Từ tư duy cạnh tranh sang hợp tác chuỗi giá trị liên vùng
Liên kết vùng TP.HCM trong chuỗi giá trị Đông Nam Bộ và hợp tác Đồng bằng sông Cửu Long là chiến lược phát triển dựa trên việc phân vai rõ ràng giữa trung tâm thị trường – tài chính – công nghệ và các vùng sản xuất, nhằm tạo ra một không gian đầu tư thống nhất, đủ quy mô, đủ chiều sâu để nâng cao năng lực cạnh tranh liên vùng trên thị trường quốc tế. Đây không chỉ là một sáng kiến kỹ thuật, mà là bước chuyển mang tính tư duy: thay vì mỗi địa phương “mạnh ai nấy làm”, TP.HCM được định hướng tăng cường hợp tác theo chuỗi giá trị với Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, thay cho cách tiếp cận riêng lẻ giữa từng địa phương. Nếu trước đây các tỉnh thường nhìn nhau như đối thủ thu hút đầu tư, thì giai đoạn mới buộc phải coi nhau là mắt xích bổ trợ, cùng tối ưu hóa lợi thế so sánh của từng vùng.
Ba nhóm chuỗi giá trị và vai trò trung tâm của TP.HCM
Trong cấu trúc chuỗi giá trị Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, TP.HCM tự đặt mình vào vị trí đầu tàu kết nối thị trường, tài chính, công nghệ và quốc tế. Đông Nam Bộ là vùng động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước, có thế mạnh về công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số và logistics quốc tế; Đồng bằng sông Cửu Long là trung tâm kinh tế nông nghiệp hiện đại, thủy sản, kinh tế biển và năng lượng tái tạo. Từ đó, ITPC xác định 3 nhóm chuỗi giá trị ưu tiên: công nghiệp công nghệ cao gắn với cảng biển, hàng không và logistics; nông nghiệp – thủy sản gắn với chế biến sâu, chuỗi lạnh, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu; năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu. Điểm quan trọng là chuỗi được khép kín: Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long tạo ra sản lượng, nguyên liệu và năng lực sản xuất, trong khi TP.HCM đảm nhận khâu tiêu thụ, xuất khẩu, tài chính và kết nối thị trường quốc tế.
Không gian đầu tư thống nhất: từ thỏa thuận đến siêu dự án
Một không gian đầu tư thống nhất chỉ hình thành khi các địa phương chấp nhận lập kế hoạch chung theo chuỗi giá trị, thay vì gom từng dự án nhỏ lẻ. Lãnh đạo UBND TP.HCM và UBND các tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long đã ký kết thỏa thuận hợp tác phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, mở ra cơ hội thiết kế sản phẩm liên vùng dựa trên lợi thế bổ trợ của từng địa phương. Trước đó, TP.HCM cùng TP Cần Thơ và các tỉnh Đồng Nai, Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau tổ chức hội nghị tổng kết hợp tác kinh tế – xã hội giai đoạn 2023-2025 và ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030, với cam kết thúc đẩy loạt siêu dự án, chuỗi giá trị liên kết vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL. Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh: mỗi bản cam kết phải trở thành một chương trình, một dự án cụ thể, có đầu mối, có thời hạn, có nguồn lực và có kết quả đo đếm được. Đây là tuyên bố cho thấy TP.HCM không muốn dừng ở khẩu hiệu, mà muốn biến liên kết vùng thành hạ tầng cứng và chuỗi giá trị bền vững.
Chuỗi giá trị nhìn từ đời sống: nông sản, việc làm và công nghệ
Điểm đáng chú ý của mô hình liên kết vùng TP.HCM là tác động trực tiếp lên người dân và doanh nghiệp, chứ không chỉ đúng trên giấy. Đối với sản phẩm địa phương, đặc biệt là OCOP và hàng Việt Nam chất lượng cao, ITPC sẽ tăng cường kết nối trực tiếp nguồn nguyên liệu, nông sản và sản phẩm với hệ thống bán lẻ, logistics và thương mại điện tử tại TP.HCM. Đã có 113 đơn vị với gần 280 sản phẩm, trong đó 135 sản phẩm OCOP, được đưa lên sàn thương mại điện tử; chuỗi liên kết tại Vĩnh Long duy trì cung cấp khoảng 4 tấn cá điêu hồng mỗi tuần cho TP.HCM. Cần Thơ phối hợp với 20 viện, trường tại TP.HCM triển khai 20 nhiệm vụ khoa học – công nghệ với kinh phí hơn 30 tỷ đồng, trong khi các phiên giao dịch việc làm vùng đã giới thiệu việc làm cho trên 7.000 lao động. Những con số này cho thấy chuỗi giá trị không chỉ là khái niệm kinh tế, mà là mạng lưới cụ thể nối người sản xuất, nhà khoa học, doanh nghiệp và người lao động.
Thách thức và điều kiện để TP.HCM thực sự dẫn dắt
Dù nền tảng liên kết vùng đã hình thành, các bên thẳng thắn thừa nhận vẫn thiếu dự án quy mô lớn tạo chuỗi giá trị bền vững; một số công trình giao thông còn vướng nguồn vật liệu, hạ tầng Đồng bằng sông Cửu Long chưa đồng bộ. Nếu những điểm nghẽn này không được xử lý, khái niệm không gian đầu tư thống nhất sẽ chỉ dừng ở hội nghị. Về xúc tiến đầu tư, ITPC đề xuất chuyển từ hợp tác theo từng hoạt động riêng lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị và danh mục dự án ưu tiên có sức lan tỏa cao; đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu và theo dõi tiến độ giữa TP.HCM và các địa phương. ITPC sẽ phối hợp cùng các địa phương chuẩn hóa danh mục cơ hội đầu tư theo chuỗi giá trị và mức độ sẵn sàng, xây dựng hồ sơ theo dõi từng kết nối trên nền tảng số, rà soát định kỳ làm đầu vào cho chương trình xúc tiến đầu tư 2027-2030. Giai đoạn tới, hợp tác phải đi vào chiều sâu, phát huy lợi thế bổ trợ giữa TP.HCM, Đông Nam Bộ và ĐBSCL, tạo giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp – nếu không, vai trò “kiến tạo” của TP.HCM sẽ chỉ là khẩu hiệu.
