm du lịch, bảo vệ du khách hoặc tham gia xây dựng dịch vụ lưu trú mà không phải rời quê nhà. Khi các cơ sở lưu trú cao cấp đi vào hoạt động, nhu cầu lao động sẽ còn tăng. Điều đó không xóa được những giới hạn của nghề mới: xây dựng nặng nhọc, còn công việc dịch vụ đòi hỏi tác phong và kỹ năng giao tiếp. Biển cũng không còn là nguồn thu chắc chắn; như ông Bình nhận xét, thủy sản ngày càng cạn kiệt. Chính sự bấp bênh ấy khiến việc mở rộng sinh kế ngư dân trở nên cần thiết, chứ không phải một xu hướng thời thượng. APEC 2027 vì thế nên được nhìn như cơ hội để tạo việc làm lâu dài cho cư dân, không chỉ dựng nên một sân khấu đón khách. Ngư dân Phú Quốc đổi đời khi kinh nghiệm cũ được trân trọng, kỹ năng mới được bồi đắp và công việc mới thực sự mở ra tương lai trên quê hương.
