Phòng ngừa bắt đầu từ nhận diện và lựa chọn cách xử lý
Phòng chống bạo lực học đường là việc nhận diện những hành vi gây tổn thương trong trường lớp và trang bị cho học sinh cách ngăn chặn, tìm hỗ trợ trước khi mâu thuẫn leo thang. Các buổi hướng dẫn trực tiếp tại trường đang biến nguyên tắc ấy thành kỹ năng ứng xử có thể thực hành, thay vì chỉ dừng ở lời kêu gọi chung chung. Tại Trường THPT Lê Duẩn, 1.300 học sinh được Công an phường Thành Nhất hướng dẫn nhận diện từ trêu chọc quá giới hạn, xúc phạm, cô lập đến đe dọa, xô xát và phát tán hình ảnh bạo lực trên mạng. Học sinh được nhắc giữ bình tĩnh, trao đổi tôn trọng, không dùng bạo lực để giải quyết bất đồng. Cách tiếp cận này cần thiết bởi một lời nói hay bình luận thiếu kiểm soát có thể khiến tổn thương và mâu thuẫn kéo dài.
Một buổi tuyên truyền khác tại Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi thu hút hơn 1.800 học sinh, với các tình huống thực tế do Đại úy Nguyễn Thị Minh Trang, chuyên viên Phòng Tham mưu Công an Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ. Thông điệp đáng nhớ không phải là học sinh phải tự giải quyết mọi chuyện, mà là cần suy nghĩ trước khi hành động, kiểm soát cảm xúc và tìm người có trách nhiệm hỗ trợ khi cần.
Kỹ năng ứng phó phải gồm cả việc lên tiếng và không tiếp tay
Kỹ năng ứng phó không đồng nghĩa với đối đầu hay tự đặt mình vào nguy hiểm. Khi bị bắt nạt hoặc chứng kiến bạn gặp nguy cơ, học sinh được hướng dẫn tìm đến giáo viên, gia đình hoặc cơ quan công an để được hỗ trợ. Đây là lựa chọn thực tế hơn việc tụ tập, cổ vũ hay cố can thiệp một mình. Một ranh giới khác cần được làm rõ: quay, chia sẻ hình ảnh bạo lực không phải hành động đứng ngoài cuộc. Việc lan truyền để chế giễu có thể làm nạn nhân tổn thương thêm; kích động hoặc hỗ trợ hành vi vi phạm cũng có thể kéo theo hệ lụy pháp lý. Tại buổi tuyên truyền ở Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi, học sinh còn được giới thiệu ứng dụng SOS An ninh trật tự như một kênh gửi tin báo khi an toàn cá nhân bị đe dọa. Biết báo cho đúng người, đúng lúc là một phần của an toàn trường học.
Các hoạt động tương tác, trao đổi tình huống giúp học sinh nhìn sự việc từ nhiều phía và tập lắng nghe, tôn trọng khác biệt. Giá trị của những buổi này nằm ở chỗ biến lời khuyên thành lựa chọn cụ thể: bình tĩnh, tránh làm xung đột trầm trọng hơn và tìm hỗ trợ thay vì im lặng.
Tình bạn đẹp là hàng rào phòng ngừa bạo lực
Diễn đàn “Xây dựng tình bạn đẹp – Nói không với bạo lực học đường” tại Trường THPT Lê Duẩn nhấn mạnh một điều thường bị xem nhẹ: phòng ngừa không chỉ là nhận biết hành vi sai, mà còn là cách học sinh đối xử với nhau mỗi ngày. Tôn trọng bạn bè, dùng lời nói có trách nhiệm và không cô lập người khác giúp giảm cơ hội để những mâu thuẫn nhỏ biến thành bắt nạt. Diễn đàn khuyến khích học sinh không thờ ơ khi bạn bị tổn thương, nhưng cũng không biến sự quan tâm thành việc quay phim, chia sẻ hay cổ vũ. Hoạt động giao lưu trực tiếp cho các em cơ hội cân nhắc tình huống và chọn cách ứng xử phù hợp. Một tình bạn đẹp vì thế không chỉ là khẩu hiệu; nó thể hiện ở việc biết lắng nghe, giữ giới hạn và lên tiếng tìm trợ giúp khi một người không thể tự bảo vệ mình.
Công an, nhà trường và tổ chức Đoàn – Hội dự kiến tiếp tục phối hợp giáo dục kỹ năng ứng xử, phòng ngừa bạo lực; nhà trường cũng sẽ làm việc cùng gia đình và chính quyền địa phương để định hướng, hỗ trợ học sinh. Sự phối hợp thường xuyên có thể giúp phát hiện mâu thuẫn sớm hơn, nhưng hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc học sinh có được khuyến khích nói ra vấn đề và người lớn có phản hồi kịp thời hay không. Xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện vì vậy phải là trách nhiệm chung, không thể giao riêng cho một buổi tuyên truyền.
