Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP là gì và tại sao gây chú ý?
Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP là chính sách của Chính phủ quy định cơ chế hỗ trợ bồi thường, bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống và tái định cư cho người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, trong đó điểm gây chú ý là chấp nhận hỗ trợ tới 100% mức bồi thường cho một phần diện tích đất nông nghiệp có nguồn gốc lấn chiếm nhưng sử dụng ổn định.
Ngày 05/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP nhằm “bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống và tái định cư” cho người bị thu hồi đất ở khu vực dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Nghị quyết áp dụng cho địa phương có nhà máy điện hạt nhân đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, cụ thể là tỉnh Khánh Hòa, cùng các hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ổn định có nguồn gốc lấn, chiếm và các chủ thể liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Tư duy chính sách đằng sau văn bản này rất rõ: muốn tháo gỡ “nút thắt” bồi thường đất điện hạt nhân, Nhà nước phải đối diện thực tế đất lấn chiếm và chấp nhận chi trả ở mức chưa từng có tiền lệ.
Bồi thường đến 100% cho đất lấn chiếm: rộng tay nhưng không vô điều kiện
Cốt lõi gây tranh luận nhất của Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP là cơ chế hỗ trợ đất nông nghiệp lấn chiếm ổn định trước ngày 01/7/2014. Những hộ này, dù không đủ điều kiện được bồi thường về đất theo luật đất đai, vẫn được hỗ trợ bằng tiền tương đương 100% mức bồi thường của loại đất nông nghiệp bị thu hồi, nhưng diện tích hỗ trợ không vượt hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương. Nói cách khác, hành vi lấn chiếm đã được “hợp thức hóa một phần” nếu nó gắn với quá trình sử dụng ổn định và nằm trong danh mục 65 trường hợp với tổng diện tích 22,62 ha tại Phụ lục I.
Điểm đáng chú ý nữa là tài sản gắn liền với đất cũng được hỗ trợ bằng mức tiền bồi thường giá trị tài sản. Đồng thời, người sử dụng đất còn được nhận khoản hỗ trợ bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống tính theo giá đất nông nghiệp tại thời điểm phê duyệt phương án nhân với hệ số 1,5, vẫn trong giới hạn diện tích được công nhận. Một phát biểu đáng trích là: “Thu hồi đất làm dự án điện hạt nhân: Đất lấn, chiếm được hỗ trợ đến 100% mức bồi thường”. Về mặt chính sách đất nông nghiệp, đây là sự thừa nhận vai trò sinh kế của người dân nhiều hơn là việc hợp thức hóa hành vi vi phạm.
Nhóm lấn chiếm sau 2014 và cơ chế tái định cư dự án hạt nhân
Nếu nhóm lấn chiếm trước 01/7/2014 được hỗ trợ đến 100%, thì nhóm sử dụng đất nông nghiệp ổn định có nguồn gốc lấn chiếm từ ngày 01/7/2014 đến trước khi Nghị quyết 174/2024/QH15 có hiệu lực bị “siết” hơn rõ rệt. Họ chỉ được hỗ trợ 80% mức tiền bồi thường đối với đất và 80% giá trị tài sản gắn liền với đất, vẫn trong hạn mức giao đất nông nghiệp. Kèm theo đó là khoản hỗ trợ sinh kế bằng một lần giá đất nông nghiệp theo bảng giá tại thời điểm phê duyệt phương án. Đây là tín hiệu chính sách nhằm phân biệt ranh giới thời gian, gửi thông điệp rằng càng về sau, hành vi lấn chiếm càng ít được khoan dung.
Với những hộ có nhà ở gắn liền với đất phải di chuyển và không còn chỗ ở nào khác trong cùng xã, Chính phủ cho phép giao đất tái định cư; nếu được giao suất tái định cư tối thiểu, họ phải nộp 50% giá trị suất này. Trường hợp được giao diện tích lớn hơn suất tối thiểu, phần tăng thêm phải nộp đủ 100% giá trị. Chính sách tái định cư dự án hạt nhân vì vậy vừa thể hiện cam kết “không để ai mất nhà mà không có chỗ ở mới”, vừa giữ nguyên nguyên tắc người hưởng lợi từ phần đất vượt chuẩn phải tự chi trả. Đây là sự cân bằng khó giữa an sinh và kỷ luật tài chính.
Người dân địa phương được gì và lo gì từ chính sách mới?
Về ngắn hạn, các hộ trong danh mục Bảng 1 và Bảng 2 được hưởng lợi trực tiếp. Những phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã phê duyệt trước 05/9/2026 sẽ được điều chỉnh, bổ sung theo chính sách mới, bảo đảm thống nhất trong toàn bộ dự án. Số tiền đã chi trả sẽ được khấu trừ vào khoản mới, tránh tình trạng “bồi thường hai lần” nhưng vẫn giúp người dân nâng mức hỗ trợ so với trước đây. Ngay cả với đất lấn chiếm, việc được hỗ trợ đến 100% hoặc 80% mức bồi thường đất nông nghiệp là cú hích đáng kể cho sinh kế trong bối cảnh bị thu hồi đất Ninh Thuận.
Tuy nhiên, trong mắt cộng đồng, vẫn có ít nhất ba lo ngại. Thứ nhất, những người sử dụng đất hợp pháp từ đầu có thể cảm thấy bất công khi người lấn chiếm cũng được hưởng mức hỗ trợ gần tương đương. Thứ hai, tiêu chí “sử dụng ổn định” và việc xác định thời điểm lấn chiếm (trước hay sau 2014) có thể gây tranh cãi ở cấp cơ sở. Thứ ba, việc tái định cư không chỉ là suất đất, mà còn là việc làm, hạ tầng, dịch vụ xã hội — những yếu tố chưa được văn bản này giải quyết hết. Nếu chính quyền địa phương không minh bạch trong lập danh sách và giải thích, chính sách bồi thường đất điện hạt nhân dễ bị nhìn như “ưu ái người sai, thiệt người đúng”.
Hiệu lực có thời hạn và những việc phải làm ngay
Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP chỉ có hiệu lực đến khi Nghị quyết 206/2025/QH15 chấm dứt hiệu lực. Nghĩa là đây là cơ chế đặc biệt, mang tính “cửa sổ thời gian” để xử lý dứt điểm vướng mắc bồi thường, thu hồi đất Ninh Thuận cho ba dự án tách ra từ dự án điện hạt nhân. Các trường hợp đã có quyết định thu hồi đất, đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước 05/9/2026 phải được rà soát để điều chỉnh, bổ sung theo chính sách mới. Trường hợp đã chi trả tiền thì phải khấu trừ số tiền cũ vào khoản mới, tránh chậm trễ và xung đột.
Từ góc nhìn chính sách đất nông nghiệp, văn bản này là phép thử về mức độ chấp nhận rủi ro xã hội khi Nhà nước “rộng tay” với đất lấn chiếm để đổi lấy tiến độ dự án chiến lược. Nếu thực hiện minh bạch, kịp thời và lắng nghe ý kiến cộng đồng, nó có thể trở thành hình mẫu cho cách xử lý đất lấn chiếm trong các dự án hạ tầng lớn. Ngược lại, nếu để xảy ra khiếu nại dây dưa, nghi ngờ lợi ích nhóm hay phân biệt đối xử giữa các nhóm dân cư, khoản hỗ trợ 100% cho một số trường hợp có thể bị xem như tiền lệ khuyến khích lấn chiếm trong tương lai. Kết cục phụ thuộc rất nhiều vào cách chính quyền địa phương triển khai, hơn là câu chữ của nghị quyết.
