LRT Phú Quốc là gì và vì sao giai đoạn hiệu chuẩn hệ thống mang tính quyết định?
Tuyến LRT Phú Quốc là hệ thống tàu điện đô thị gần 18km, kết hợp đoạn trên cao, mặt đất và đi ngầm, sử dụng đoàn tàu 3 toa chạy bằng năng lượng sạch, được thiết kế để chuyên chở tới 4.500 hành khách mỗi giờ và rút ngắn thời gian di chuyển giữa sân bay, Trung tâm Hội nghị APEC và các khu du lịch Nam đảo xuống khoảng 20 phút.
Tuyến tàu điện Phú Quốc bước vào giai đoạn hiệu chuẩn ray và chuẩn hóa vận hành không chỉ để kịp tiến độ chạy thử dự kiến vào quý II/2027 mà còn để chứng minh rằng một hệ thống LRT hiện đại có thể vận hành ổn định, an toàn ngay từ ngày đầu khai thác. Đây không còn là câu chuyện thi công công trình đơn thuần, mà là thử thách về năng lực vận hành đô thị: tàu có đúng giờ, hệ thống tín hiệu có tin cậy, trải nghiệm hành khách có xứng tầm một đảo du lịch quốc tế hay không.
Theo các bên liên quan, dự án LRT sử dụng nguồn năng lượng không phát thải, hướng tới mô hình giao thông công cộng xanh, hạn chế phương tiện cá nhân và góp phần định hình không gian đô thị hiện đại bền vững cho đảo Ngọc. Ở góc nhìn người dân, giai đoạn hiệu chuẩn hôm nay chính là bài kiểm tra thật sự cho lời hứa "tàu xanh, chạy đúng, phục vụ tốt" ngày mai.
Từ công trường nóng bỏng đến đường ray đầu tiên: Chuẩn hóa từ “nền” kỹ thuật
Trên đại công trường LRT Phú Quốc, hàng trăm kỹ sư, công nhân làm việc dưới cái nắng gay gắt đầu tháng 8, chạy đua để hoàn thành vào quý II/2027, sẵn sàng phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC. Đây không chỉ là áp lực thời gian, mà là áp lực chất lượng: mỗi mũi thi công cầu, hầm, nền đường đều là tiền đề cho giai đoạn hiệu chuẩn ray sau này.
Hạng mục cầu đã hoàn thành 100% phần cọc, bệ trụ đạt khoảng 63% và thân trụ 56%, trong khi phần hầm ngầm kết nối Trung tâm Hội nghị APEC đã thi công 97% khối lượng cọc và 42% đào móng. Song song, nền và khuôn đường đạt 97%, đắp cát 97% và đắp đất 79%, chuẩn bị cho việc lắp những thanh ray khổ 1.435mm, loại rãnh 60R2 cao 180mm, mỗi thanh dài 25m trên tuyến chính hơn 17,5km.
Lễ khởi công gói thầu cung cấp, thi công lắp đặt hệ thống ray và hiệu chuẩn tuyến đánh dấu bước chuyển từ xây lắp thô sang công đoạn kỹ thuật cao. Sau lễ, nhà thầu bắt đầu lắp ray hiệu chuẩn tại nền đường từ km16, rồi sẽ mở rộng sang đoạn trên cao và hầm ngầm vào tháng 10-2026. Với gần 600 kỹ sư, công nhân làm việc xuyên ngày đêm và khoảng 1.800 tỉ đồng đã được giải ngân, câu hỏi đặt ra là: chúng ta đang chỉ thi công kịp tiến độ hay đang xây một chuẩn mới cho công trình hạ tầng hiện đại?
Hiệu chuẩn ray: “trái tim” kỹ thuật của hệ thống LRT Phú Quốc
Đối với bất kỳ hệ thống LRT nào, hiệu chuẩn ray không phải chi tiết kỹ thuật phụ, mà là trái tim đảm bảo tàu chạy êm, an toàn và đúng giờ. Tại Phú Quốc, gói thầu ray và hiệu chuẩn tuyến được liên danh Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và Công ty TNHH Tập đoàn Cục 16 Đường sắt Trung Quốc thực hiện, lắp đặt đồng bộ trên ba phân đoạn: trên cao, mặt đất và đi ngầm.
Sau 8 tháng khởi công tuyến tàu điện đô thị, việc triển khai lắp ray và hiệu chuẩn được xem là dấu mốc quan trọng để chuẩn bị vận hành phục vụ APEC. Đây là bước sẽ quyết định khả năng đáp ứng tốc độ thiết kế 70–100km/h, cũng như khai thác công suất tối đa khoảng 4.500 hành khách/giờ của hệ thống LRT. "Ray sử dụng khổ 1.435mm, loại rãnh 60R2 chuyên dụng, lắp đặt cho toàn tuyến chính dài hơn 17,5km" là thông số mang ý nghĩa chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế.
Quan trọng hơn, hiệu chuẩn ray là bài test đầu tiên xem các hạng mục nền móng, cầu, hầm có đạt chuẩn hay không. Chỉ khi tuyến ray được hiệu chuẩn chính xác, mọi thiết bị điện – tín hiệu – thông tin mới có thể được lắp đặt và thử nghiệm đồng bộ. Nếu bỏ qua hoặc làm qua loa giai đoạn này, mọi đầu tư vào đoàn tàu năng lượng sạch và hệ thống tín hiệu hiện đại sẽ bị triệt tiêu bởi những rung lắc, chậm giờ, thậm chí rủi ro an toàn.
Chuẩn hóa vận hành đô thị: HURC và bài học từ Metro Bến Thành – Suối Tiên
Điểm khác biệt lớn của LRT Phú Quốc là chủ đầu tư không đợi xây xong mới tính chuyện vận hành. Thông qua lễ ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược với chính quyền đặc khu và các đối tác, Sun Group đã chọn HURC – đơn vị tham gia vận hành tuyến Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên – làm đối tác tư vấn vận hành, bảo trì tuyến LRT.
Theo lãnh đạo Sun Group vùng miền Nam, HURC sẽ đem lại năng lực vận hành đường sắt đô thị của Metro số 1 để cùng hoàn thiện phương thức giao thông công cộng hiện đại cho Phú Quốc. Ông Lê Minh Triết, Giám đốc HURC, kỳ vọng sự kết hợp giữa tầm nhìn đầu tư BOT của Sun Group và kinh nghiệm thực tiễn vận hành – bảo trì của HURC sẽ biến LRT Phú Quốc thành hình mẫu giao thông công cộng hiện đại tại Việt Nam.
Trong vai trò tư vấn vận hành, HURC dự kiến huy động đội ngũ chuyên gia, kỹ sư, kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm, vận dụng bài học từ tuyến đường sắt đô thị số 1 để khai thác tuyến an toàn, ổn định, hiệu quả. "Một tuyến đường sắt đô thị thành công không chỉ được đánh giá qua công nghệ hiện đại, mà qua từng chuyến tàu đúng giờ và sự hài lòng của hành khách" là cam kết mà HURC đưa ra cho tuyến LRT Phú Quốc. Điều này cho thấy bài toán vận hành đô thị đang được đặt ngang hàng với bài toán xây dựng hạ tầng.
APEC là mốc, người dân mới là đích: Chạy thử quý II/2027 có đủ?
Tiến độ hiện tại cho thấy các bên đang hướng tới mục tiêu hoàn thành và chạy thử LRT Phú Quốc vào quý II/2027, kịp thời phục vụ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương cuối năm. Trong bối cảnh đặc khu và doanh nghiệp cùng cam kết hoàn thiện hạ tầng giao thông hiện đại để tổ chức thành công Tuần lễ Cấp cao APEC và tạo nền tảng dài hạn cho đảo Ngọc, đây là mục tiêu đầy tham vọng nhưng không nên là đích cuối cùng.
Ở góc độ người dùng, giá trị thật của tuyến tàu điện Phú Quốc nằm ở việc rút ngắn thời gian di chuyển từ Cảng hàng không quốc tế đến Nam đảo và Trung tâm Hội nghị APEC xuống còn khoảng 20 phút, giảm ùn tắc, hạn chế xe cá nhân và tạo một thói quen mới: dùng giao thông công cộng để đi lại trên đảo. Công suất 4.500 khách/giờ và năng lượng không phát thải chỉ có ý nghĩa khi tàu chạy ổn định nhiều năm liền, không phải chỉ vài ngày hội nghị.
Vì thế, giai đoạn hiệu chuẩn ray hôm nay và chuẩn hóa vận hành đô thị với HURC không nên bị xem là "thủ tục" trước APEC, mà là nền móng cho một hệ thống LRT sống đủ lâu, phục vụ đủ tốt để người dân và doanh nghiệp đảo Ngọc tin tưởng lựa chọn. APEC là mốc để thế giới nhìn vào, nhưng người dân mới là đích để hệ thống này chứng minh giá trị.
