Những thay đổi nhỏ đáng để ý, nhưng không phải lời tiên đoán
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu đến một phần não bị gián đoạn do mạch máu tắc nghẽn hoặc vỡ, gây tổn thương não và có thể để lại di chứng nặng nề. Vì vậy, những thay đổi thể chất thường ngày đáng được quan tâm, nhưng không nên bị hiểu thành chẩn đoán.
Một nghiên cứu quy mô lớn theo dõi gần 483.000 người tham gia UK Biobank trong khoảng 14 năm ghi nhận mối liên hệ giữa nguy cơ đột quỵ với tốc độ đi bộ, sức nắm tay và khối lượng cơ bắp. Đây là các dấu hiệu dễ bị xem nhẹ vì có thể lẫn với tuổi tác, ít vận động hoặc mệt mỏi. Ý nghĩa của nghiên cứu không phải là biến mọi lần hụt hơi hay khó mở nắp chai thành cảnh báo khẩn cấp, mà là khuyến khích nhìn nhận sự suy giảm kéo dài trong bối cảnh sức khỏe tổng thể.
Ba dấu hiệu này không phải công cụ chẩn đoán chính thức và không thể xác định một người có sắp bị đột quỵ hay không. Chúng bổ sung thông tin để người bệnh trao đổi với nhân viên y tế, chứ không thay thế thăm khám.
Đi bộ chậm, nắm yếu và khối lượng cơ thấp
Trong ba dấu hiệu, tốc độ đi bộ có mối liên hệ mạnh nhất với nguy cơ đột quỵ được ghi nhận. Người tự đánh giá mình đi bộ chậm có nguy cơ cao hơn 64% so với người đi bộ nhanh. Tốc độ giảm dần hoặc hụt hơi khi làm việc quen thuộc có thể phản ánh thay đổi về thể lực, tuần hoàn hay sức khỏe nói chung; đó là lý do nên được lưu ý, không phải căn cứ để tự kết luận.
Sức nắm tay cũng có thể phản ánh sức mạnh cơ bắp và thể trạng. Theo nghiên cứu, cứ mỗi 5 kg giảm sức nắm tay, nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 7%. Trong sinh hoạt, việc mở nắp chai, xách túi thực phẩm hoặc mang đồ ngày càng khó có thể là dấu hiệu thay đổi cần trao đổi với bác sĩ. Nghiên cứu còn ghi nhận người có khả năng mắc chứng teo cơ có nguy cơ cao hơn 30% so với người không mắc tình trạng này.
Các con số mô tả mối liên hệ ở nhóm nghiên cứu, không dự đoán chính xác nguy cơ của từng cá nhân. Suy giảm sức lực có nhiều nguyên nhân; đánh giá y tế mới giúp xác định điều gì đang xảy ra.
Phòng ngừa vẫn bắt đầu từ huyết áp và các chỉ số sức khỏe
Dù các dấu hiệu thể chất cung cấp thêm góc nhìn, trọng tâm phòng ngừa đột quỵ vẫn là kiểm soát những yếu tố nguy cơ có thể theo dõi và điều trị. Tăng huyết áp là yếu tố quan trọng liên quan đến cả nhồi máu não lẫn xuất huyết não; bệnh thường diễn tiến âm thầm, nên cảm thấy khỏe không bảo đảm huyết áp an toàn. Người trưởng thành nên đo huyết áp định kỳ, kể cả khi không có triệu chứng.
Huyết áp, cholesterol, đường huyết và cân nặng đều cần được theo dõi thường xuyên để bảo vệ tim và mạch máu não. Tại Đắk Lắk, số liệu năm 2025 cho thấy tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp được phát hiện là 49%, trong khi tỷ lệ được quản lý, điều trị và điều trị đạt mục tiêu đều ở mức 22,05%. Những con số này nhấn mạnh khoảng cách giữa phát hiện bệnh và kiểm soát bệnh lâu dài.
Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần dùng thuốc đúng đơn, tái khám đúng hẹn, hạn chế muối, duy trì vận động và theo dõi chỉ số tại nhà theo hướng dẫn. Không tự ngừng thuốc hay giảm liều khi thấy huyết áp ổn định; cần trao đổi với bác sĩ nếu gặp tác dụng không mong muốn hoặc khó duy trì điều trị. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ và vận động thường xuyên cũng góp phần giảm nguy cơ.
Phân biệt dấu hiệu cần theo dõi với tình huống cấp cứu
Đi bộ chậm dần hay sức nắm yếu thường cần được xem xét trong bối cảnh tổng thể và trao đổi khi khám sức khỏe. Ngược lại, dấu hiệu đột quỵ cấp tính thường xuất hiện đột ngột: méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, mất thăng bằng hoặc giảm thị lực. Không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay thử điều trị tại nhà.
Khi xuất hiện những biểu hiện đột ngột nghiêm trọng này, hãy gọi cấp cứu 115, ghi nhớ thời điểm khởi phát và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong phòng ngừa, việc nhận biết thay đổi thể chất chỉ hữu ích khi đi cùng kiểm tra sức khỏe, kiểm soát huyết áp và xử lý các yếu tố nguy cơ theo tư vấn chuyên môn. Đó là cách thực tế hơn nhiều so với tự chẩn đoán từ một dấu hiệu đơn lẻ.
