Dự án đường sắt Vingroup và thông điệp từ 78 tỷ đồng bồi thường
Dự án đường sắt Vingroup tuyến Hà Nội - Quảng Ninh là một dự án hạ tầng giao thông cao tốc, trong đó công tác bồi thường giải phóng mặt bằng được triển khai có kế hoạch, với 78 tỷ đồng đền bù đất đai chi trả cho hàng trăm hộ dân theo phương án đã được phê duyệt, nhằm tạo đồng thuận xã hội, bảo đảm tiến độ và hạn chế tối đa xung đột lợi ích giữa nhà đầu tư và người dân bị thu hồi đất.
Điểm then chốt của dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh do VinSpeed thuộc Tập đoàn Vingroup làm chủ đầu tư không chỉ nằm ở công nghệ hay chiều dài hơn 120km, mà nằm ở cách tổ chức bồi thường giải phóng mặt bằng. Hai đợt chi trả hơn 35,2 tỷ đồng cho 111 hộ dân tại phường Uông Bí và hơn 43 tỷ đồng cho 120 hộ tại phường Lê Đại Hành cho thấy một mô hình phân bổ lợi ích khá rõ ràng giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Câu chuyện 78 tỷ đồng ở giai đoạn đầu đã gửi một thông điệp: nếu muốn hạ tầng giao thông hiện đại, ta phải coi người dân là đối tác, không chỉ là đối tượng bị thu hồi đất.
Cấu trúc bồi thường: 154 phương án và hàng trăm hộ dân
Nhìn vào cách tổ chức bồi thường giải phóng mặt bằng ở phường Uông Bí, có thể thấy dự án đường sắt Vingroup không làm theo kiểu ứng biến. Địa phương đã phê duyệt 154 phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho đoạn tuyến, sau khi hoàn tất khảo sát 603 thửa đất và kiểm đếm tài sản của 252 hộ gia đình, cá nhân. "Đến nay, 111 hộ dân đã được chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ với tổng kinh phí 35,2 tỷ đồng" – con số này không chỉ là dữ liệu tài chính mà là chỉ báo về mức độ cam kết đối với người dân.
Ở phường Lê Đại Hành, Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chi trả cho 120 hộ gia đình, cá nhân với tổng hơn 43 tỷ đồng trong hai ngày làm việc, theo đúng phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đáng chú ý, chính quyền đã bố trí cán bộ đến tận nhà những người cao tuổi, người khuyết tật hoặc khó đi lại để chi trả, bảo đảm người dân nhận đủ quyền lợi và tạo thuận lợi cho GPMB. Đây là một cách tiếp cận mang tính con người, cho thấy đền bù đất đai không chỉ là bài toán tiền, mà còn là bài toán niềm tin.
Minh bạch, đồng thuận và bài kiểm tra niêm yết phương án
Điểm đáng bàn trong mô hình bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án đường sắt Vingroup là tính minh bạch được đặt làm nguyên tắc. Việc bồi thường, hỗ trợ được triển khai theo phương án đã được phê duyệt, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định. Điều này cho thấy bài học cốt lõi: khi người dân nhìn thấy quy trình rõ ràng, mức bồi thường rõ ràng, họ có cơ sở để so sánh, phản hồi và, quan trọng hơn, đồng thuận.
Tại phường Uông Bí, công tác lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cùng việc niêm yết và lấy ý kiến đang được triển khai theo đúng quy định. Nghĩa là người dân không bị đặt trước “sự đã rồi”; họ có cơ hội đọc, hiểu và góp ý. Chính quyền địa phương coi việc hoàn thành chi trả là nền tảng để tiếp tục tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận trong nhân dân, thúc đẩy tiến độ GPMB và đáp ứng yêu cầu triển khai dự án. Đó là một tiến trình hai chiều, thay vì chỉ là mệnh lệnh hành chính một chiều như nhiều dự án hạ tầng giao thông trước đây.
Lợi ích hữu hình: từ 78 tỷ đồng đến 23 phút Hà Nội – Hạ Long
Người dân chỉ chấp nhận nhường đất khi thấy lợi ích vượt lên nỗi lo mất đất. Ở đây, dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh mang lại một viễn cảnh rất cụ thể: khi hoàn thành, thời gian di chuyển bằng tàu cao tốc từ Hà Nội đến Hạ Long dự kiến chỉ còn khoảng 23 phút. Đó là một cú nhảy chất lượng cho hạ tầng giao thông, mở ra cơ hội kinh tế, du lịch, việc làm cho cả vùng. Những hộ nhận bồi thường hôm nay có lý do để tin rằng họ đang góp phần đổi lấy một tương lai di chuyển nhanh hơn, an toàn hơn.
Đối với đời sống thường ngày, việc chi trả kịp thời cũng giảm bớt xáo trộn. Khi 111 hộ tại Uông Bí nhận 35,2 tỷ đồng và 120 hộ tại Lê Đại Hành nhận hơn 43 tỷ đồng, họ có nguồn lực để sắp xếp lại chỗ ở, sản xuất, kinh doanh. Hoàn thành chi trả giúp địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận, từ đó thúc đẩy tiến độ GPMB. Nói cách khác, 78 tỷ đồng không chỉ là khoản chi bắt buộc, mà là khoản đầu tư để giảm chi phí xung đột xã hội trong dài hạn.
Bài học cho các dự án hạ tầng giao thông lớn trong tương lai
Từ câu chuyện dự án đường sắt Vingroup, có thể rút ra một số bài học đắt giá cho các dự án hạ tầng giao thông lớn. Thứ nhất, phải chuẩn bị cực kỳ kỹ về dữ liệu đất đai: đo đạc 603 thửa đất, kiểm đếm 252 hộ, xác định nguồn gốc đất cho 252/252 trường hợp trước khi phê duyệt 154 phương án bồi thường cho thấy sự chuẩn bị này không thể làm qua loa. Đền bù đất đai mà không nắm chắc hiện trạng thì rất dễ dẫn tới khiếu kiện dây dưa.
Thứ hai, bồi thường giải phóng mặt bằng cần được coi là tiến trình đồng xây dựng đồng thuận, không phải thủ tục kỹ thuật. Việc triển khai chi trả theo phương án đã được phê duyệt, công khai, minh bạch và đúng quy định đã góp phần tạo thuận lợi cho GPMB. Hoàn thành chi trả lại trở thành nền tảng để tiếp tục tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận trong nhân dân và đáp ứng yêu cầu triển khai dự án. Nếu các dự án hạ tầng trong tương lai học được cách coi 78 tỷ đồng bồi thường là “chi phí xây dựng niềm tin”, chứ không chỉ là mục chi ngân sách, xung đột đất đai sẽ giảm, còn cơ hội hoàn thành dự án đúng tiến độ sẽ tăng lên đáng kể.
