Điểm hẹn ngoài màn hình
Câu lạc bộ đọc sách là nơi mọi người gặp nhau định kỳ để cùng đọc, trao đổi ý tưởng và kết nối ngoài những không gian quen thuộc như nhà ở, trường học hay nơi làm việc.
Tại một quán cà phê ở TP.HCM, gần 40 bạn trẻ từng ngồi đọc trong yên lặng, giữa nhịp phố đông đúc. Hình ảnh ấy không còn lạ: những buổi đọc sách đang trở thành sinh hoạt định kỳ của người trẻ tại TP.HCM và Hà Nội. Đây là một dạng không gian thứ ba đáng chú ý, bởi người tham gia không cần phải chọn giữa ở nhà một mình và giao tiếp xã giao ồn ào; họ có thể cùng hiện diện, rồi trò chuyện từ một mối quan tâm chung. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 25% thanh thiếu niên toàn cầu đang đối mặt với tình trạng cô lập xã hội. Khi đời sống số lấn át tương tác trực tiếp, một cuốn sách có thể trở thành cái cớ giản dị để người trẻ rời màn hình, gặp nhau và tìm lại nhịp cân bằng.
Đọc cùng nhau để mở rộng cuộc trò chuyện
Sức hút của câu lạc bộ không chỉ nằm ở việc chọn sách hay. Mô hình THE BOOKCLUB Gathering được hình dung như buổi gặp có đọc, trò chuyện và bàn luận văn chương; mỗi lần có thể gắn với một chủ đề và trải nghiệm phù hợp, chẳng hạn cắm hoa. Cách tổ chức này đưa việc đọc ra khỏi mối quan hệ riêng tư giữa một người với trang sách: thành viên có thể nghe cách hiểu khác, phản biện và nhận ra những góc nhìn mình chưa từng nghĩ tới.
Đó cũng là điểm khiến văn hóa đọc giới trẻ có cơ hội phát triển theo hướng cởi mở hơn. Không phải ai cũng muốn tham gia một buổi thảo luận nặng tính học thuật; yếu tố giải trí giúp cuộc gặp bớt áp lực mà vẫn giữ tác phẩm ở trung tâm. Năm 2024, thương hiệu thời trang Miu Miu ra mắt câu lạc bộ văn học riêng. Dù mỗi mô hình có mục tiêu khác nhau, sự xuất hiện của những sáng kiến như vậy cho thấy sách có thể hiện diện trong nhiều hình thức sinh hoạt cộng đồng, thay vì chỉ nằm trong lớp học hay thư viện.
Đưa sách từ bài học vào trải nghiệm
Nhà trường có thể gieo thói quen đọc bền hơn khi để học sinh tự diễn giải và chia sẻ, thay vì chỉ xem sách như tài liệu cần hoàn thành. Một ví dụ là chương trình ngoại khóa “Nơi trang sách cất lời” dành cho học sinh khối 10 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, với mục tiêu khơi gợi tình yêu sách, khả năng tự học và cảm thụ văn chương.
Từ hơn 100 bài dự thi, ban tổ chức chọn 10 phần trình bày vào vòng chung kết. Học sinh giới thiệu tác phẩm, gửi gắm suy nghĩ về tuổi thơ, ước mơ và những lựa chọn trong cuộc sống; một số em còn chuyển tải nội dung qua biểu diễn. Những hoạt động ngoại khóa sách như vậy biến việc đọc thành cơ hội sáng tạo và gắn kết bạn bè, không chỉ là bài tập cá nhân. Để hiệu quả không dừng ở một sự kiện, trường học nên kết hợp các hoạt động này với thư viện thân thiện, dễ tiếp cận và có không gian để học sinh tự chọn sách, trao đổi. Khi được trao quyền khám phá, các em có lý do để quay lại với sách sau giờ học.
Cơ hội cho ngành xuất bản bắt đầu từ cộng đồng
Với các đơn vị xuất bản, cộng đồng đọc sách là cầu nối trực tiếp tới người đọc trẻ: qua thảo luận, họ có thể hiểu độc giả quan tâm điều gì, muốn đọc gì và mong chờ trải nghiệm nào. Đây là cơ hội vượt ra ngoài việc bán một đầu sách. Khi câu lạc bộ tạo được thói quen gặp gỡ và chia sẻ, tác phẩm có thể tiếp tục được bàn luận sau khi rời kệ, còn độc giả có thêm lý do gắn bó với cộng đồng.
Nhưng tiềm năng ấy không tự chuyển thành cộng đồng bền vững. Các nhóm đọc tự phát cần được đầu tư, có cách vận hành rõ ràng và lộ trình phát triển phù hợp; người trong ngành xuất bản cũng đã nêu bài toán nâng mô hình tự phát thành câu lạc bộ chuyên nghiệp. Người sáng lập THE BOOKCLUB Gathering kỳ vọng xây dựng một cộng đồng để thành viên tiếp tục quay lại, đọc cùng nhau và giới thiệu không gian ấy cho người khác. Đó là hướng đi đáng theo đuổi: xuất bản không chỉ đưa sách đến tay độc giả mà còn góp phần tạo nơi để họ gặp nhau. Khi nhà trường, câu lạc bộ và đơn vị xuất bản cùng nuôi dưỡng kết nối, sách có thể trở thành một phần sống động của đời sống đô thị.
