Tuổi già, bệnh tật và lựa chọn ở lại với ánh đèn sân khấu
Nghệ sĩ cải lương tuổi cao đối mặt với suy giảm sức khỏe nhưng vẫn kiên trì đứng trên sân khấu, xem nghệ thuật như lẽ sống, là cách giữ ký ức và kết nối với khán giả giữa những cơn đau, bệnh tật và nỗi cô đơn của tuổi già. Khi nhìn vào sức khỏe nghệ sĩ truyền thống hôm nay, điều gây ấn tượng không phải là danh hiệu họ từng có mà là cách họ từ chối rút lui khỏi đời sống nghệ thuật. Câu chuyện của nghệ sĩ Kim Lệ Thủy, NSND Thanh Điền, NSND Trần Hiếu hay NSƯT Tâm Tâm cho thấy một điểm chung: họ không chấp nhận để bệnh viện, toa thuốc và xe lăn trở thành “sân khấu cuối cùng” của đời mình. Họ chọn tiếp tục hát cải lương tuổi 70 80 như một thái độ sống, hơn là một nghề cũ khó buông.
Kim Lệ Thủy: khi ký ức sân khấu mạnh hơn hai lần tai biến
Cuộc sống tuổi gần 80 của nghệ sĩ cải lương Kim Lệ Thủy là bức tranh vừa xót xa vừa kiêu hãnh: căn nhà nhỏ, chật đến mức chỉ đủ kê chiếc giường, chất đầy đồ đạc, nhưng bên trong là một giọng ca vẫn mượt mà ở tuổi 76. Bà từng là đào chánh của nhiều đoàn, in dấu trong hàng loạt vở diễn, nhưng hào quang ấy không đủ che khuất hiện thực sức khỏe: hai lần bị tai biến, lại mang theo bệnh thận, gan, tim mạch và đau dạ dày khiến cơ thể luôn mệt mỏi. Bàn tay run, chân yếu khiến bà phải ngồi một chỗ, nhờ chồng hỗ trợ sinh hoạt thường ngày. Thế nhưng, ký ức nghề vẫn sắc bén: bà nhớ bạn diễn, nhớ từng đoàn, kể tên từng vở như mới hôm qua. Và dù bị “cầm chân” trên ghế, bà vẫn nuôi một ước mơ rất cụ thể: một ngày lại được đứng trên sân khấu, cất tiếng hát dân ca để nguôi nỗi nhớ nghề. Chọn mơ tiếp, thay vì chấp nhận buông micro, đó là cách một ca sĩ vượt qua bệnh tật, dù thân xác đã phản bội.
NSƯT Tâm Tâm và nghệ sĩ nhân dân Thanh Điền: nghị lực sau những ca phẫu thuật
NSƯT Tâm Tâm từng bị cướp xô ngã đến mức chấn thương sọ não năm 2013, tưởng như phải chia tay sân khấu. Thay vì chấp nhận nghỉ, chị bám lấy nghề, dựa vào sự động viên của gia đình và đồng nghiệp để dần trở lại, tiếp tục hoàn thành các vai diễn tại Nhà hát Trần Hữu Trang – nơi chị gắn bó gần 20 năm và được phong NSƯT. Sau biến cố sức khỏe, chị vẫn miệt mài biểu diễn, quản lý đoàn cải lương Phật giáo Thanh Nga theo mô hình xã hội hóa, đem lời ca tiếng hát đi làm thiện nguyện, lan tỏa giáo lý nhà Phật. Ở một phía khác, NSND Thanh Điền phải đối diện nguy cơ mất thị lực vì biến chứng tiểu đường; nhiều bệnh viện lắc đầu khi mắt ông mờ dần, “ánh sáng trước mắt như đang tắt đi”. Ông chọn phẫu thuật mắt và giữ thái độ hài hước, nói vào viện vì muốn “thấy cuộc đời sáng và đẹp hơn”. Dù từng chán nản, ngại xuất hiện khi mắt mờ, ông rốt cuộc vẫn tuyên bố: chừng nào còn giọng và trái tim, ánh sáng sân khấu trong ông không tắt.
NSND Trần Hiếu: tiếng hát trong phòng bệnh và sức mạnh của gia đình
Trường hợp của NSND Trần Hiếu cho thấy mặt tối khắc nghiệt nhất của sức khỏe nghệ sĩ nhân dân sức khỏe ở tuổi xưa nay hiếm. Ông nhập viện cấp cứu hơn một tuần nay vì sốt, ung thư giai đoạn muộn di căn lên xương hàm, gây nhiễm trùng, mưng mủ, sưng mặt. Trước đó, ông nhiều lần nằm viện vì suy tim nặng, tiểu đường, tràn dịch khớp gối, chân yếu, phải di chuyển bằng xe lăn. Cân nặng tụt từ 82kg xuống còn 58kg – con số nói rõ bệnh tật đã bào mòn cơ thể ra sao. Thế nhưng, điều ông không để mất là tình yêu âm nhạc: ngay khi sốt, mệt, chỉ cần thấy người khác thích nghe là ông lại hát cho cả phòng bệnh. Vợ ông – bà Minh Ngà – ở tuổi 73 vẫn dậy sớm nấu nướng mang vào viện mỗi ngày, cùng các cháu ngoại thuê người túc trực 24/24 để chăm sóc. Theo lời bà, nếu sức khỏe ổn định hơn trong tuần tới, bà sẽ xin cho ông về điều trị tại nhà. Hình ảnh một nghệ sĩ 90 tuổi hát giữa mùi thuốc sát trùng nói nhiều hơn mọi lời tuyên ngôn: với một số người, sân khấu không có ranh giới, kể cả tường phòng bệnh.
Ý nghĩa của việc hát cải lương ở tuổi 70, 80: di sản hơn là sự níu kéo
Nhiều người hỏi vì sao nghệ sĩ cải lương tuổi cao không “nghỉ cho khỏe”, khi cơ thể đã chất chồng tai biến, ung thư, biến chứng tiểu đường, chấn thương sọ não. Câu trả lời nằm ở cách họ định nghĩa cuộc đời mình. Với Kim Lệ Thủy, dù bị bó buộc trên ghế, bà vẫn mơ được trở lại sân khấu để hát cho nguôi nhớ nghề. Với NSND Thanh Điền, ca mổ mắt không phải là dấu chấm hết mà là cơ hội kéo dài thêm thời gian cống hiến cho khán giả, vì “chừng nào còn giọng và trái tim, ánh sáng sân khấu không tắt”. Với NSƯT Tâm Tâm, sau cú ngã chấn thương sọ não, việc tiếp tục đi hát, làm thiện nguyện là niềm hạnh phúc chứ không phải gánh nặng. Và với NSND Trần Hiếu, phòng bệnh vẫn là nơi để hát tặng người xung quanh. Khi nhìn họ, câu hỏi đúng không còn là “sức khỏe còn bao nhiêu” mà là “chúng ta – khán giả – có đủ trân trọng để giữ họ lại lâu hơn trên sân khấu hay không”. Những ca sĩ vượt qua bệnh tật này cho thấy: di sản nghệ thuật không được xây bằng tượng đài, mà bằng hơi thở và ý chí sống, ngay cả khi phải hát cải lương tuổi 70 80 giữa gậy chống và xe lăn.
