Từ xưởng mộc làng nghề đến không gian số: bước chuyển mang tính sống còn
Làng nghề mộc số hóa là quá trình các cộng đồng thợ mộc truyền thống dùng nền tảng bán hàng trực tuyến, công cụ số và câu chuyện nghề để kết nối trực tiếp với khách hàng, gia tăng giá trị sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng nguồn thu, trong khi vẫn giữ kỹ nghệ, tay nghề và bản sắc văn hóa vốn có của làng nghề. Điều đáng nói ở các làng nghề mộc hiện nay không phải là chuyện có nên lên số hay không, mà là ai sẽ chủ động nắm lấy cơ hội và bắt đầu từ đâu. Khi thợ thủ công kết nối thị trường bằng chính tiếng nói của mình, quyền lực thương lượng dần dịch chuyển từ bên trung gian sang người làm nghề. Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh, sau khi trực tiếp tham gia livestream bán hàng thủ công, đã thừa nhận chuyển đổi số đem lại lợi ích rõ rệt cho làng nghề mộc, từ thiết kế mẫu mã đến cách kể câu chuyện văn hóa phía sau sản phẩm.
Livestream và fanpage: làng mộc Phú Nghĩa thoát khỏi “vùng trũng” thông tin
Điểm đảo chiều rõ nét nhất của làng nghề mộc số hóa là việc thợ mộc không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Tại xã Phú Nghĩa, loạt phiên livestream bán hàng thủ công trên fanpage địa phương đã biến không gian số thành chợ làng mới, nơi nghệ nhân tự cầm trịch cuộc chơi. Chỉ trong giai đoạn từ 28-7 đến 18-8, fanpage xã ghi nhận 21,3 nghìn lượt tương tác và 156,3 nghìn lượt xem từ 3 giây trở lên. Riêng phiên livestream ngày 19-8 đạt 9.857 lượt xem, 614 lượt tương tác và 299 bình luận – những con số mà một chợ truyền thống khó có thể tạo ra cho một phiên bán riêng lẻ. Chiều 26-8, phiên livestream tại làng nghề thôn Đồi 2 với chủ đề “Đèn Bão A80 - từ bàn tay người thợ đến không gian số” tiếp tục khẳng định rằng khán giả không chỉ xem sản phẩm, họ bước vào câu chuyện của địa phương, đối thoại hai chiều thay vì nhận thông tin khô cứng.
Tập huấn thực hành: công nghệ phải phục vụ đôi tay người thợ
Nếu chỉ đưa sản phẩm gỗ lên mạng mà không thay đổi cách nghĩ, chuyển đổi số ở làng nghề mộc sẽ nhanh chóng bế tắc. Các chương trình tập huấn từ Phú Nghĩa đến Hội An đang cố tình đi ngược với kiểu dạy công nghệ chung chung: người làm nghề được yêu cầu mang sản phẩm thật và một chiếc điện thoại thông minh vào lớp học để tự thử và mắc lỗi trên chính mặt hàng của mình. Ở Phú Nghĩa, xã tổ chức tập huấn ứng dụng AI, công cụ số và thương mại điện tử cho hộ sản xuất, chủ thể OCOP, hợp tác xã và tổ công nghệ số cộng đồng, đồng thời hỗ trợ làng nghề Mộc Phù Yên dùng nền tảng số cho quảng bá, thanh toán không tiền mặt, thuế điện tử và ngân hàng số. Chuỗi “Làng nghề lên số” trong khuôn khổ Tuần lễ sáng tạo Hội An được thiết kế hoàn toàn theo hướng thực hành, buổi đầu tiên ngày 30.8 tại Quảng trường Sông Hoài tập trung vào ứng dụng công cụ đổi mới sáng tạo trong thiết kế sản phẩm bền vững.
Kết nối thợ mộc với nhà thiết kế: từ sản phẩm đơn lẻ đến hệ sinh thái giá trị
Một làng nghề mộc chỉ bán ghế, bàn hay tượng gỗ sẽ khó cạnh tranh trong thời đại hàng loạt. Tư duy mới coi làng nghề như một hệ sinh thái kinh tế sáng tạo, nơi tài nguyên không chỉ là sản phẩm mà còn là nghệ nhân, kỹ nghệ, câu chuyện, không gian và cộng đồng. Các trung tâm, chương trình kết nối thiết kế – thủ công đang đóng vai trò cầu nối: mô hình đồng thiết kế (co-design) được giới thiệu như cách để nghệ nhân, nhà thiết kế và doanh nghiệp sáng tạo cùng xây dựng quan hệ hợp tác, thống nhất mục tiêu và tạo ra giá trị chung. Thay vì đơn độc, thợ mộc có thể cùng nhà thiết kế phác thảo “Làng nghề 2030”, trong đó giá trị kinh tế đến từ trải nghiệm, dịch vụ, nội dung và mô hình kinh doanh mới, chứ không chỉ từ một món đồ gỗ. Khi được kết nối bằng công cụ phù hợp, các nguồn lực này tạo thêm dòng giá trị mới mà vẫn giữ được bản sắc và sức sống riêng của nghề.
Thu nhập mới, di sản cũ: chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi nghề còn sống
Điểm đáng mừng là các chương trình chuyển đổi số không dừng lại ở sự kiện ngắn ngày. Tại Phú Nghĩa, chính quyền địa phương xác định công nghệ phải gắn với nhu cầu thật của người dân, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất; mục tiêu không chỉ là bán được nhiều hàng hơn, mà là đổi mới quảng bá, xây dựng thương hiệu, giữ giá trị truyền thống và mở thêm cơ hội phát triển trong kinh tế số. Ở Hội An, những ý tưởng, sản phẩm thực hành và nhóm hợp tác hình thành từ chuỗi tập huấn sẽ là đầu vào cho việc thử nghiệm các chức năng của Không gian Sáng tạo và các hoạt động hỗ trợ cộng đồng sau Tuần lễ. Một sản phẩm thủ công muốn đi xa cần cả đôi tay khéo lẫn một câu chuyện đủ sức để người khác hiểu, nhớ và tìm đến. Nếu thợ mộc biết kể câu chuyện đó trên các nền tảng bán hàng trực tuyến, họ không chỉ bán thêm một chiếc ghế, mà bán được cả ký ức làng nghề cho thế hệ khách hàng mới.
