Từ “tỉnh” lên “thành phố trực thuộc”: bước ngoặt không chỉ là tên gọi
Quảng Ninh thành phố trực thuộc Trung ương là việc chuyển toàn bộ địa giới, dân số và thiết chế quản trị từ mô hình tỉnh sang mô hình đô thị loại I, với chính quyền hai cấp và không gian phát triển đa trung tâm, nhằm mở rộng dư địa tăng trưởng, tái tổ chức lại không gian và xây dựng nền kinh tế giá trị cao gắn với đô thị thông minh, xanh, bền vững.
Dấu mốc Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc từ ngày 1/9, theo Nghị quyết 36/2026/QH16 của Quốc hội, không phải phần thưởng danh xưng mà là “hợp đồng trách nhiệm” mới với tăng trưởng chất lượng cao và quản trị hiện đại. Trước đó, địa phương mất khoảng 7 tháng để rà soát 5 điều kiện, 7 tiêu chuẩn và xây dựng hồ sơ Đề án, thể hiện quyết tâm chủ động chứ không chờ được nâng cấp.
Việc được công nhận đô thị loại I trên diện tích 6.231,27km² với hơn 1,52 triệu dân vào cuối tháng 6 là bước “khóa chặt” về pháp lý, chứng minh Quảng Ninh đã tích lũy đủ nội lực trước khi chuyển cấp đô thị. Bài toán bây giờ không còn là có được cơ chế, mà là dùng cơ chế đó để kiến tạo kinh tế giá trị cao đến đâu.
Quy hoạch đi trước: tổ chức lại không gian để tạo động lực mới
Nếu không tổ chức lại không gian, Quảng Ninh rất dễ mắc kẹt trong mô hình cũ: mỗi địa bàn “mạnh ai nấy chạy”, không tạo được sức bật tổng thể. Chính vì vậy, thành phố đặt quy hoạch lên hàng đầu và coi đó là tầng nền của mọi quyết định phát triển. Quy hoạch chung đô thị đến 2050, tầm nhìn 2075 lựa chọn mô hình đa trung tâm, tăng liên kết giữa đô thị – nông thôn, biển – đảo, biên giới – đất liền và vùng di sản.
Cách tiếp cận này cho thấy Quảng Ninh không muốn chỉ “mở rộng đô thị” mà muốn tổ chức lại không gian phát triển theo một logic kinh tế mới: kết nối các trung tâm, khu kinh tế, khu công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu, sân bay thành một hệ sinh thái liên hoàn. Đây là điều kiện tiên quyết để kinh tế giá trị cao hình thành, vì công nghiệp, dịch vụ chất lượng cao không thể tồn tại trong một cấu trúc đô thị phân mảnh.
Việc phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, cùng Chương trình phát triển đô thị đến 2030, cho thấy thành phố “khóa cứng” lựa chọn phát triển đô thị hiện đại, thông minh, xanh, thay vì đánh đổi môi trường và văn hóa để đổi lấy tăng trưởng ngắn hạn.
Chuyển từ “quản lý” sang “quản trị”: chính quyền số và chọn lọc đầu tư
Một thành phố trực thuộc Trung ương không thể vận hành bằng tư duy hành chính kiểu cũ. Lãnh đạo Quảng Ninh chủ trương đổi mới mạnh mẽ phương thức quản trị, xây dựng bộ máy hiệu lực, hiệu quả, chuyển từ “quản lý” sang “quản trị”, tăng ứng dụng chính quyền số, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu trong ra quyết định.
Sự nghiêm túc này thể hiện rất rõ trong giai đoạn chuyển giao: 11.929 chứng thư số, gồm 619 của tổ chức và 11.310 của cá nhân, đã được chuyển đổi đồng bộ từ tỉnh sang thành phố, giúp bộ máy không gián đoạn một ngày nào. Đây không chỉ là “bài tập kỹ thuật” mà là chỉ báo cho thấy Quảng Ninh coi hạ tầng số là một trụ cột phát triển.
Ở chiều thu hút đầu tư, thành phố công khai lựa chọn chiến lược “ít nhưng tinh”: không chạy theo số lượng dự án, mà ưu tiên dự án dùng công nghệ hiện đại, giá trị gia tăng cao, sử dụng hiệu quả tài nguyên, ít phát thải, tạo việc làm chất lượng và có trách nhiệm với cộng đồng. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Công tác thu hút đầu tư phải có chọn lọc, không thu hút bằng mọi giá; ‘trải thảm đỏ’ trước hết bằng thể chế minh bạch, môi trường đầu tư ổn định, hạ tầng đồng bộ”.
Kinh tế giá trị cao phải gắn với phúc lợi đô thị và đô thị thông minh
Kinh tế giá trị cao không thể đánh giá chỉ bằng GRDP hay thu ngân sách, mà phải soi vào đời sống người dân: giao thông, dịch vụ công, việc làm, thu nhập, môi trường sống, an sinh xã hội. Thái độ của Quảng Ninh ở điểm này khá rõ: người dân phải là trung tâm thụ hưởng của tiến trình phát triển đô thị thông minh.
Ngay trong giai đoạn chuyển giao, thành phố đã thông qua những chính sách rất “đời sống”: miễn 100% giá vé xe buýt đưa đón học sinh một số phường trong năm học 2026-2027, mở rộng tín dụng ưu đãi qua Ngân hàng Chính sách xã hội và chuẩn bị hơn 288.000 bộ sách giáo khoa để cho học sinh mượn miễn phí từ năm học mới. Những quyết định này cho thấy mục tiêu phát triển đô thị không tách rời công bằng cơ hội.
24 công trình trọng điểm về công nghiệp, giao thông, hạ tầng đô thị và nhà ở được khởi công, khánh thành với tổng mức đầu tư khoảng 47.000 tỷ đồng trong dịp công bố Nghị quyết là cam kết “đầu tư thật” cho tầm nhìn mới. Việc thu hút khoảng 568.000 lượt khách du lịch trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh với doanh thu ước 1.800 tỷ đồng cho thấy dư địa để nâng cấp chuỗi giá trị dịch vụ – du lịch lên tầm cao hơn vẫn còn lớn.
Kết luận: Thành phố trực thuộc chỉ là điểm khởi đầu của một bài thi dài
Hội nghị tổng kết công tác thành lập thành phố ngày 29/9 đánh dấu việc hoàn tất “bài thi đầu vào” sau 7 tháng chuẩn bị của Quảng Ninh. Nhưng bài thi quan trọng hơn nằm ở phía trước: giữ kỷ luật không gian, kiên trì thu hút chọn lọc, duy trì chính quyền số hiệu quả và bảo đảm người dân cảm nhận rõ những đổi thay tích cực.
Nếu Quảng Ninh giữ được hướng đi hiện tại – quy hoạch đi trước, tổ chức lại không gian gắn với các cực tăng trưởng, quản trị bằng dữ liệu và ưu tiên kinh tế giá trị cao – thành phố có cơ hội trở thành một hình mẫu mới về phát triển đô thị ở Việt Nam: không chỉ giàu hơn, mà còn công bằng hơn, xanh hơn và đáng sống hơn. Dấu mốc thành phố trực thuộc vì thế nên được coi là cam kết dài hạn, chứ không phải đích đến.
