Từ vùng mỏ than đến thành phố xanh: bước ngoặt lịch sử
“Quảng Ninh chuyển đổi xanh” là định hướng phát triển mới của địa phương, nhấn mạnh việc chuyển mô hình tăng trưởng từ nền kinh tế dựa trên khai thác than sang một cấu trúc kinh tế xanh hơn, dựa trên tri thức, công nghệ, kinh tế biển và di sản, nhằm nâng chất lượng sống, bảo vệ môi trường và duy trì tăng trưởng dài hạn. Sáng 28.8, hệ thống chính trị của Quảng Ninh tổ chức lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về thành lập TP.Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng nhất, với sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Điểm nhấn không nằm ở việc đổi tên hay nâng cấp đơn thuần, mà ở yêu cầu tạo “bước chuyển về chất” trong quản trị, hạ tầng và mô hình phát triển. Đây là thời khắc bản lề buộc tỉnh phải trả lời câu hỏi: tiếp tục bám vào than, hay dứt khoát bước sang quỹ đạo phát triển bền vững Quảng Ninh?
Than là quá khứ, không phải tương lai: thông điệp chính trị rõ ràng
Khi Tổng Bí thư khẳng định “Than đã làm nên một phần lịch sử của Quảng Ninh. Nhưng tương lai của Quảng Ninh không chỉ có than”, đó không chỉ là lời nhắc ân tình với vùng mỏ mà là tuyên bố chấm dứt tư duy tăng trưởng dựa vào tài nguyên truyền thống. Trong nhiều thập niên, than là trụ cột ngân sách, việc làm, bản sắc. Nhưng mô hình này đã chạm trần, bộc lộ chi phí môi trường quá lớn và rủi ro phụ thuộc. Đòi hỏi “đi lên từ than, vượt lên trên than” nghĩa là ngành than phải được cơ cấu lại theo hướng hiện đại, an toàn, tiết kiệm tài nguyên, thân thiện môi trường, nhường chỗ dần cho công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, năng lượng sạch và logistics trong cấu trúc kinh tế xanh Quảng Ninh. Giữ than trong ký ức nhưng rời than trong chiến lược là lựa chọn khó, song cần thiết.
Mô hình tăng trưởng mới: tri thức, công nghệ, kinh tế biển và di sản
Trọng tâm của Quảng Ninh chuyển đổi xanh là xác lập một mô hình tăng trưởng mới, không còn dựa vào khai thác tài nguyên thô mà dựa trên tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế biển và kinh tế di sản. Với diện tích 6.231 km2, dân số 1,52 triệu người và hệ thống cửa khẩu, cảng biển, sân bay, cao tốc, thành phố có đủ điều kiện trở thành cực tăng trưởng khu vực nếu biết tổ chức lại không gian phát triển. Quảng Ninh đã chứng minh sức bật khi GRDP năm 2025 tăng 11,89% và đón 21,28 triệu lượt khách du lịch với doanh thu lớn từ dịch vụ. “Thành phố đáng sống, đáng đến, đáng đầu tư” không thể xây bằng mỏ lộ thiên mà phải bằng chuỗi giá trị mới: kinh tế biển Quảng Ninh, du lịch di sản, công nghiệp văn hóa, logistics và công nghệ cao.
Nguyên tắc phát triển bền vững: không đánh đổi di sản và chất lượng sống
Điểm đáng chú ý nhất trong định hướng phát triển bền vững Quảng Ninh là nguyên tắc xuyên suốt: “Không đánh đổi di sản, môi trường và chất lượng sống để lấy tăng trưởng ngắn hạn”. Mỗi dự án phải được xem xét đồng thời trên cả ba trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường. Điều này đặt ra tiêu chuẩn mới cho quy hoạch đô thị, công nghiệp và du lịch: tổ chức không gian đô thị gắn với bảo tồn bản sắc, giữ màu xanh Hạ Long, linh khí Yên Tử, vẻ đẹp Bái Tử Long, Trà Cổ, Bình Liêu. Đây không phải khẩu hiệu dễ dàng, vì nó hạn chế những dự án “tăng trưởng nhanh nhưng bẩn”. Nhưng nếu Quảng Ninh muốn giữ lợi thế kinh tế biển, kinh tế di sản dài hạn, thì bảo vệ môi trường và chất lượng sống phải trở thành “bộ lọc cứng” cho mọi quyết định đầu tư.
Thành phố mới, trách nhiệm mới: vì ai mà chuyển đổi xanh?
Vấn đề không chỉ là kinh tế xanh Quảng Ninh sẽ mang lại bao nhiêu tăng trưởng, mà là thành quả có thực sự thuộc về người dân hay không. Tổng Bí thư nhấn mạnh thành phố phải đổi mới quản trị, lấy kết quả công việc và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Ông cũng cảnh báo “Không để cơ hội phát triển trở thành lợi ích của một nhóm người. Thành quả phát triển phải thuộc về nhân dân”. Với GRDP hơn 368.445 tỷ đồng, thu ngân sách lớn và mục tiêu tăng trưởng trên 12,5% trong thời gian tới, sức ép lợi ích nhóm không hề nhỏ. Câu hỏi quyết định là Quảng Ninh có giữ được kỷ luật, đồng tâm để phân bổ lại lợi ích phát triển, thu hẹp chênh lệch vùng miền, và biến chuyển đổi xanh thành hợp đồng xã hội mới giữa chính quyền và người dân, chứ không chỉ là khẩu hiệu đẹp.
