Nhận diện bạo lực trước khi tìm cách ngăn chặn
Bạo lực học đường là những hành vi gây tổn hại thể chất hoặc tinh thần cho người học, từ đánh đập, đe dọa đến cô lập, xúc phạm và bắt nạt trên mạng; vì vậy, nhận diện đúng là bước đầu để phòng ngừa và ứng phó. Hai hoạt động gần đây tại phường Bàn Cờ và Trường THCS Hàm Chính cùng chọn cách đưa tình huống vào trải nghiệm thay vì chỉ phổ biến quy định bằng lời. Hướng đi này đáng chú ý bởi học sinh không chỉ cần biết hành vi nào sai, mà còn cần hiểu khi chứng kiến hoặc trở thành mục tiêu thì nên làm gì. Ngày 2/11, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, phường Bàn Cờ tổ chức hội nghị tuyên truyền Luật Giáo dục tại Trường THCS Bàn Cờ, kết hợp diễn tiểu phẩm và xử lý tình huống thực tế. Hoạt động được triển khai trong bối cảnh thực hiện chỉ đạo về ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường và kế hoạch của địa phương.
Thông điệp quan trọng là bạo lực không chỉ hiện ra trong những vụ đánh nhau. Bắt nạt, cô lập, xúc phạm danh dự và tổn thương tinh thần trên không gian mạng cũng cần được nhận biết, bởi chúng có thể gây hậu quả dai dẳng mà người ngoài khó nhìn thấy.
Sân khấu hóa để học sinh gọi tên hành vi
Tại phường Bàn Cờ, hai tiểu phẩm “Sức mạnh phía sau bàn phím” và “Nói không với tiêu cực và bạo lực học đường” đặt những tình huống quen thuộc trong đời sống học sinh lên sân khấu. Sau mỗi phần diễn, bà Ung Thị Xuân Hương, Chủ tịch Hội Luật gia TP.HCM, trực tiếp phân tích và xử lý tình huống, đồng thời trao đổi, khảo sát nhanh và giải đáp câu hỏi của học sinh. Cách làm này biến tuyên truyền pháp luật thành cuộc đối thoại: các em có thể nhìn thấy ranh giới giữa mâu thuẫn thông thường và hành vi gây tổn hại, thay vì chỉ nghe danh sách điều cấm.
Giá trị của sân khấu hóa nằm ở khả năng gợi nhận diện và phản ứng sớm. Học sinh được nhắc rằng mỗi người có trách nhiệm xây dựng tình bạn dựa trên sự tôn trọng, không cổ súy hay tiếp tay cho bạo lực. Khi chứng kiến sự việc, các em cần mạnh dạn lên tiếng, không im lặng; đó là một kỹ năng ứng phó thiết thực, dù việc tìm người lớn đáng tin cậy hỗ trợ vẫn rất cần thiết.
Phiên tòa mô phỏng cho thấy hậu quả pháp lý
Ở Trường THCS Hàm Chính, xã Hàm Liêm, tỉnh Lâm Đồng, Chi đoàn Viện kiểm sát nhân dân khu vực 11 - 12 phối hợp với Chi đoàn Tòa án nhân dân khu vực 12, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, Đoàn Thanh niên xã và nhà trường tổ chức chương trình “Tòa tuyên án”. Gần 950 học sinh tham gia phiên tòa giả định tái hiện vụ việc bạo lực học đường với hành vi bị xét xử về tội “Cố ý gây thương tích”. Qua diễn biến xét xử, các em được quan sát trình tự pháp lý và thấy rõ việc dùng bạo lực để giải quyết bất đồng có thể dẫn đến hậu quả pháp lý.
Khác với tiểu phẩm thiên về nhận diện biểu hiện và thảo luận cách xử lý, phiên tòa mô phỏng nhấn mạnh trách nhiệm và hệ quả sau hành vi. Học sinh còn giao lưu, trả lời câu hỏi pháp luật để củng cố kỹ năng ứng xử trước mâu thuẫn, tự bảo vệ bản thân và tôn trọng quyền, lợi ích của người khác. Chương trình cũng lồng ghép nội dung Nghị quyết 205/2025/QH15 về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công. Dịp này, địa phương trao 10 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đạt thành tích tốt.
Hai cách làm bổ trợ cho nhau
Sân khấu hóa đưa học sinh đến gần những tín hiệu có thể xuất hiện trong lớp học hoặc trên mạng; phiên tòa mô phỏng cho thấy một hành vi bạo lực có thể được nhìn nhận và xử lý ra sao theo pháp luật. Một bên mở đầu bằng tình huống và phân tích trực tiếp, bên kia đặt trọng tâm vào diễn biến xét xử, hậu quả và phần hỏi đáp. Cả hai đều thuyết phục hơn lối tuyên truyền một chiều vì học sinh được quan sát, suy nghĩ và tham gia.
Dẫu vậy, một buổi trải nghiệm không thể tự nó chấm dứt bạo lực học đường. Giá trị của các chương trình nằm ở việc trao cho học sinh ngôn ngữ để gọi đúng hành vi và gợi ra phản ứng phù hợp: tôn trọng, chia sẻ, không tiếp tay, lên tiếng khi chứng kiến và tìm sự trợ giúp khi cần. Kết hợp nhận diện với hiểu biết pháp lý là hướng tuyên truyền pháp luật có ích hơn, bởi phòng ngừa bạo lực đòi hỏi không chỉ biết điều luật mà còn biết cách hành động trong tình huống thật.
