Từ hội chợ thương mại đến nền tảng kết nối năng lực phát triển
Kết nối ASEAN Trung Quốc hiện được hiểu là quá trình gắn kết thị trường, hạ tầng kinh tế ASEAN, chuỗi cung ứng khu vực và không gian số giữa hai bên, nhằm chuyển từ hợp tác thương mại thuần túy sang hợp tác dựa trên năng lực phát triển, đổi mới sáng tạo và cùng chia sẻ giá trị gia tăng trong toàn khu vực. Tại Nam Ninh, sáng 17/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự lễ khai mạc Hội chợ và Hội nghị thượng đỉnh thương mại và đầu tư Trung Quốc - ASEAN lần thứ 23 (CAEXPO và CABIS), cùng lãnh đạo Trung Quốc và đại biểu các nước tham dự sự kiện kéo dài từ 17–21/9. Đây không còn là một hội chợ thuần túy, mà đã đi một hành trình "từ một Hội chợ xúc tiến thương mại trở thành nền tảng hợp tác quan trọng, kết nối thị trường, đầu tư, công nghệ và doanh nghiệp của ASEAN và Trung Quốc".
Hiệp định thương mại 3.0: Bước chuyển từ thị trường sang năng lực
Thông điệp trọng tâm năm nay là hiệp định thương mại 3.0 – phiên bản nâng cấp Khu vực thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc với chủ đề "Chia sẻ cơ hội 3.0, tạo dựng cuộc sống tốt đẹp" trong năm được xem là then chốt cho triển khai nghị định thư nâng cấp. Việc CAEXPO đặt Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc 3.0, gồm trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, logistics và chuỗi cung ứng ở vị trí trung tâm cho thấy hợp tác đang chuyển từ kết nối thị trường sang kết nối năng lực phát triển, từ trao đổi hàng hóa truyền thống sang xúc tiến thương mại số và đầu tư công nghệ cao. Việt Nam chủ động đòi hỏi hiệp định thương mại 3.0 "thực sự đi vào cuộc sống" thông qua đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho thương mại, đầu tư và mở rộng thị trường cho hàng hóa hai bên. Nếu không làm được điều này, 3.0 sẽ chỉ là một khẩu hiệu đẹp chứ chưa tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho khu vực.
Cân bằng, bền vững và số hóa chuỗi cung ứng khu vực
Điểm đáng chú ý trong bốn trọng tâm hợp tác là cách Việt Nam nhấn mạnh tới thương mại, đầu tư cân bằng và bền vững, thay vì chạy theo tăng trưởng ngắn hạn. Phó Thủ tướng đề xuất tăng cường liên kết doanh nghiệp trong nông nghiệp xanh, năng lượng sạch và các lĩnh vực mới, đồng thời đẩy mạnh kết nối số, thương mại điện tử xuyên biên giới, hạ tầng số và logistics thông minh. Đây là lựa chọn có tính chiến lược: nếu chuỗi cung ứng khu vực chỉ dựa trên lao động rẻ và khai thác tài nguyên, ASEAN sẽ khó giữ được vị thế trong cạnh tranh toàn cầu. Ngược lại, chuỗi cung ứng khu vực ổn định, hiệu quả cao, dựa trên dữ liệu, công nghệ và kinh tế xanh sẽ giúp cả hai bên nâng năng lực cạnh tranh và giảm rủi ro đứt gãy trong bối cảnh bất ổn địa chính trị ngày càng lớn.
Hạ tầng kinh tế ASEAN và vai trò "mắt xích" của Việt Nam
Không thể có kết nối ASEAN Trung Quốc thực chất nếu hạ tầng kinh tế ASEAN vẫn chắp vá. Bởi vậy, trọng tâm thứ tư mà Phó Thủ tướng nêu – tăng cường kết nối hạ tầng về đường bộ, đường sắt, đường biển, hàng không, đặc biệt là giao thông xuyên biên giới, logistics và các hành lang kinh tế – chính là điều kiện vật chất để hình thành chuỗi cung ứng khu vực ổn định, hiệu quả. Trong bức tranh đó, Việt Nam giữ vị trí "mắt xích" khi vừa là cửa ngõ trên đất liền, vừa có hệ thống cảng biển kết nối tốt. Hợp tác thương mại, đầu tư Việt Nam - Trung Quốc được đánh giá có vai trò quan trọng trong kết nối thị trường và chuỗi sản xuất chung. Việc Việt Nam mang tới CAEXPO 120 doanh nghiệp với hơn 200 gian hàng được xem là minh chứng sống động cho định hướng chủ động gắn mình vào các mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng khu vực.
Chiến lược của Việt Nam: từ "tham gia" sang "định hình" luật chơi
Quan hệ ASEAN - Trung Quốc đã tăng trưởng ấn tượng, với kim ngạch thương mại hơn 130 lần và lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD, đưa hai bên trở thành đối tác thương mại lớn nhất của nhau. Trong bức tranh đó, thương mại Việt Nam - Trung Quốc tăng trên 35% trong 8 tháng đầu năm và số dự án đầu tư từ Trung Quốc tại Việt Nam đã vượt 7.000. Những con số này cho thấy Việt Nam không còn ở vị thế bên lề mà là một mắt xích quan trọng trong kết nối thị trường, chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng khu vực. Tuy nhiên, chiến lược mà Phó Thủ tướng đưa ra tại CAEXPO không dừng ở việc "tham gia" cuộc chơi; đó là nỗ lực định hình luật chơi theo hướng minh bạch, số hóa, xanh và bao trùm, với thông điệp: "Vững tin để hợp tác, kết nối để phát triển, đổi mới để cùng thịnh vượng". Nếu duy trì được quỹ đạo này, Việt Nam có thể chuyển từ vai trò trung chuyển sang vai trò đồng kiến tạo chuẩn mực cho không gian kinh tế ASEAN - Trung Quốc.
