Khủng hoảng hạ tầng TP.HCM: Vấn đề không chỉ nằm ở đường sá
Khủng hoảng hạ tầng TP.HCM là tình trạng các hệ thống thiết yếu như giao thông, công suất điện lưới, cấp thoát nước, logistics và hạ tầng xã hội phát triển lệch pha, thiếu đồng bộ, khiến thành phố đánh mất lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư nước ngoài dù có vị trí chiến lược và tiềm năng cảng biển lớn. Vấn đề không còn là vài tuyến đường kẹt xe hay vài điểm ngập cục bộ, mà là một cấu trúc hạ tầng bị chia cắt, nơi mỗi mảng được đầu tư riêng lẻ, không gắn với một tư duy tổng thể về không gian phát triển đô thị và nhu cầu của nhà đầu tư. Theo TS. Phạm Viết Thuận, TP.HCM phải nhìn hạ tầng như một hệ sinh thái gồm 11 loại hạ tầng chính và 13 loại hạ tầng phụ, nếu muốn đủ năng lực tăng trưởng kinh tế hai con số.
Công suất điện lưới: Lý do bốn tập đoàn lớn quay lưng
Điểm báo động nhất trong hạ tầng TP.HCM hiện nay là công suất điện lưới. Khi các tập đoàn toàn cầu khảo sát môi trường đầu tư, câu hỏi đầu tiên không phải là đường rộng bao nhiêu mét, mà là liệu hệ thống điện có đủ ổn định và dư địa tăng thêm công suất cho các dự án sản xuất quy mô lớn hay không. TS. Phạm Viết Thuận cho biết: “Vừa rồi, có 4 tập đoàn lớn đặt vấn đề đầu tư vào Việt Nam, nhưng khi hỏi về công suất điện lưới thì họ rút lui”. Câu chuyện này cho thấy an ninh năng lượng đã trở thành rào cản trực tiếp đối với đầu tư nước ngoài. Khi doanh nghiệp cảm nhận rủi ro mất điện, thiếu điện hoặc không thể mở rộng nhà máy, mọi ưu đãi khác của địa phương gần như mất giá trị. TP.HCM không thể nói về thu hút FDI nếu chưa giải được bài toán điện.
Cảng Hồ Chí Minh không thể phát huy nếu thiếu kết nối giao thông và năng lượng
Trong các chiến lược phát triển, TP.HCM thường đặt cảng Hồ Chí Minh và hệ thống logistics ở vị trí trung tâm. Tuy nhiên, cảng hiện đại không tự tạo ra đầu tư nếu phía sau nó là một mạng lưới đường bộ tắc nghẽn và công suất điện lưới bấp bênh. Hạ tầng TP.HCM đang bị mắc kẹt trong tư duy “nâng cấp từng mảng”, trong khi nhà đầu tư nước ngoài nhìn vào chuỗi giá trị hoàn chỉnh: từ nhà máy, kho bãi, vận tải đa phương thức đến cảng biển và thị trường tiêu thụ. Nếu hàng hóa ra cảng nhanh nhưng nhà máy liên tục đối mặt nguy cơ thiếu điện, lợi thế cảng bị triệt tiêu. Ngược lại, một hệ thống điện ổn định nhưng đường kết nối giao thông kém, chi phí logistics cao cũng khiến cảng Hồ Chí Minh khó cạnh tranh với các điểm đến khác trong khu vực.
Cần tư duy tích hợp: Điện, đường, cảng phải được quy hoạch cùng nhau
Thông điệp quan trọng từ hội thảo về hạ tầng TP.HCM là: không thể phát triển hạ tầng một cách máy móc, tách rời khỏi quy hoạch đô thị và nhu cầu kinh tế. Khi thành phố nói đến mở rộng không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới, điều đó phải đi kèm một bản đồ tích hợp gồm cảng, đường, công suất điện lưới, hệ thống thoát nước, khu dân cư và khu công nghiệp. Nếu khu công nghiệp được quy hoạch gần cảng nhưng không có đường vận tải đa phương thức, hoặc không được bảo đảm nguồn điện, thì đó chỉ là những “ô quy hoạch trên giấy”. Hạ tầng số, không gian ngầm, không gian tầm thấp cũng cần được xem như phần của hệ sinh thái hạ tầng, chứ không phải các dự án riêng lẻ. Lợi thế cạnh tranh của TP.HCM trong tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng thiết kế được một mạng lưới hạ tầng gắn kết thay vì những mảnh ghép rời rạc.
Nếu không đồng bộ, mọi nỗ lực hiện đại hóa cảng sẽ bị vô hiệu
TP.HCM đang đặt kỳ vọng lớn vào việc mở rộng không gian phát triển, xây dựng các cực tăng trưởng mới và hiện đại hóa hệ thống cảng biển, logistics. Nhưng nếu hạ tầng tiếp tục phát triển lệch pha, các dự án cảng sẽ giống như những cỗ máy hiện đại đặt trên nền móng yếu. Ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường và thiếu điện không chỉ làm giảm chất lượng sống, mà còn trực tiếp làm suy yếu sức hấp dẫn đầu tư nước ngoài. Câu chuyện bốn tập đoàn rút lui vì công suất điện lưới là lời cảnh báo rõ ràng: nhà đầu tư không chờ thành phố sửa sai. Kết luận hợp lý cho TP.HCM lúc này là phải chuyển từ tư duy “giải quyết từng vấn đề” sang “thiết kế một hệ thống”, trong đó cảng Hồ Chí Minh, kết nối giao thông và hạ tầng năng lượng được quy hoạch đồng thời, cùng mục tiêu cạnh tranh quốc tế.
