Năng lượng xanh Quảng Ninh: chuyển đổi để giữ vai trò đầu tàu năng lượng
Năng lượng xanh Quảng Ninh là chiến lược phát triển đồng thời điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, điện khí LNG và điện rác, trên nền tảng ngành than và nhiệt điện truyền thống, nhằm vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa dịch chuyển mô hình tăng trưởng sang kinh tế xanh, tuần hoàn và có sức cạnh tranh khu vực. Quảng Ninh không thể và cũng không nên quay lưng với di sản "tỉnh than"; điều tỉnh đang làm là dùng nguồn điện sạch mới để bổ sung, san sẻ rủi ro, tăng độ linh hoạt cho hệ thống năng lượng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng than sạch đạt khoảng 21,7 triệu tấn, bằng 101,3% kịch bản tăng trưởng, cho thấy trụ cột truyền thống vẫn giữ nhịp ổn định cho an ninh năng lượng quốc gia. Trên nền đó, chuyển đổi năng lượng giúp địa phương tránh rơi vào bẫy phụ thuộc một ngành, mở đường cho các chuỗi giá trị mới gắn với công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Điện gió ngoài khơi: điểm tựa chiến lược cho trung tâm năng lượng xanh
Nếu phải chọn một trụ cột mới cho năng lượng xanh Quảng Ninh, điện gió ngoài khơi là ứng viên rõ ràng nhất. Với đường bờ biển hơn 250km cùng hệ thống mặt nước, hải đảo và địa hình ven biển rộng, tỉnh sở hữu những điều kiện hiếm có để quy hoạch không gian điện gió quy mô lớn. Qua các đợt kiểm tra thực địa, tiềm năng điện gió ngoài khơi có thể đạt 13.000MW, trong khi điện gió trên bờ khoảng 2.300MW, tổng lý thuyết gần 16.000MW. Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà là lợi thế cạnh tranh dài hạn so với nhiều địa phương phía Bắc. Dự án Điện gió Quảng Ninh 4 tại Cô Tô, công suất thiết kế 50MW trên diện tích 11,95ha đất và mặt nước, cùng yêu cầu xây dựng định hướng truyền tải và đồng bộ với quy hoạch nuôi biển, giao thông đường thủy, cho thấy tỉnh xác định rõ: nếu muốn trở thành trung tâm năng lượng sạch, phải coi quy hoạch không gian biển là trục xương sống của chuyển đổi năng lượng.
LNG, điện mặt trời và điện rác: hệ sinh thái nguồn điện đa dạng thay cho phụ thuộc vào than
Quảng Ninh đang xây dựng một hệ sinh thái nguồn điện phong phú để giảm dần sự phụ thuộc vào than mà không gây sốc cho hệ thống. Điện khí LNG Quảng Ninh tại phường Cửa Ông được đánh giá là dự án trọng điểm quốc gia, giai đoạn 1 có công suất thiết kế 1.500MW, kèm cảng chuyên dụng tiếp nhận 1,2 triệu tấn LNG mỗi năm. Đến cuối tháng 8/2026, dự án đã hoàn thành giao và cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giao khu vực biển, nhà đầu tư đang đàm phán hợp đồng mua bán điện và lựa chọn nhà thầu EPC. Điện mặt trời Đầm Hà 100MW, điện rác Hạ Long 15MW và dự án điện rác Thống Nhất cũng được thúc đẩy, vừa xử lý chất thải sinh hoạt, vừa tạo điện năng. Danh mục năng lượng sạch được đa dạng hóa từ khí, gió, mặt trời đến chất thải sinh hoạt, hình thành hệ sinh thái năng lượng xanh Quảng Ninh có khả năng cân bằng phụ tải, hỗ trợ lưới điện quốc gia trong các thời điểm tải đỉnh.
Quy hoạch dài hạn và bài toán an ninh năng lượng trong bối cảnh chuyển đổi
Điểm khác biệt quan trọng trong chuyển đổi năng lượng ở Quảng Ninh là tỉnh coi quy hoạch điện như một chiến lược kinh tế chứ không chỉ là bài toán kỹ thuật. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đặt mục tiêu tăng trưởng cao, ổn định lâu dài trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong đó chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn là động lực cốt lõi. Theo điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, giai đoạn 2025–2030 tỉnh được quy hoạch 21 dự án nguồn điện với tổng công suất 3.502MW, giai đoạn 2031–2035 thêm 8 dự án công suất 6.684MW. Đến nay, địa phương đã chọn nhà đầu tư cho 6/21 dự án, tổng công suất 2.165MW, tương đương 61,8% công suất nguồn điện quy hoạch trong giai đoạn 2025–2030. Cùng lúc, Quảng Ninh đề xuất bổ sung 8 dự án điện mặt trời với tổng công suất dự kiến 2.199–2.399MW vào quy hoạch điện lực quốc gia, cho thấy tỉnh muốn đi trước một bước trong chuẩn bị không gian phát triển năng lượng sạch dài hạn.
Từ tỉnh than đến trung tâm năng lượng xanh khu vực: cơ hội và thách thức cạnh tranh
Tham vọng trở thành trung tâm năng lượng sạch của khu vực và cả nước không phải khẩu hiệu đẹp, mà là bước đi buộc Quảng Ninh phải cạnh tranh trực diện với các địa phương khác về chất lượng hạ tầng, lưới truyền tải và năng lực quản trị dự án. Nguồn điện sạch, dồi dào vừa phục vụ dân sinh, vừa là "thỏi nam châm" hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao, đặc biệt các tập đoàn cần năng lượng xanh để đáp ứng yêu cầu chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng để hiện thực hóa lợi thế, tỉnh phải giải được bài toán đồng bộ: lưới điện 500kV, 220kV đã được quy hoạch 27 dự án trong giai đoạn 2025–2030, song tiến độ triển khai sẽ quyết định khả năng tiêu thụ sản lượng từ các nhà máy điện gió ngoài khơi, LNG Quảng Ninh, điện mặt trời và điện rác. Quảng Ninh đang ở thời điểm mà mỗi quyết định quy hoạch không chỉ định hình tương lai một tỉnh than, mà có thể đặt nền móng cho một trung tâm năng lượng xanh có sức ảnh hưởng thật sự ở miền Bắc.
