BHYT cho sàng lọc ung thư: bước ngoặt chuyển từ “chờ bệnh” sang “phát hiện sớm”
Bảo hiểm y tế ung thư trong bối cảnh dự thảo mới là việc quỹ BHYT không chỉ chi trả chi phí điều trị khi đã mắc bệnh, mà còn thanh toán một phần hoặc phần lớn chi phí cho khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc và chẩn đoán sớm nhiều loại ung thư ưu tiên, theo lộ trình và tỷ lệ hưởng khác nhau cho từng nhóm đối tượng được pháp luật quy định.
Điểm mấu chốt của đề xuất lần này là: nếu trước đây BHYT chủ yếu “gánh” phần điều trị, thì sắp tới có thể chuyển trọng tâm sang phòng bệnh và phát hiện bệnh sớm. Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định về tăng mức hưởng và phạm vi hưởng BHYT theo lộ trình, ưu tiên các nhóm phù hợp với mức đóng và khả năng cân đối của quỹ. Nói cách khác, chúng ta đang đứng trước cơ hội biến sàng lọc ung thư từ dịch vụ mang tính “xa xỉ” thành một phần quyền lợi tương đối phổ cập, thay vì để người bệnh tự xoay xở tài chính khi đã vào giai đoạn muộn.
Những thay đổi lớn: tăng mức hưởng và thêm 7 ung thư vào danh mục sàng lọc
Theo dự thảo, Bộ Y tế đề xuất từng bước nâng mức hưởng BHYT đối với nhiều nhóm đối tượng, đồng thời mở rộng chi trả cho sàng lọc và chẩn đoán sớm 7 bệnh ung thư và viêm gan B, C. Đây không phải chỉnh sửa kỹ thuật nhỏ, mà là định hình lại cách hệ thống y tế chi tiền cho phòng bệnh. Với một số nhóm hiện đang được quỹ BHYT thanh toán 80% chi phí khám, chữa bệnh, mức hưởng được đề xuất nâng lên 85% từ ngày 1/7/2027 và 90% từ 1/7/2029. “Đề xuất BHYT chi trả sàng lọc sớm 7 bệnh ung thư và viêm gan B, C có thể giúp tăng đáng kể khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.”
Danh mục sàng lọc mới gồm 8 nhóm bệnh, trong đó có 7 ung thư: ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày, ung thư gan, cùng viêm gan virus B và C. Quỹ BHYT sẽ thanh toán chi phí khám, các dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và các chi phí liên quan khác trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng của người tham gia. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa tất cả người tham gia BHYT sẽ được sàng lọc ung thư miễn phí cho toàn bộ bệnh trong mọi trường hợp; phạm vi vẫn gắn với mức hưởng và lộ trình.
Ai được hưởng lợi nhiều nhất từ BHYT 2027?
Từ năm 2027, bức tranh quyền lợi BHYT 2027 thay đổi theo hướng rõ ràng ưu tiên nhóm dễ tổn thương. Dự thảo ghi nhận nhóm đang hưởng 80% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi được hưởng sẽ được nâng lên 85% từ 1/7/2027. Về dài hạn, Bộ Y tế đề xuất tới 1/7/2030, một số nhóm ưu tiên được nâng mức hưởng chi phí khám, chữa bệnh tại tuyến ban đầu, tuyến cơ bản lên 95%, trừ trường hợp đã hưởng mức cao hơn. Các nhóm này gồm người từ đủ 75 tuổi trở lên, người khuyết tật nhẹ suy giảm khả năng lao động từ 35–60%, người dưới 18 tuổi và người thuộc hộ gia đình mức sống trung bình.
Đối với các nhóm còn lại đang hưởng 80%, dự thảo đề xuất nâng lên 85% từ 1/7/2028 và mức hưởng tại tuyến ban đầu, tuyến cơ bản tăng lên 90% từ 1/7/2030. Rõ ràng, chính sách được thiết kế “ưu tiên trước, phổ cập sau”: người già, trẻ em, người khuyết tật và hộ trung bình được nâng mức bảo vệ tài chính nhanh hơn, trong khi các nhóm khác cũng được cải thiện nhưng theo nhịp chậm hơn. Đổi lại, mức đóng BHYT dự kiến tăng lên 5,1% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc từ 1/7/2027, tăng 0,6 điểm phần trăm so với mức hiện hành ghi trong dự thảo.
Khám định kỳ, phát hiện bệnh sớm và những tác động thực tế tới túi tiền
Điểm tiến bộ nhất của đề xuất là lần đầu BHYT “bước chân chính thức” vào mảng khám sức khỏe định kỳ và quản lý nguy cơ. Dự thảo nêu từ ngày 1/7/2027, quỹ BHYT thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ cho một số nhóm đối tượng theo lộ trình ưu tiên, ngân sách nhà nước chi phần còn lại cho các nhóm do ngân sách bảo đảm, với mức thanh toán tối đa bằng 15% mức lương cơ sở. Cũng từ thời điểm này, xét nghiệm viêm gan B, C sẽ được thanh toán lồng ghép trong khám định kỳ. Song song với đó, việc đưa sàng lọc và chẩn đoán sớm một số bệnh vào phạm vi chi trả được đánh giá là giúp tăng khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm và giảm chi phí điều trị về sau.
Trên thực tế, người bệnh sẽ được hưởng lợi theo hai tầng. Thứ nhất, phần đồng chi trả giảm dần khi tỷ lệ hưởng BHYT tăng, nghĩa là cú sốc tài chính khi điều trị ung thư có thể nhẹ hơn. Thứ hai, khả năng phát hiện bệnh sớm cao hơn giúp chi phí điều trị thấp hơn so với giai đoạn muộn và cơ hội sống tốt hơn. Dự thảo cũng đề xuất từ 1/7/2027 quỹ BHYT thanh toán chi phí điều trị dinh dưỡng cho một số nhóm bệnh như trẻ em động kinh kháng trị, trẻ dưới 6 tuổi suy dinh dưỡng cấp tính, trẻ sinh non, nhẹ cân; và từ 1/1/2028, tiếp tục chi trả quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh khác. Đây là cách tiếp cận “đầu tư sớm để đỡ trả giá muộn”.
Làm gì từ bây giờ để không bỏ lỡ quyền lợi bảo hiểm y tế ung thư?
Điều cần nhấn mạnh: tất cả nội dung trên hiện mới là đề xuất trong dự thảo Nghị định, đang được Bộ Y tế lấy ý kiến và chưa có hiệu lực. Nghị định dự kiến có hiệu lực từ 1/4/2027, riêng quy định về khám sức khỏe định kỳ được đề xuất có hiệu lực từ 1/1/2027. Sau 3 năm áp dụng, mức đóng một số nhóm sẽ được điều chỉnh lên 5,4%, và sau 3 năm nữa tăng lên 6% mức tiền lương, tiền công, trợ cấp hoặc mức lương cơ sở làm căn cứ đóng BHYT. Điều này có nghĩa là quyền lợi tăng cùng với mức đóng, nên người dân cần chủ động chuẩn bị.
- Giữ tham gia BHYT liên tục cho bản thân và gia đình để không bị gián đoạn quyền lợi khi chính sách mới áp dụng.
- Theo dõi thông tin chính thức về phạm vi chi trả sàng lọc ung thư miễn phí hoặc đồng chi trả, nhất là với 7 ung thư ưu tiên.
- Khi nghị định ban hành, hỏi thẳng cơ sở y tế tuyến ban đầu về các gói khám định kỳ và sàng lọc được BHYT chi trả trong từng lộ trình.
- Nếu thuộc nhóm ưu tiên (người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, hộ trung bình), kiểm tra mã đối tượng trên thẻ BHYT để chắc chắn được áp dụng đúng mức hưởng.
- Lên kế hoạch khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc phát hiện bệnh sớm, thay vì đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám.
Dù còn chờ hoàn thiện, hướng đi mở rộng bảo hiểm y tế ung thư sang phòng bệnh, sàng lọc và dinh dưỡng điều trị là cơ hội để hệ thống y tế giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh, thay vì chỉ trả giá ở giai đoạn cuối. Nếu người dân chủ động nắm thông tin và sử dụng quyền lợi ngay khi chính sách có hiệu lực, lợi ích lớn nhất sẽ thuộc về chính mỗi gia đình.
