Hiệp định thương mại Việt Mỹ: bước ngoặt chiến lược, không chỉ là giảm thuế
Hiệp định thương mại Việt Mỹ là một khuôn khổ hợp tác đối ứng, cân bằng và công bằng giữa hai nền kinh tế, nhằm ổn định quy tắc thương mại, giảm bất định về thuế quan, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng sạch, chuỗi cung ứng bền vững, tài chính và giáo dục, qua đó nâng vị thế doanh nghiệp Việt trong mạng lưới kinh tế khu vực và toàn cầu. Điểm đáng chú ý là hiệp định này đã hoàn tất đàm phán cơ bản, lời văn cuối cùng đã được phía Việt Nam gửi sang Mỹ, chỉ còn một số vấn đề kỹ thuật cần làm rõ thêm. Điều đó cho thấy hai bên không dừng ở khẩu hiệu “đối tác chiến lược toàn diện” mà đang chuyển sang giai đoạn ràng buộc bằng luật chơi cụ thể. Quan điểm cần nhấn mạnh: đây không chỉ là câu chuyện giảm thuế xuất nhập khẩu. Nếu doanh nghiệp Việt tiếp tục nhìn hiệp định thương mại như một “tấm vé ưu đãi thuế”, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội tham gia sâu vào các chuỗi giá trị mới đang hình thành quanh bán dẫn, AI và năng lượng sạch.
Năm lĩnh vực ưu tiên: bản đồ cạnh tranh mới cho doanh nghiệp Việt
Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh Việt Nam - Mỹ, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đã xác định rõ năm lĩnh vực hợp tác ưu tiên – và đó chính là “bản đồ cạnh tranh” mới cho doanh nghiệp Việt. Thứ nhất là công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn và AI cùng dữ liệu: nếu không nhanh chóng xây dựng năng lực nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và đào tạo nhân lực, Việt Nam sẽ chỉ dừng ở vai trò gia công, khó bước vào phần giá trị cao của chuỗi. Thứ hai là năng lượng sạch và chuyển đổi xanh, từ năng lượng tái tạo đến hạ tầng và công nghệ giảm phát thải – đây là điều kiện để hàng hóa Việt đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của Mỹ và thế giới. Thứ ba là chuỗi cung ứng bền vững, gắn với logistics và khả năng chống chịu biến động; thứ tư là tài chính, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp; thứ năm là giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu doanh nghiệp không chủ động dịch chiến lược sang các lĩnh vực này, hiệp định sẽ chỉ là cơ hội trên giấy.
Từ tăng trưởng số liệu đến hợp tác kinh tế cao: Mỹ muốn gì, Việt Nam cần gì?
Kim ngạch thương mại song phương trong 9 tháng đầu năm đã tăng 24,5%, đạt 157,83 tỷ USD – một con số ấn tượng nhưng chưa phản ánh chất lượng hợp tác. Nếu dòng hàng hóa chủ yếu vẫn là gia công, lắp ráp, thì tăng trưởng này dễ tổn thương trước biến động thuế quan và điều tra thương mại. Các đại diện phía Mỹ nhấn mạnh nhu cầu về một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch, có khả năng dự báo, cùng môi trường chính sách ổn định để ra quyết định đầu tư dài hạn. Đây là lời nhắc thẳng thắn: muốn có hợp tác kinh tế cao, Việt Nam phải chuyển từ “hứa” sang “thực thi”, từ ưu đãi ngắn hạn sang cải cách thể chế dài hạn. Theo Chủ tịch Ban Lãnh đạo Quốc gia AmCham Việt Nam, triển vọng quan hệ song phương phụ thuộc đáng kể vào hiệu quả triển khai các cam kết trên thực tế, trong bối cảnh doanh nghiệp Mỹ đang tìm kiếm quan hệ đối tác dài hạn tại Việt Nam. Nói cách khác, hiệp định thương mại Việt Mỹ chỉ là điểm khởi đầu; niềm tin vào năng lực thực thi mới là lợi thế cạnh tranh thật sự.
Hội nghị Thượng đỉnh Việt Mỹ: nơi doanh nghiệp phải tự trả lời câu hỏi “mình đứng ở đâu?”
Hơn 200 đại diện cơ quan chính phủ, doanh nghiệp và nhà đầu tư đã tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh Việt Nam - Mỹ tại Hà Nội, với chủ đề “Kỷ nguyên tăng trưởng mới: Đưa quan hệ Đối tác Kinh tế Việt Nam, Mỹ đi vào chiều sâu”. Sự kiện này không chỉ là diễn đàn ngoại giao; nó là tấm gương phản chiếu mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp Việt trước một hiệp định thương mại đang ở giai đoạn cuối cùng. Các phiên thảo luận tập trung vào kinh tế số, đổi mới sáng tạo, động lực tăng trưởng mới và cam kết đồng hành với Việt Nam trong sản xuất, đầu tư và tăng trưởng. Nhưng câu hỏi quan trọng nhất lại thuộc về phía doanh nghiệp Việt: chúng ta đã chuẩn bị gì để bước vào các chuỗi cung ứng bền vững, để đáp ứng tiêu chuẩn năng lượng sạch, để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái bán dẫn và AI? Nếu câu trả lời vẫn là “chờ chính sách”, cơ hội từ hiệp định sẽ chảy sang các nhà đầu tư nước ngoài nhanh hơn là đến tay doanh nghiệp nội địa.
Kết luận: Hiệp định là khung, năng lực doanh nghiệp mới là nội dung
Tiến trình đàm phán hiệp định thương mại Việt Mỹ đã gần như hoàn tất, mở ra khả năng sớm ký kết và tạo khuôn khổ ổn định, cân bằng cho thương mại song phương. Nhưng bản thân văn bản hiệp định không tự động biến Việt Nam thành trung tâm bán dẫn, AI hay năng lượng sạch. Ý nghĩa lớn nhất của hiệp định nằm ở chỗ nó chỉ rõ năm trục ưu tiên – công nghệ cao, năng lượng sạch, chuỗi cung ứng bền vững, tài chính đổi mới sáng tạo, giáo dục và đào tạo – buộc doanh nghiệp Việt phải tái định vị chiến lược nếu không muốn tụt lại. Trong bối cảnh Mỹ tìm kiếm đối tác tin cậy dài hạn, còn Việt Nam cam kết cải cách thể chế và hoàn thiện môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, dễ dự báo, hiệp định thương mại Việt Mỹ có thể trở thành bệ phóng cho một giai đoạn hợp tác kinh tế cao. Vấn đề còn lại không nằm trên bàn đàm phán, mà trong phòng họp chiến lược của từng doanh nghiệp Việt.
