Tích hợp kinh tế TP.HCM – Đông Nam Bộ – ĐBSCL là gì và vì sao giai đoạn mới quan trọng?
Tích hợp kinh tế TP.HCM với Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn 2026-2030 là quá trình tổ chức lại không gian phát triển, kết nối hạ tầng, thể chế và chuỗi giá trị để ba vùng vận hành như một hệ sinh thái kinh tế thống nhất, trong đó TP.HCM đóng vai trò đầu tàu, hạt nhân thị trường, tài chính và đổi mới sáng tạo, còn các tỉnh lân cận phát huy thế mạnh công nghiệp, nông nghiệp, logistics và năng lượng nhằm tạo giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và nâng năng lực cạnh tranh quốc tế của toàn vùng.
Ngày 18/9, UBND TP.HCM cùng Cần Thơ, Đồng Nai và các tỉnh Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau đã tổ chức hội nghị đánh giá hợp tác kinh tế – xã hội 2023-2025 và ký kết thỏa thuận hợp tác 2026-2030, với hơn 300 đại biểu tham dự. Điều đáng chú ý không phải ở con số đại biểu, mà ở bước chuyển tư duy: từ "cùng phối hợp" sang "cùng kiến tạo", từ liên kết địa phương sang liên kết không gian phát triển. Đây là tín hiệu cho thấy TP.HCM không còn nhìn liên kết vùng như một phụ trợ, mà như chiến lược trung tâm để duy trì vai trò cực tăng trưởng trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.
Hạ tầng liên tục và cơ chế đầu tư mới: điều kiện để dòng vốn chảy thông suốt
Nếu giai đoạn 2023-2025 chủ yếu là đặt nền móng, thì liên kết vùng 2026-2030 phải giải bài toán hạ tầng và vốn như một chỉnh thể. Các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, cùng các công trình kết nối sân bay Long Thành, cảng biển và logistics đã dịch chuyển hợp tác từ khẩu hiệu sang dự án cụ thể. Hướng về ĐBSCL, nghiên cứu tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ, đường bộ ven biển và giao thông thủy đang mở ra trục vận tải mới cho nông sản, thủy sản vào các trung tâm chế biến và xuất khẩu. Quan điểm xuyên suốt ở đây là: không có hạ tầng liên thông thì mọi khẩu hiệu "tích hợp kinh tế TP.HCM" chỉ dừng ở văn bản.
Về vốn, TP.HCM đề xuất một cơ chế khá tham vọng: "4 cùng" – cùng quyết định, cùng chịu trách nhiệm, cùng góp vốn và cùng hưởng lợi. Cơ chế này đi kèm các công cụ như góp vốn ngân sách liên vùng, huy động vốn ngoài ngân sách qua PPP, khai thác quỹ đất TOD quanh các trục giao thông, kết nối dòng vốn quốc tế và tài chính xanh thông qua trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, đồng thời bảo đảm nguồn vật liệu cho các dự án lớn. Nếu thực thi nghiêm túc, đây không chỉ là hợp tác Đông Nam Bộ theo nghĩa truyền thống, mà là bước thử nghiệm cho một mô hình quản trị vùng hiện đại, nơi lợi ích được chia theo chuỗi giá trị khu vực, chứ không theo ranh giới hành chính.
Chuỗi giá trị khu vực: từ khẩu hiệu liên kết vùng đến lợi ích cụ thể
Điểm đáng kỳ vọng nhất trong kế hoạch liên kết vùng 2026-2030 là chuyển trọng tâm sang kiến tạo chuỗi giá trị khu vực. TP.HCM đặt mục tiêu rời bỏ mô hình xúc tiến đầu tư nhỏ lẻ, thay bằng hệ sinh thái đầu tư chung, nơi nhà đầu tư đến TP.HCM có thể tiếp cận đồng thời cơ hội tại Đông Nam Bộ và ĐBSCL. Ba nhóm chuỗi được ưu tiên gồm: công nghiệp công nghệ cao gắn với cảng biển, hàng không và logistics; nông nghiệp, thủy sản gắn với chế biến sâu, chuỗi lạnh, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu; năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu. Nói cách khác, đây là thử nghiệm nghiêm túc để biến lợi thế riêng lẻ của từng địa phương thành giá trị cộng hưởng cho toàn vùng.
Thực tế, thị trường đã đi trước chính sách: sản xuất – kinh doanh tự hình thành chuỗi giá trị liên vùng, khi một sản phẩm có thể khai thác nguyên liệu, sản xuất, chế biến, dùng vốn và logistics từ nhiều địa phương trước khi xuất khẩu qua hệ thống cảng Đông Nam Bộ. Liên kết thương mại mới đã đưa 113 đơn vị với 279 sản phẩm, trong đó 135 sản phẩm OCOP, lên sàn thương mại điện tử, đồng thời duy trì chuỗi cung ứng khoảng 4 tấn cá điêu hồng mỗi tuần từ Vĩnh Long vào TP.HCM."Hiệu quả được đo lường bằng những chuỗi cung ứng thực chất, chi phí cắt giảm và giá trị gia tăng mang lại cho doanh nghiệp". Nếu chuỗi giá trị khu vực tiếp tục được tổ chức bài bản, người hưởng lợi đầu tiên phải là doanh nghiệp và cộng đồng chứ không phải chỉ các báo cáo thành tích.
Không gian đầu tư chung và vị thế cạnh tranh trong Đông Nam Á
Bối cảnh kích hoạt là rõ ràng: Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển vùng vừa khẳng định liên kết vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, tạo khuôn khổ chính trị cho một không gian kinh tế thống nhất. Cùng với đó, Luật Phát triển đô thị và các cơ chế, chính sách đặc thù dành cho TP.HCM được xem là tiền đề để chuyển từ tư duy quản lý đô thị sang tư duy kiến tạo không gian phát triển liên vùng. TP.HCM và toàn vùng phía Nam đang đứng trước yêu cầu hình thành một không gian phát triển mới, với phương thức liên kết hiệu quả hơn và khả năng cạnh tranh quốc tế cao hơn. Nếu không nhanh chóng tích hợp kinh tế TP.HCM với các vành đai sản xuất xung quanh, vùng này sẽ bị vượt qua bởi các trung tâm logistics và công nghiệp mới nổi trong Đông Nam Á.
Trong cấu trúc liên kết mới, TP.HCM tập hợp thị trường, nguồn vốn, công nghệ, dịch vụ chất lượng cao và mạng lưới quốc tế; Đông Nam Bộ tạo quy mô về công nghiệp, sản xuất và logistics; còn đầu tư Đồng bằng sông Cửu Long dựa trên nền tảng nông nghiệp, thủy sản, chế biến, kinh tế biển, năng lượng và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu. Cần Thơ được xem là cực tăng trưởng của ĐBSCL về dịch vụ, logistics, công nghiệp chế biến và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò cầu nối giữa vùng sản xuất nông sản và hệ thống phân phối, giao thương quốc tế của TP.HCM cùng Đông Nam Bộ. Nếu mô hình này vận hành trơn tru, liên kết vùng 2026-2030 không chỉ là câu chuyện nội bộ miền Nam, mà là câu trả lời của Việt Nam trước bài toán cạnh tranh chuỗi cung ứng toàn khu vực.
Từ phối hợp sang kiến tạo: điều TP.HCM phải làm để không lỡ nhịp
Sau một giai đoạn 2023-2025 tương đối sôi động với nhiều chương trình, dự án, hợp tác vùng vẫn bị chê thiếu các dự án quy mô lớn tạo chuỗi giá trị bền vững, trong khi một số công trình giao thông vướng nguồn vật liệu và hạ tầng ĐBSCL chưa đồng bộ. Nhìn thẳng vấn đề, có thể nói liên kết vùng vẫn đang ở "lưng chừng" giữa mong muốn chính trị và khả năng thực thi. Đề xuất chuyển từ các chương trình phối hợp sang dự án chung, lấy hiệu quả cho người dân, doanh nghiệp làm thước đo, là lời nhắc nhở rằng mọi kế hoạch tích hợp kinh tế TP.HCM sẽ vô nghĩa nếu không được thử lửa bằng những dự án thật, dòng hàng thật và lợi ích phân chia minh bạch.
Giai đoạn 2026-2030, TP.HCM chủ động đặt mục tiêu chuyển trọng tâm từ trao đổi thông tin sang triển khai dự án cụ thể, với yêu cầu mỗi dự án đầu tư phải mang lại giá trị thực chất cho người dân, cộng đồng doanh nghiệp và toàn vùng. Ưu tiên hàng đầu là kết nối đồng bộ đường bộ, đường thủy và logistics để rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí, giúp hàng hóa toàn vùng tiếp cận nhanh hơn TP.HCM và thị trường quốc tế."Can Tho đã phối hợp với 20 viện, trường tại TP.HCM triển khai 20 nhiệm vụ khoa học – công nghệ với kinh phí gần 32 tỷ đồng" – con số này cho thấy khoa học – công nghệ đang bắt đầu đi vào dòng chảy liên kết vùng. Nếu TP.HCM giữ vững vai trò đầu tàu, kiên trì nguyên tắc "4 cùng" và chấp nhận chia sẻ lợi ích, kế hoạch tích hợp kinh tế sẽ không chỉ là lý thuyết đẹp, mà là bước chuyển thật của cấu trúc kinh tế miền Nam.
