Tiến triển tích cực: Vì sao hiệp định thương mại Việt-Mỹ đáng được kỳ vọng?
Hiệp định thương mại Việt-Mỹ là khuôn khổ dự kiến điều chỉnh toàn diện quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai bên, hướng tới mô hình đối ứng, công bằng và cân bằng, nhằm bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp, phù hợp điều kiện phát triển mỗi nước và tạo nền tảng ổn định lâu dài cho hợp tác song phương và đóng góp cho thịnh vượng chung của thế giới. Thông điệp quan trọng từ tiến trình đàm phán hiện nay là: hai nước không chỉ muốn mở rộng trao đổi thương mại, mà muốn “đặt lại” cuộc chơi trên cơ sở cân bằng hơn. Chiều 1/10, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết Việt Nam và Mỹ đã ghi nhận tiến triển tích cực trong quá trình đàm phán để hướng tới sớm ký kết hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng. Trước đó, ngày 21/9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), hai bên cùng khẳng định quyết tâm thúc đẩy đàm phán thương mại. Điểm đáng chú ý là hiệp định này không đứng một mình, mà gắn chặt với khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện, phản ánh tính dài hạn của tầm nhìn hai nước. Điều đó cho thấy nếu được ký kết, hiệp định có thể trở thành trụ cột mới cho hợp tác kinh tế và thương mại, thay vì chỉ là một văn bản thuần kỹ thuật.
Khung hợp tác mới và mối liên hệ với môi trường thuế, pháp lý
Khi hai bên nói đến một hiệp định thương mại “đối ứng, công bằng và cân bằng”, bản chất là đang hướng tới một khung chơi mà mỗi cam kết đều đi kèm nhượng bộ đối xứng, giảm các bất định chính sách và tranh chấp thương mại. Nếu thực thi đúng tinh thần đó, doanh nghiệp có thể kỳ vọng môi trường ổn định hơn cho kế hoạch đầu tư, mở rộng hợp tác và tái cấu trúc thị trường xuất khẩu Việt Nam. Ở góc độ thể chế rộng hơn, Việt Nam đang đồng thời xử lý sức ép từ châu Âu về minh bạch thuế. Hội đồng EU đã đưa Việt Nam vào danh sách các khu vực pháp lý không hợp tác về thuế sau kết luận của Diễn đàn Toàn cầu thuộc OECD rằng Việt Nam chưa đáp ứng tiêu chuẩn về trao đổi thông tin thuế theo yêu cầu. EU cập nhật danh sách hai lần mỗi năm, với đợt rà soát tiếp theo dự kiến diễn ra trong tháng 10. Người phát ngôn Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam đang hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách thuế theo hướng đồng bộ, minh bạch, công bằng, phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Dù vấn đề thuế chủ yếu liên quan EU, nỗ lực này gián tiếp củng cố uy tín thể chế của Việt Nam, qua đó tạo nền tảng thuận lợi hơn cho đàm phán thương mại với Mỹ.
Cơ hội mở rộng thương mại, nhưng không phải là “tấm vé miễn phí”
Thông điệp tích cực về đàm phán thương mại Mỹ không nên được hiểu như một tấm vé miễn phí mở rộng thị trường, mà là lời nhắc về cuộc cạnh tranh tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Hai bên nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu tạo khuôn khổ ổn định lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư, đồng thời bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp. Nếu hiệp định thương mại Việt-Mỹ được ký kết, nó có thể mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, đa dạng hóa hợp tác đầu tư và nâng tầm vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng đồng thời sẽ siết chặt kỷ luật về minh bạch, cạnh tranh và bảo vệ nhà đầu tư. Điểm đáng chú ý là các cơ quan chức năng của Việt Nam cam kết sẽ thông tin đầy đủ, cụ thể sau khi nội dung hiệp định được hai bên thống nhất. Việc giữ kín chi tiết trong giai đoạn này là hợp lý, nhưng cũng có nghĩa là doanh nghiệp phải chấp nhận một mức độ bất định và chủ động chuẩn bị các kịch bản khác nhau, thay vì chờ bản văn cuối cùng mới bắt đầu điều chỉnh chiến lược. Nếu nhìn trong bối cảnh quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, hiệp định có thể trở thành bàn đạp để mở rộng hợp tác trong nhiều lĩnh vực kinh tế hơn, không chỉ giới hạn ở thương mại hàng hóa. Đó là cơ hội, nhưng chỉ phát huy với những doanh nghiệp đủ năng lực tuân thủ và đổi mới.
Doanh nghiệp Việt: chuẩn bị gì trước khi hiệp định được công bố?
Mặc dù nội dung cụ thể của hiệp định thương mại Việt-Mỹ chưa được công bố, việc đàm phán tiến triển tích cực là tín hiệu để doanh nghiệp bắt đầu chuẩn bị. Về nguyên tắc, một hiệp định hướng tới công bằng và cân bằng sẽ đi cùng yêu cầu cao hơn về tuân thủ, minh bạch và năng lực cạnh tranh. Không chuẩn bị trước, doanh nghiệp dễ bị bất ngờ khi các tiêu chuẩn mới được áp dụng. Trong bối cảnh hai nước tiếp tục trao đổi để thúc đẩy đàm phán thương mại đạt kết quả tích cực và bảo đảm lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, các hiệp hội ngành hàng cần đóng vai trò cầu nối, theo sát diễn biến, góp ý chính sách, đồng thời phổ biến cho hội viên những thay đổi có thể xảy ra. Bài học từ vấn đề danh sách không hợp tác về thuế với EU cho thấy: chậm thích ứng thể chế sẽ nhanh chóng trở thành bất lợi cạnh tranh. Tự thân doanh nghiệp, đây là lúc đánh giá lại hoạt động tuân thủ chuẩn mực quốc tế, cải thiện hệ thống dữ liệu, hợp đồng và quy trình nội bộ. Hiệp định sẽ mở thêm cửa, nhưng việc bước qua cánh cửa đó hay không phụ thuộc vào khả năng tự nâng cấp của mỗi doanh nghiệp.
Kết luận: Cơ hội chiến lược đòi hỏi tư duy chiến lược
Tiến triển tích cực trong đàm phán thương mại Mỹ cho thấy Việt Nam đang đứng trước một cơ hội chiến lược: củng cố vị thế trong mạng lưới đối tác lớn, đồng thời nâng chuẩn thể chế kinh tế và pháp lý. Nhưng cơ hội chiến lược sẽ mất ý nghĩa nếu doanh nghiệp vẫn nhìn hiệp định thương mại Việt-Mỹ như một thỏa thuận thuần về thuế và thị trường, thay vì là bước ngoặt buộc toàn hệ thống phải chuyên nghiệp hơn. Việc Việt Nam chủ động trao đổi với EU để hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế theo chuẩn mực quốc tế cho thấy năng lực thích ứng thể chế không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tối thiểu để tham gia sâu hơn vào các khuôn khổ hợp tác cấp cao. Trong bức tranh đó, hiệp định với Mỹ có thể trở thành phép thử tiếp theo cho độ bền của cải cách trong nước. Kỳ vọng là chính đáng, nhưng cùng với kỳ vọng cần là kế hoạch. Đã đến lúc doanh nghiệp và cơ quan quản lý xem quá trình đàm phán không phải là câu chuyện “ở đâu đó” trên bàn ngoại giao, mà là tín hiệu trực tiếp cho những điều chỉnh cần làm ngay trong nội bộ mình.
