Từ hợp tác đường sắt với Vingroup đến bước ngoặt công nghệ năng lượng
Chiến lược của Siemens Energy Việt Nam sau hợp tác với Vingroup là dùng chuyển giao công nghệ năng lượng và xây dựng chuỗi cung ứng năng lượng nội địa làm đòn bẩy để đưa hơn 170 năm kinh nghiệm công nghiệp Đức vào sâu trong hạ tầng năng lượng quốc gia, giảm dần phụ thuộc vào giải pháp nhập khẩu, đồng thời nâng tầm năng lực kỹ thuật của doanh nghiệp và lao động Việt Nam. Điểm đáng nói ở thương vụ hợp tác giữa Siemens Mobility và VinSpeed thuộc Vingroup không chỉ là câu chuyện phát triển các tuyến đường sắt tốc độ cao, mà là tín hiệu cho thấy tập đoàn Đức đã nhìn Việt Nam như một thị trường đủ lớn để hình thành hệ sinh thái công nghiệp chứ không chỉ bán thiết bị. Khi hạ tầng giao thông và năng lượng được quy hoạch đồng bộ, việc Siemens Energy lập tức đề xuất nội địa hóa sản xuất và chuyển giao công nghệ cho thấy họ muốn bám lâu dài vào chuỗi giá trị của nền kinh tế tăng trưởng nhanh này. Đây không phải là một hợp đồng đơn lẻ mà là cú hích chính trị – kinh tế: sau khi nhận được sự ủng hộ rõ ràng từ Chính phủ thông qua cuộc gặp cấp cao, Siemens Energy có lý do để dịch chuyển từ nhà cung cấp truyền thống sang đối tác chiến lược cùng Việt Nam xây dựng nền năng lượng hiện đại.
Cuộc gặp với Phó Thủ tướng và tầm nhìn chuỗi cung ứng năng lượng nội địa
Chiều 5/10, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã tiếp ông Thorbjorn Fors, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Siemens Energy khu vực châu Á – Thái Bình Dương để bàn về mở rộng đầu tư và chuyển giao công nghệ tại Việt Nam. Đáng chú ý, Siemens Energy không nói nhiều về hợp đồng cung cấp cụ thể mà tập trung vào tham vọng xây dựng một chuỗi cung ứng năng lượng toàn diện trong nước, từ sản xuất cấu phần, lắp ráp, logistics, lắp đặt đến thử nghiệm, vận hành và bảo trì. Đây là hướng đi khác hẳn mô hình "nhập khẩu trọn gói" vốn khiến Việt Nam lâu nay lệ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài. Khi một tập đoàn công nghệ năng lượng chấp nhận đưa cả khâu thiết kế và sản xuất vào Việt Nam, điều đó đồng nghĩa tỷ lệ nội địa hóa sẽ tăng, kiến thức và kinh nghiệm vận hành sẽ ở lại. Quan trọng hơn, đề xuất lập nhóm công tác chung giữa hai bên cho thấy Siemens Energy hiểu rằng môi trường pháp lý, chính sách là điểm nghẽn phải xử lý song song với công nghệ. Nếu Chính phủ giữ đúng cam kết tạo điều kiện cho doanh nghiệp Đức và Siemens Energy kinh doanh thành công, cuộc gặp này nhiều khả năng sẽ trở thành cột mốc khởi động một giai đoạn mới cho hợp tác Đức Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng, không chỉ dừng ở những dự án lắp đặt rời rạc.
Năng lượng áp lực tăng trưởng và lý do Việt Nam cần công nghệ Đức
Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà mọi tham vọng tăng trưởng đều bị giới hạn bởi năng lượng. Theo Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc, GDP 9 tháng đầu năm 2026 ước tăng khoảng 9% so với cùng kỳ và mục tiêu là tiến tới tăng trưởng hai con số, trong khi nhu cầu năng lượng được dự báo tăng nhanh hơn GDP từ 1,4 đến 1,5 lần. Đây là áp lực mà ngành điện nội địa khó có thể giải quyết nếu vẫn dựa trên công nghệ cũ và mô hình đầu tư manh mún. Trong bối cảnh đó, chiến lược chuyển giao công nghệ năng lượng của Siemens Energy không chỉ là ưu đãi cho doanh nghiệp mà là điều kiện để Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng. Thế mạnh của tập đoàn Đức trải từ turbine khí, turbine hơi, điện gió đến lưới điện và truyền tải, trùng với các ưu tiên hiện tại của Việt Nam là điện gió ngoài khơi, điện khí và nâng cấp hệ thống truyền tải. Vấn đề nằm ở chỗ: nếu Việt Nam chỉ mua thiết bị mà không kiểm soát công nghệ, mỗi vòng mở rộng công suất sẽ gia tăng phụ thuộc. Việc Siemens Energy chấp nhận chuyển giao tri thức và nâng cao năng lực cho lao động Việt Nam là cơ hội hiếm để đảo chiều xu hướng đó, biến thị trường từ người mua sang người cùng xây dựng giải pháp.
Nội địa hóa sản xuất: từ gia công sang tham gia thiết kế hệ thống
Tham vọng nội địa hóa của Siemens Energy Việt Nam nếu chỉ dừng ở lắp ráp sẽ không khác mấy so với các nhà sản xuất công nghiệp khác. Nhưng kế hoạch được ông Thorbjorn Fors mô tả lại hướng đến việc hình thành chuỗi cung ứng năng lượng bền vững, triển khai theo lộ trình ổn định qua từng năm. Điểm nhấn là tỷ lệ nội địa hóa đi kèm chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực cho lực lượng lao động trong nước, chứ không phải mô hình thuê nhân công giá rẻ để lắp đặt. Việt Nam có lợi thế là 35 năm hợp tác với Siemens trong các dự án lớn cùng Petrovietnam và Tập đoàn Điện lực Việt Nam, nên nền tảng kỹ thuật không xuất phát từ con số 0. Nếu các nhà máy turbine, các trung tâm bảo trì và thử nghiệm được đặt tại Việt Nam dưới cấu trúc sản xuất trực tiếp mà Phó Thủ tướng đề nghị, đội ngũ kỹ sư trong nước sẽ bước lên nấc thang mới: tham gia thiết kế và tối ưu hệ thống năng lượng, không chỉ vận hành theo tài liệu. Tuy vậy, nội địa hóa cũng đặt ra yêu cầu kỷ luật công nghiệp và tiêu chuẩn an toàn ở mức cao kiểu Đức. Điều này sẽ là phép thử cho năng lực quản trị của doanh nghiệp Việt, đặc biệt là các tập đoàn lớn đang được kỳ vọng trở thành đầu tàu trong chuỗi cung ứng năng lượng.
Hợp tác Đức Việt Nam trong năng lượng: cơ hội tự cường hay vòng lệ thuộc mới?
Việt Nam coi Đức là đối tác chiến lược, đánh giá cao thế mạnh về công nghiệp, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng như vai trò của Đức trong Liên minh châu Âu. Quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư giữa hai nước phát triển tích cực, và hợp tác năng lượng với Siemens Energy đang trở thành một trong những trục quan trọng nhất của bức tranh này. Nếu triển khai đúng cam kết, kế hoạch chuyển giao công nghệ năng lượng và xây dựng chuỗi cung ứng năng lượng nội địa sẽ giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào giải pháp ngoại, từng bước tự chủ thiết kế, sản xuất và vận hành hệ thống năng lượng quy mô lớn. Nhưng nguy cơ lệ thuộc vẫn tồn tại nếu khâu chính sách không kịp mở đường, doanh nghiệp trong nước không dám đầu tư dài hạn vào năng lực R&D, và mọi thứ dừng lại ở vài dây chuyền lắp ráp mang nhãn "công nghệ Đức". Kết luận rõ ràng là Việt Nam không nên nhìn Siemens Energy như nhà cung cấp, mà như đối tác cùng xây năng lực công nghiệp. Chính phủ đã phát tín hiệu sẵn sàng đồng hành, tập đoàn Đức đã báo hiệu ý định đặt nền sản xuất tại chỗ; phần còn lại là câu trả lời của hệ thống doanh nghiệp Việt Nam: có tận dụng hợp tác Đức Việt Nam để tự cường năng lượng, hay để trôi qua như một cơ hội nữa được nhắc lại trong các diễn đàn mà không thành năng lực thực tế.
