Từ thiết lập ngoại giao đến đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ ngoại giao Việt Nam-Thái Lan là quá trình 50 năm hai nước từng bước chuyển từ tiếp xúc ban đầu sang hợp tác sâu rộng, nơi ngoại giao chính trị, kết nối kinh tế và giao lưu nhân dân được gắn kết chặt chẽ với hợp tác văn hóa giáo dục, tạo nền tảng hình thành Đối tác Chiến lược toàn diện trong lòng ASEAN. Quan điểm đáng chú ý sau nửa thế kỷ là: nếu chỉ nhìn vào các tuyên bố cấp cao, chúng ta sẽ bỏ lỡ phần sống động nhất của quan hệ song phương – mạng lưới hợp tác học thuật, cộng đồng kiều bào, sinh viên và các hoạt động văn hóa thường xuyên. Quan hệ chính thức được thiết lập ngày 6/8/1976 và đến tháng 5/2025 được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện. Việc hai nước đang xây dựng Chương trình hành động cho giai đoạn 2026-2031 với trọng tâm kết nối chuỗi cung ứng, doanh nghiệp, địa phương và các chiến lược tăng trưởng xanh, phát triển bền vững cho thấy tầm nhìn chiến lược toàn diện ASEAN không còn là khẩu hiệu mà đang bước vào giai đoạn thực thi cụ thể.
Hợp tác văn hóa – giáo dục: tầng sâu của tình hữu nghị hai nước
Nếu cần tìm minh chứng rõ nhất cho tình hữu nghị hai nước, hãy nhìn vào hợp tác văn hóa giáo dục đang lan tỏa tại các trường đại học và địa phương. Tại một hội thảo khoa học nhân dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao, đại diện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và Đại học Thammasat cùng lãnh đạo ngoại giao hai nước đã tham dự, mở rộng bàn thảo từ lịch sử đến định hướng hợp tác tương lai trong nghiên cứu chung về chính sách ngôn ngữ, di cư, cộng đồng xuyên quốc gia, bảo tồn di sản văn hóa số và trao đổi sinh viên. Theo GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, quan hệ ngoại giao không chỉ là các hiệp định chính phủ mà "được duy trì và củng cố thông qua các tương tác hàng ngày của người dân, cộng đồng, nhà nghiên cứu và sinh viên". Việc ra mắt cuốn sách "Five Decades of Thailand-Vietnam Diplomatic Relations: History, Society, Culture, and Cooperation, 1976-2026" cho thấy giới học thuật hai nước không thụ động bình luận chính sách, mà chủ động kiến tạo nhận thức chung về lịch sử và văn hóa song phương.
Lễ hội văn hóa, thư viện Việt Nam và cuộc thi hùng biện tiếng Việt
Ở cấp độ cộng đồng, các hoạt động tại Udon Thani đã biến kỷ niệm 50 năm thành lễ hội của giao lưu trực tiếp, không phải những buổi lễ hình thức. Ngày 28/8, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Khon Kaen phối hợp với Đại học Rajabhat Udon Thani (UDRU) tổ chức Lễ hội Văn hóa Việt Nam-Thái Lan, quy tụ lãnh đạo tỉnh, kiều bào, sinh viên hai nước và đại diện các hội người Việt. Tổng Lãnh sự Đinh Hoàng Linh nhấn mạnh lễ hội là dịp nhìn lại 5 thập kỷ hữu nghị và hướng tới tương lai hợp tác, đồng thời khẳng định thế hệ trẻ sẽ là người tiếp nối và vun đắp quan hệ song phương. Điểm nhấn đặc biệt là lễ khánh thành Thư viện Việt Nam tại Trung tâm Việt Nam học UDRU, được kỳ vọng trở thành không gian đọc, học tiếng Việt, triển lãm ảnh, phim, âm nhạc, ẩm thực và giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam, qua đó thúc đẩy giao lưu văn hóa và kết nối thế hệ trẻ hai nước. Cùng ngày, triển lãm tranh "50 năm quan hệ Thái Lan-Việt Nam" và cuộc thi hùng biện, trả lời câu hỏi với chủ đề "Ngôn ngữ, xã hội và văn hóa Việt Nam" dành cho sinh viên đã biến khái niệm quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan thành trải nghiệm trực tiếp, sống động.
Liên kết địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng kiều bào trong chiến lược toàn diện ASEAN
Một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện chỉ bền vững khi có sự tham gia của địa phương, doanh nghiệp và kiều bào – điều đang diễn ra rõ nét giữa Việt Nam và Thái Lan. Tại Phú Thọ, chương trình "Kết nối Thái Lan" đã tạo điều kiện để nhiều tập đoàn, doanh nghiệp Thái Lan coi đây là cơ hội hợp tác dài hạn, mở rộng đầu tư trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, hạ tầng khu công nghiệp, thương mại và dịch vụ, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tăng gắn kết địa phương với đối tác Thái Lan. Hội Hữu nghị Việt Nam-Thái Lan tại tỉnh này được định hướng thành địa chỉ kết nối hữu nghị, thông tin và cơ hội hợp tác giữa Phú Thọ và đối tác Thái Lan. Ở Đông Bắc Thái Lan, các hoạt động kỷ niệm Quốc khánh Việt Nam và 50 năm quan hệ ngoại giao với sự tham dự của lãnh đạo nhiều tỉnh, hội hữu nghị, hội doanh nhân Thái-Việt và khoảng 1.000 kiều bào cho thấy cộng đồng người Việt đã trở thành tác nhân quan trọng củng cố tình hữu nghị hai nước. Trên nền tảng tin cậy chính trị, Tổng Lãnh sự Đinh Hoàng Linh nhận định quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam-Thái Lan đang phát triển sâu sắc, thực chất và "trở thành hình mẫu về hợp tác phát triển trong ASEAN", đúng với mục tiêu chiến lược toàn diện ASEAN mà hai bên cùng theo đuổi.
Thế hệ sinh viên và hướng đi mới cho 5 thập kỷ tiếp theo
Trên thực tế, người đang gắn kết mạnh mẽ nhất tình hữu nghị hai nước lại là sinh viên và cộng đồng trẻ. Tại các chương trình ở Udon Thani và những hội thảo học thuật, sinh viên Việt Nam-Thái Lan cùng biểu diễn nghệ thuật, tham gia thi hùng biện, tìm hiểu lịch sử quan hệ song phương, khiến ngoại giao trở nên gần gũi và có gương mặt cụ thể. Việc khánh thành Thư viện Việt Nam và mở rộng các chương trình giảng dạy tiếng Thái cho sinh viên Việt Nam, tiếng Việt cho người Thái nằm trong định hướng hợp tác đa ngành mà các trường đại học hai nước đang theo đuổi. Nhìn về 5 thập kỷ tới, điều quan trọng không chỉ là thêm những văn kiện mới, mà là tiếp tục nuôi dưỡng cộng đồng học thuật, sinh viên và kiều bào để họ trở thành "đại sứ" của tình hữu nghị hai nước trong đời sống hàng ngày. Thành công của các hội thảo, lễ hội văn hóa đang tạo tiền đề cho những sáng kiến hợp tác mới, góp phần xây dựng một cộng đồng Đông Nam Á hòa bình, gắn kết, chia sẻ và tôn trọng văn hóa lẫn nhau. Kết luận hợp lý cho chặng đường 50 năm là: chính con người – chứ không phải chỉ các văn bản – sẽ quyết định quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan tiếp tục là hình mẫu trong ASEAN.
