Khi làng nghề bước vào số: từ chợ làng đến chợ số
Chuyển đổi số là quá trình các làng nghề truyền thống đưa hoạt động sản xuất, quảng bá và bán hàng lên môi trường trực tuyến thông qua thương mại điện tử, livestream, video ngắn và các nền tảng số, qua đó mở rộng thị trường vượt ra ngoài phạm vi địa phương, kể lại câu chuyện văn hóa của sản phẩm và hình thành năng lực kinh doanh mới cho hợp tác xã và hộ sản xuất nhỏ. Điểm mấu chốt của làng nghề bước vào số không nằm ở vài phiên livestream sôi động, mà ở sự thay đổi tư duy: người thợ không chỉ làm hàng theo đơn, bán cho mối quen, mà coi nền tảng số là một “chợ” thường xuyên để chủ động tìm kiếm đầu ra. Trước đây, sản phẩm làng nghề, hợp tác xã và hộ kinh doanh nhỏ chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi địa phương; nay các phiên livestream bán hàng thu hút hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người quan tâm đang mở ra cánh cửa ra thị trường thế giới.
Livestream bán gỗ mỹ nghệ: dữ liệu chứng minh sức bật mới
Nếu cần một minh chứng rõ ràng cho sức mạnh thương mại số, hãy nhìn vào các phiên livestream bán gỗ mỹ nghệ và sản phẩm OCOP của Hà Nội. Trong một phiên livestream giới thiệu sản phẩm OCOP và đồ gỗ mỹ nghệ, chương trình ghi nhận 12.805 lượt xem, hơn 800 lượt tương tác cùng nhiều liên hệ tư vấn mua hàng. Một phiên khác giới thiệu hơn 60 mặt hàng nông sản chế biến đã tiếp cận hơn 11.000 lượt người xem trên Facebook, YouTube và các fanpage địa phương, giúp số đơn hàng của Hợp tác xã Tâm Anh tăng khoảng 60% so với trước đó. Đây là những con số cho thấy livestream không còn là “trò vui” trên mạng, mà là kênh bán hàng thực thụ. Theo đánh giá của ngành công thương Thủ đô, chương trình khuyến mại gắn với thương mại điện tử không chỉ thúc đẩy mua sắm mà còn nâng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và hình thành văn hóa tiêu dùng hiện đại.
Kể chuyện văn hóa để nâng giá trị sản phẩm mộc
Điều thú vị là chuyển đổi số làng nghề không dừng ở chỗ bán được nhiều hàng hơn, mà giúp nâng giá trị sản phẩm mộc theo cách mà thương mại truyền thống khó làm nổi. Tại Sơn Đồng, từ những khối gỗ mộc, người thợ tạo ra đồ thờ mang kỹ thuật và giá trị văn hóa truyền qua nhiều thế hệ; nhờ livestream, người xem qua màn hình điện thoại có thể nghe nghệ nhân kể về chất liệu, kỹ thuật, ý nghĩa tinh thần phía sau từng sản phẩm, rút ngắn khoảng cách từ xưởng tới người dùng. Trên không gian số của Phú Nghĩa, phiên livestream giới thiệu làng nghề mộc Phù Yên đưa khán giả đi sát từng đường vân gỗ, dụng cụ đục chạm, bàn tay người thợ, để thấy sự công phu biến một khối gỗ thô thành sản phẩm có giá trị thẩm mỹ và dấu ấn văn hóa. Như nhận định của một đại diện nền tảng thương mại số, giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở bản thân sản phẩm mà còn ở câu chuyện được kể phía sau.
Từ Tri Lễ, Văn Trai đến Phú Nghĩa: làng nghề Hà Nội bước vào số
Hà Nội với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, từ lụa Vạn Phúc, nón lá Tri Lễ, Dân Hòa đến gốm Bát Tràng, mây tre đan Phú Vinh, Phú Nghĩa, đang trở thành “kho nội dung” khổng lồ cho thương mại số gắn với sản phẩm đặc trưng. Lãnh đạo xã Dân Hòa, thôn Tri Lễ cùng nghệ nhân tham gia livestream giới thiệu nón lá làng nghề, dùng điện thoại thông minh để kể câu chuyện nghề thay vì chỉ trưng bày tại hội chợ. Làng hương truyền thống Văn Trai Thượng lần đầu tham gia chương trình khuyến mại tập trung và Tháng khuyến mại số, kết hợp trưng bày trực tiếp với livestream nhằm đưa sản phẩm hương hơn 100 năm tuổi tới người dùng ở nhiều tỉnh, thành. Phú Nghĩa thì định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, đưa sản phẩm làng nghề lên Fanpage xã, với mỗi phiên livestream ghi nhận hàng chục nghìn lượt xem, hàng trăm tương tác và khoảng 40,5% người tiếp cận là nhóm chưa theo dõi trang, cho thấy làng nghề đã tiếp cận công chúng mới.
Chuyển đổi số làng nghề: từ kỹ năng bán hàng đến năng lực cạnh tranh
Điều đáng bàn là chuyển đổi số làng nghề không chỉ hỗ trợ bán hàng ngắn hạn mà hình thành năng lực cạnh tranh mới cho hợp tác xã và hộ kinh doanh nhỏ. Các chương trình đào tạo tại Phú Nghĩa hướng dẫn học viên sử dụng công cụ số và AI phục vụ sản xuất, kinh doanh, truyền thông sản phẩm; học cách kể chuyện, xây dựng thương hiệu, thương mại điện tử và kỹ năng livestream bán hàng. Nghệ nhân ưu tú Hoàng Văn Hạnh thẳng thắn nhìn nhận, người thợ hôm nay bên cạnh việc hoàn thiện sản phẩm phải biết cách kể câu chuyện và chủ động kết nối với khách hàng. Tuy vậy, các địa phương cũng nhận ra livestream chỉ là một phần của chuyển đổi số; muốn mô hình đi xa hơn, người sản xuất phải chuẩn hóa sản phẩm, minh bạch nguồn gốc, chất lượng, giá bán, đồng thời nâng kỹ năng vận hành gian hàng, thanh toán, chăm sóc khách hàng và truy xuất nguồn gốc. Thành phố định hướng gắn khuyến mại với thương mại điện tử, kinh tế số và thanh toán không dùng tiền mặt để xây dựng thị trường số bền vững.
