Cáp treo như công cụ tái thiết du lịch địa phương
Hai dự án cáp treo Điện Biên và Am Tiên là những dự án hạ tầng du lịch lớn, sử dụng hàng chục hecta đất và vốn đầu tư lên đến hàng nghìn tỷ đồng, nhằm kết nối các di tích lịch sử, không gian du lịch tâm linh và sinh thái, từ đó thay đổi cách du khách tiếp cận điểm đến, kéo dài thời gian lưu trú và tạo thêm nhiều dịch vụ bản địa xoay quanh trải nghiệm cáp treo. Đây là những ví dụ điển hình cho xu hướng cáp treo Việt Nam được dùng như công cụ tái thiết cảnh quan và mô hình kinh tế du lịch ở các tỉnh miền núi.
Điểm chung dễ thấy là cả hai dự án không dừng ở mục tiêu vận chuyển khách mà nhắm tới tái cấu trúc toàn bộ không gian du lịch xung quanh tuyến cáp. Tại Điện Biên, tổ hợp cáp treo gắn với di tích Chiến thắng Điện Biên Phủ, còn ở Thanh Hóa, hệ thống cáp treo nằm trong quần thể du lịch tâm linh Am Tiên quy mô gần 400 ha, tổng mức đầu tư trên 35.000 tỷ đồng. Hạ tầng hiện đại đang được đặt vào những vùng đất giàu ký ức lịch sử, tạo ra cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều câu hỏi về định hướng phát triển lâu dài.
Cáp treo Điện Biên: cú hích cho du lịch lịch sử miền núi
Dự án cáp treo Điện Biên có tổng vốn đầu tư 2.076 tỷ đồng, triển khai trên diện tích 35,35 ha thuộc hai xã Mường Phăng và Pu Nhi. Đây là dự án cáp treo đầu tiên của tỉnh, được kỳ vọng trở thành cú hích để Điện Biên chuyển mình từ điểm đến mang nặng tính kỷ niệm sang một trung tâm du lịch văn hóa – lịch sử có dịch vụ bài bản. Nhà ga, tuyến cáp và các hạng mục dịch vụ được thiết kế đồng bộ, hiện đại nhằm bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Chiến thắng Điện Biên Phủ.
Tuyến cáp treo Điện Biên kết nối từ Khu di tích Hầm Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến Đài quan sát núi Pú Tó Cọ cao 1.700m, nơi từng là “mắt thần” chỉ huy chiến dịch. Khi vận hành với công suất khoảng 15.000 người/ngày, dự án sẽ giúp du khách dễ tiếp cận hơn các điểm di tích, thay vì hành trình leo núi khó khăn. Người dân Mường Phăng đã sớm nhìn thấy cơ hội: thêm khách, thêm thời gian lưu trú, thêm chi tiêu cho homestay, đặc sản, dịch vụ vận chuyển và hướng dẫn du lịch. Nếu địa phương quản lý tốt, đây có thể là bước ngoặt đưa Điện Biên trở thành điểm đến lịch sử tiêu biểu vùng núi phía Bắc, thay vì chỉ là điểm dừng chân trong những chuyến hành quân về nguồn.
Am Tiên và chiến lược du lịch tâm linh quy mô lớn
Ở Thanh Hóa, tuyến cáp treo gần 3.000 tỷ đồng là cấu phần của giai đoạn 1 Khu dịch vụ thương mại và cáp treo Am Tiên, sử dụng khoảng 31,7 ha đất và dự kiến thực hiện từ 2025 đến 2030. Dự án gồm nhà ga đi, nhà ga đến, 4 tuyến cáp treo, khu dịch vụ thương mại cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đi kèm. Khác với Điện Biên, nơi điểm nhấn là chiến trường lịch sử, Am Tiên đặt cáp treo vào trung tâm một chiến lược du lịch tâm linh kết hợp văn hóa, cảnh quan, nghỉ dưỡng và sinh thái.
Toàn bộ quần thể du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên trên núi Nưa – vùng đất gắn với cuộc khởi nghĩa Bà Triệu – có quy mô gần 400 ha, tổng mức đầu tư hơn 35.000 tỷ đồng. Công trình cáp treo trong giai đoạn 1 đã hoàn tất giải phóng mặt bằng, khối lượng thi công và thiết bị ước đạt 945 tỷ đồng, hạ tầng kỹ thuật đạt khoảng 30%. Nhà đầu tư đã đặt hàng thiết bị từ Doppelmayr, dự kiến lắp đặt cáp treo từ tháng 12/2026 và phấn đấu hoàn thành trong năm 2027. Khi toàn bộ các phân khu được triển khai, Am Tiên không chỉ là điểm hành hương mà còn là không gian trải nghiệm văn hóa và du lịch sinh thái – một mô hình du lịch tâm linh thế hệ mới, không bó hẹp trong phạm vi tín ngưỡng.
Tác động kinh tế – xã hội và cơ hội thu hút đầu tư
Cả cáp treo Điện Biên và Am Tiên đều được thiết kế như dự án hạ tầng du lịch dài hạn. Cáp treo Điện Biên có thời hạn hoạt động 70 năm, nhà đầu tư có 5 năm kể từ ngày được giao đất để hoàn thành xây dựng cơ bản và đưa công trình vào vận hành. Am Tiên đặt mục tiêu hoàn thành hạ tầng kỹ thuật, nhà ga đi và tuyến cáp treo số 1 trong năm 2027 để khai thác. Những mốc thời gian này cho thấy địa phương không xem cáp treo là can thiệp ngắn hạn, mà là nền móng cho một chu kỳ phát triển mới của ngành du lịch.
Về kinh tế, các dự án cáp treo Việt Nam như Điện Biên và Am Tiên có khả năng tạo ra chuỗi giá trị đa tầng: từ việc làm xây dựng, vận hành, đến sinh kế dịch vụ cho cộng đồng xung quanh. Một người dân Mường Phăng nhận định rằng khi có cáp treo kết hợp khu du lịch văn hóa – sinh thái, du khách sẽ ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn, giúp homestay, quán ăn, dịch vụ vận chuyển và hướng dẫn du lịch phát triển. Ở Am Tiên, hệ thống cáp treo được kỳ vọng nâng khả năng tiếp cận các điểm tham quan trên núi Nưa, thúc đẩy hạ tầng dịch vụ, tạo thêm việc làm và thu hút nguồn vốn đầu tư vào khu vực. Vấn đề đặt ra là làm sao đảm bảo lợi ích này được phân bổ công bằng, gắn với bảo tồn cảnh quan và di sản.
Du lịch bền vững: thước đo cuối cùng của hai dự án
Không thể đánh giá hai dự án cáp treo Điện Biên và Am Tiên chỉ bằng con số đầu tư. Thước đo cuối cùng phải là mức độ bền vững: di sản có được bảo tồn, cộng đồng địa phương có được trao quyền, và môi trường có được bảo vệ khi lượng khách tăng mạnh hay không. Theo quyết định, tổ hợp cáp treo Điện Biên sẽ kết hợp các hạng mục dịch vụ du lịch, văn hóa – lịch sử đồng bộ, hiện đại; còn Am Tiên được triển khai đồng bộ các phân khu để hình thành quần thể kết hợp tâm linh, văn hóa, cảnh quan, nghỉ dưỡng và sinh thái. Đó là những cam kết trên giấy, nhưng việc thực thi mới là câu chuyện quan trọng.
Nếu làm tốt, hai dự án sẽ chứng minh rằng hạ tầng hiện đại có thể song hành với bảo tồn, biến du lịch tâm linh và lịch sử từ hoạt động mang tính mùa vụ thành ngành kinh tế lâu dài. Điện Biên có cơ hội trở thành điểm đến văn hóa – lịch sử tiêu biểu miền núi phía Bắc, trong khi Am Tiên có thể nổi lên như điểm đến trọng điểm của Thanh Hóa, khai thác hiệu quả giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh vùng núi Nưa, đồng thời thúc đẩy dịch vụ, việc làm và đầu tư. Ngược lại, nếu thiếu quy hoạch tổng thể và giám sát, cáp treo có nguy cơ biến di sản thành phông nền du lịch, làm nghèo đi chiều sâu trải nghiệm mà các điểm đến này vốn có.
