Từ quy định khô khan đến tình huống học đường
Phiên tòa giả định là hoạt động giáo dục mô phỏng một vụ việc và quy trình xét xử, giúp học sinh tiếp cận pháp luật qua tình huống cụ thể thay vì chỉ nghe giảng lý thuyết. Đây là cách làm đáng chú ý vì bạo lực học đường thường bắt đầu từ những hành vi bị xem nhẹ, như trêu chọc, xúc phạm hay đẩy mâu thuẫn trên mạng thành xung đột ngoài đời. Ngày 2/11, phường Bàn Cờ, TP.HCM tổ chức tuyên truyền Luật Giáo dục tại Trường THCS Bàn Cờ, kết hợp diễn tiểu phẩm và xử lý tình huống thực tế để học sinh nhận diện, phòng ngừa, ứng phó với bạo lực học đường. Chương trình hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11 và được triển khai trong bối cảnh có Chỉ thị 03/CT-TTg về ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường. Thay cho lối truyền đạt một chiều, sân khấu hóa đặt học sinh trước những lựa chọn và hậu quả có thể hình dung được.
Bắt nạt trên mạng không dừng lại sau màn hình
Điểm mạnh của các chương trình là cho thấy bắt nạt trực tuyến có thể nối tiếp thành tổn hại ngoài đời. Tại Trường THCS Bàn Cờ, hai tiểu phẩm “Sức mạnh phía sau bàn phím” và “Nói không với tiêu cực và bạo lực học đường” được dùng làm tình huống để học sinh cùng trao đổi. Báo cáo viên Ung Thị Xuân Hương phân tích diễn biến, hệ lụy và trách nhiệm của mỗi người; thông điệp không chỉ là tránh đánh nhau mà còn không cổ súy, tiếp tay hay làm ngơ trước bạo lực. Ở Trường THCS Kiến Hưng, Hà Nội, phiên tòa giả định tái hiện mâu thuẫn trên mạng xã hội leo thang thành hành vi gây thương tích ngoài đời. Hoạt động do UBND phường Kiến Hưng phối hợp với Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố tổ chức ngày 2/11, tập trung vào phòng, chống bạo lực học đường và bảo vệ trẻ em. Cách đặt mạng xã hội trong cùng một câu chuyện với bạo lực trực tiếp giúp học sinh hiểu rằng lời đăng tải cũng có thể gây hậu quả.
Phiên xử mô phỏng làm rõ hậu quả và cách tìm trợ giúp
Ở Trường THCS Hàm Chính, xã Hàm Liêm, chương trình “Tòa tuyên án” do các đơn vị tư pháp, chính quyền, đoàn thể và nhà trường phối hợp tổ chức đã thu hút gần 950 học sinh. Phiên tòa dựng lại vụ việc bạo lực học đường bị xem xét về hành vi cố ý gây thương tích, qua đó giúp người xem hình dung trình tự xét xử và hậu quả pháp lý của việc dùng bạo lực giải quyết mâu thuẫn. Phần hỏi đáp sau phiên tòa tiếp tục chuyển kiến thức thành kỹ năng ứng xử, tự bảo vệ và tôn trọng quyền lợi của người khác. Thông điệp thực tế cần đi xa hơn việc nhận biết hành vi vi phạm: học sinh cần biết tìm người hỗ trợ. Chương trình tại Kiến Hưng nhấn mạnh việc chủ động báo với thầy cô, gia đình hoặc cơ quan có trách nhiệm khi bản thân hay bạn bè bị đe dọa, bắt nạt, xâm hại. Đây là mắt xích thiết yếu của phòng chống bắt nạt, bởi học sinh không nên bị đặt vào vị trí phải tự giải quyết mọi nguy cơ.
Mô hình chỉ có ý nghĩa khi trở thành hoạt động thường xuyên
Các ví dụ ở Hà Nội, TP.HCM và Lâm Đồng cho thấy mô phỏng pháp luật đang được đưa đến nhiều trường học, với nội dung gắn sát trải nghiệm của học sinh. Tại Trường THPT Thượng Cát, hơn 1.600 học sinh, cán bộ và giáo viên dự phiên tòa cuối tháng 10/2026 về bạo lực học đường và bắt nạt trên không gian mạng. Những tình huống có tranh luận, xét hỏi và tuyên án giúp quy định pháp luật dễ nhớ hơn, nhưng một buổi diễn không thể thay thế cơ chế tiếp nhận và xử lý vụ việc tại trường. Hướng đi phù hợp là kết hợp phiên tòa giả định với thảo luận, hỏi đáp và hướng dẫn cụ thể về tìm kiếm trợ giúp. Kế hoạch hưởng ứng Ngày Pháp luật trong ngành giáo dục Hà Nội khuyến khích các trường tổ chức diễn đàn, tọa đàm, hoạt động ngoại khóa và phiên tòa mô phỏng; nhà trường cũng có thể ghi hình để dùng làm tư liệu giáo dục pháp luật. Mô hình này đáng mở rộng nếu giúp học sinh biết nhận diện, lên tiếng và bảo vệ nhau, thay vì chỉ nhớ một bản án giả định.
