Hai loại hoạt động, hai nguyên tắc khác nhau
Thông tư 85 là quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, trong đó xác định rõ nội dung nào dành cho mọi học sinh và nội dung nào dựa trên lựa chọn tự nguyện của từng gia đình. Thông tư có hiệu lực từ ngày 15-11-2026; trước thời điểm này, nhiều trường tại TP.HCM đang rà soát kế hoạch và thời khóa biểu để thực hiện đúng quy định. Điểm đáng chú ý là giáo dục tăng cường gồm kiến thức nền tảng, kỹ năng và trải nghiệm cần thiết mà mọi học sinh đều được tiếp cận; kinh phí được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên và nguồn hợp pháp khác, không được biến thành khoản thu bình quân hay điều kiện đóng góp. Ngược lại, học theo nhu cầu có thể mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu theo sở thích, năng khiếu, định hướng cá nhân, và phải căn cứ vào đăng ký tự nguyện của học sinh cùng cha mẹ. Trường không được ép buộc, áp đặt hay gợi ý tham gia. Sự phân biệt này có ý nghĩa về công bằng: nếu nội dung thiết yếu bị gắn với khả năng chi trả, cơ hội học tập dễ nghiêng về phía gia đình khá giả. Nhưng ranh giới giữa phần nền tảng miễn phí và hoạt động có thu phí phải được giải thích rõ, nếu không quyền lựa chọn trên giấy có thể trở thành sức ép trong thực tế.
Ba cách xếp lịch, nhưng lựa chọn phải là thật
Ngày 4-11, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM hướng dẫn các trường công lập tổ chức hoạt động theo ba mô hình thời gian. Hướng dẫn yêu cầu phân định hoạt động theo mục tiêu, đối tượng, nội dung, mức độ, thời lượng và cách thức tổ chức, thay vì chỉ đổi tên một lớp học để xếp vào nhóm tăng cường hay theo nhu cầu. Một ví dụ cho thấy trường có thể gom các môn liên kết vào cùng một buổi chiều: Trường THCS Hà Huy Tập bố trí STEM, kỹ năng sống và tiếng Anh với giáo viên nước ngoài trong một buổi; học sinh đăng ký thì đến học, các em không tham gia được nghỉ buổi đó. Cách làm này có thể giúp gia đình chủ động hơn, nhưng chỉ hiệu quả nếu trường có đủ giáo viên và lịch học không tạo bất lợi cho học sinh không đăng ký. Quyền tự nguyện cũng cần được bảo vệ trong cách thông báo. Phiếu đăng ký nên nêu rõ nội dung, thời gian, chi phí nếu có và phương án chăm sóc học sinh không tham gia; phụ huynh cần được quyền từ chối mà không lo con bị hụt kiến thức chính khóa hoặc bị đối xử khác biệt.
Thời khóa biểu là bài toán của cả gia đình
Thực thi Thông tư 85 không thể chỉ là đổi tên môn học hay phát phiếu khảo sát. Với năm học 2026–2027, trường phải rà soát và điều chỉnh kế hoạch đã ban hành, hạn chế tối đa xáo trộn giờ học và thời gian đưa đón; kế hoạch cần được hiệu trưởng phê duyệt, công khai ít nhất một tuần trước khi thực hiện và gửi cơ quan quản lý trực tiếp giám sát. Những thay đổi giờ tan học cho thấy vì sao lịch học là vấn đề thiết yếu. Tại một trường THCS ở phường Chánh Hưng, giờ ra về buổi chiều được chuyển sớm hơn một giờ, thành 15 giờ, khiến nhiều phụ huynh khó thu xếp công việc đón con. Ở trường khác, việc xếp các tiết liên kết cuối buổi khiến một học sinh tan học lúc 16 giờ 30 trong ba ngày mỗi tuần, muộn hơn 30 phút so với thường lệ. Cả lịch quá sớm lẫn quá muộn đều có thể đẩy gánh nặng tổ chức sang gia đình. Phụ huynh nên hỏi trường lịch cụ thể theo từng ngày, nơi học sinh chờ nếu không đăng ký và cách xử lý khi nhu cầu thay đổi. Nhà trường cũng cần khảo sát lại nguyện vọng, phối hợp giờ học với khả năng đưa đón, thay vì xem đăng ký ban đầu là lựa chọn cố định.
Điểm cần giám sát: phân định, nhân lực và khoản thu
Một trường tại TP.HCM dự kiến triển khai từ ngày 15-11 bốn môn liên kết: tiếng Anh với giáo viên nước ngoài, tin học theo chuẩn quốc tế, phát triển kỹ năng sống và STEM nâng cao; mức thu được thông tin lần lượt là 220.000, 160.000, 80.000 và 100.000 đồng mỗi tháng. Đây là ví dụ cụ thể về hoạt động theo nhu cầu, không phải biểu giá chung cho các trường. Phụ huynh cần kiểm tra nội dung, thời lượng, đơn vị phối hợp và khoản thu của chính trường mình. Vướng mắc sâu hơn nằm ở tiêu chí phân định hoạt động nền tảng với lớp học có thu phí, cơ chế quản lý minh bạch và nguồn lực trả thu nhập phụ trội cho giáo viên. Ý kiến chuyên gia cũng nhấn mạnh cần hướng dẫn rõ, tăng kiểm tra, giám sát và đánh giá sau khoảng ba tháng triển khai để nhận diện điểm đạt được, hạn chế và điều chỉnh kịp thời. Nếu thiếu các điều kiện này, trường có thể lúng túng, còn phụ huynh khó biết khoản nào là tự nguyện và khoản nào gắn với quyền tiếp cận nội dung thiết yếu. Thông tư 85 đặt nền móng đúng khi tách giáo dục tăng cường khỏi học theo nhu cầu và bảo vệ quyền không tham gia. Nhưng chất lượng thực thi sẽ được đo bằng việc học sinh có lựa chọn thực sự, lịch học phù hợp, khoản thu rõ ràng và cơ hội công bằng hay không.
