Từ quyết sách của Quốc hội đến giai đoạn nước rút chạy thử
Sân bay Long Thành là cảng hàng không quốc tế được quy hoạch tại Đồng Nai, có diện tích khoảng 5.000ha, định hướng trở thành một trong những đầu mối hàng không lớn nhất, quan trọng nhất và hiện đại nhất của Việt Nam, với công suất cuối cùng lên tới hàng trăm triệu hành khách mỗi năm cùng năng lực xử lý hàng hóa khổng lồ. Đây không chỉ là một công trình xây dựng mới, mà là lời khẳng định rằng Việt Nam đã bước sang một chương phát triển hạ tầng ở tầm khu vực. Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư vào tháng 6/2015, đặt mục tiêu xây dựng một cửa ngõ hàng không quốc tế mới cho phía Nam, từng bước giảm tải cho Tân Sơn Nhất. Sau quá trình chuẩn bị, công trình chính thức khởi công ngày 5/1/2021. Hơn 5 năm sau, công trường đã đạt khoảng 80% giá trị sản lượng thực hiện và đang bước vào giai đoạn nước rút để vận hành thử nghiệm từ tháng 9, tiến tới khai thác thương mại vào cuối năm nay. Việc Long Thành chuyển sang chế độ vận hành thử không chỉ là cột mốc kỹ thuật, mà còn là bài kiểm tra năng lực tổ chức của toàn bộ bộ máy triển khai hạ tầng quốc gia.
Quy mô khổng lồ: siêu dự án hạ tầng lớn nhất từng được triển khai
Điểm khiến sân bay Long Thành trở thành biểu tượng mới của dự án hạ tầng Việt Nam nằm ở quy mô chưa từng có. Công trình được triển khai trên diện tích hơn 50km², lớn gấp 10 lần hồ Tây ở Hà Nội, cho thấy cách Việt Nam đang tư duy hạ tầng ở kích thước hoàn toàn khác trước đây. Với tổng mức đầu tư lên tới 336.000 tỷ đồng, Long Thành được đánh giá là dự án hạ tầng có tổng mức đầu tư lớn nhất kể từ lúc khởi công. Khi hoàn thành toàn bộ các giai đoạn, sân bay được quy hoạch tổng thể với 4 đường cất hạ cánh, 4 nhà ga hành khách, công suất tối đa 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Một phát biểu có thể trích dẫn là: "Với tổng mức đầu tư lên tới 336.000 tỷ đồng, sân bay Long Thành là dự án hạ tầng có tổng mức đầu tư lớn nhất từ trước đến nay của Việt Nam tính từ lúc khởi công". Đằng sau những con số này là sự dịch chuyển tư duy: không còn nâng cấp chắp vá, mà là thiết kế một hệ sinh thái hàng không mới ngay từ đầu.
Khối lượng đất đào đắp khổng lồ và bài test năng lực thi công
Nếu muốn đo sức mạnh thi công của một quốc gia, hãy nhìn vào cách họ xử lý những khối lượng nền móng khổng lồ. Với Long Thành, tổng khối lượng đất đào đắp lên tới 115 triệu m³, lượng đất đá đủ để lấp đầy 12 lần hồ Tây tại Hà Nội. Ở giai đoạn cao điểm, liên danh nhà thầu phải huy động hàng nghìn thiết bị siêu trường, siêu trọng và gần 15.000 lao động thi công liên tục 3 ca, 4 kíp, mỗi ngày xử lý gần 500.000m³ đất – lượng đủ lấp hơn 3 lần hồ Gươm. Đây không chỉ là một câu chuyện kỹ thuật; đó là bài test về khả năng tổ chức, điều phối và kỷ luật tiến độ. Ban Quản lý dự án Long Thành liên tục tăng cường kiểm tra, yêu cầu nhà thầu bổ sung nhân lực, thiết bị và vật tư, sẵn sàng lập biên bản, xử lý hợp đồng với những đơn vị không đáp ứng tiến độ. Việc vượt qua "núi đất" 115 triệu m³ là nền tảng để giai đoạn hoàn thiện nhà ga, đường băng không bị trễ hẹn với kế hoạch vận hành thử nghiệm.
Trái tim nhà ga quốc tế và chuẩn bị bước vào vận hành thử
Nếu khối lượng san lấp là thước đo sức mạnh cơ bắp, thì nhà ga hành khách chính là nơi thể hiện tham vọng trí tuệ của một sân bay. Gói thầu thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga – trái tim của sân bay Long Thành – đang bước vào những công đoạn hoàn thiện cuối cùng như xây trát, chống thấm, sơn, ốp lát, trần, vách ngăn, nội thất và cảnh quan. Kiến trúc nhà ga lấy cảm hứng từ hình ảnh hoa sen cách điệu với mái trung tâm và ba "cánh sen" vươn ra, cùng hệ thống giếng trời và khoảng 70.000m² kính tạo không gian mở, sáng, hiện đại. Nhà ga giai đoạn 1 được định hình là một "đô thị hàng không" thông minh chuẩn quốc tế, với công suất 25 triệu hành khách mỗi năm và hệ thống số hóa dày đặc từ ki-ốt sinh trắc học, quầy tự gửi hành lý đến các làn kiểm tra an ninh bằng nhận diện khuôn mặt. Theo kế hoạch, nhà ga sẽ bắt đầu vận hành thử theo từng đợt từ tháng 9, hướng tới khai thác thương mại vào tháng 12. Khoảnh khắc chạy thử sẽ là lúc Việt Nam tự kiểm tra xem mình đã sẵn sàng vận hành một "siêu đô thị" hàng không đúng chuẩn quốc tế hay chưa.
Đường băng 4F, di dời 17.000 dân và ý nghĩa vượt khỏi phạm vi một dự án
Một sân bay quy mô quốc tế chỉ có ý nghĩa khi hạ tầng khai thác bay chạm được tiêu chuẩn cao nhất. Tại Long Thành, đường cất hạ cánh số 1 ở phía Bắc khu bay có chiều dài khoảng 4.000m, rộng 75m và được xây dựng theo chuẩn 4F của ICAO – cấp cao nhất trong phân loại sân bay dân dụng. Chuẩn này cho phép sân bay tiếp nhận các loại máy bay thân rộng lớn nhất đang khai thác phổ biến hiện nay. Trong khi đường cất hạ cánh thứ 2, đường lăn và các công trình đồng bộ cũng đang được đẩy nhanh, với kết cấu lòng đường hoàn thành 100% và mục tiêu kết thúc toàn bộ gói thầu trước ngày 30/9. Nhưng để có mặt bằng cho những đường băng này, Đồng Nai đã phải thực hiện một đợt thu hồi đất thuộc loại lớn nhất, liên quan 5.000 hộ dân với 17.000 nhân khẩu phải bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Long Thành vì thế không chỉ là một dự án hạ tầng Việt Nam, mà là một lựa chọn mang tính thế hệ: chấp nhận đánh đổi, tái định cư và tái cấu trúc không gian sống để xây dựng một đầu mối hàng không quốc tế mới cho khu vực phía Nam, qua đó giảm tải cho Tân Sơn Nhất và mở rộng dư địa tăng trưởng kinh tế.
