Liên kết vùng: không chỉ là thỏa thuận, mà là chiến lược tăng trưởng chung
Liên kết vùng giữa TP.HCM và các tỉnh phía Bắc, Bắc Trung Bộ là chiến lược hợp tác kinh tế-xã hội nhằm kết nối thị trường, tài nguyên, nguồn khách và công nghệ thành các chuỗi giá trị liên vùng, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực phát triển bền vững cho toàn bộ không gian kinh tế chung của các địa phương liên quan. Quan điểm xuyên suốt của thỏa thuận mới là: hoặc liên kết tạo ra giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và ngân sách địa phương, hoặc nó sẽ chỉ dừng ở những văn bản mang tính hình thức. TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng trưởng theo chiều sâu, buộc thành phố phải tìm không gian phát triển mới thông qua TP.HCM liên kết vùng với các cực kinh tế khác. Thỏa thuận hợp tác kinh tế xã hội giai đoạn 2026-2030 với 8 tỉnh, thành phía Bắc và Bắc Trung Bộ (Huế, Quảng Trị, Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Cao Bằng, Thái Nguyên, Ninh Bình) chính là phép thử xem thành phố có thực sự biến thế mạnh của mình thành "dòng chảy" giá trị hai chiều hay không.
Vai trò đầu tàu của TP.HCM: thị trường lớn, trách nhiệm lớn hơn
Điểm xuất phát của liên kết vùng lần này là sự chênh lệch nhưng mang tính bổ trợ giữa TP.HCM và các địa phương phía Bắc, Bắc Trung Bộ. TP.HCM có quy mô kinh tế lớn với GRDP năm 2025 đạt gần 3 triệu tỷ đồng, đi cùng dân số khoảng 15 triệu người, trở thành thị trường tiêu dùng khổng lồ và trung tâm kết nối hàng hóa, dịch vụ, du lịch phía Nam. Các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ lại sở hữu tài nguyên thiên nhiên, đất đai, văn hóa, nông sản, thủy hải sản, cùng những sản phẩm bản địa đặc sắc. Theo giới chuyên môn, TP.HCM phải dùng thế mạnh về thị trường, tài chính, công nghệ, dịch vụ để tạo "không gian tăng trưởng chiến lược" thay vì chỉ ký kết mang tính hình thức. Câu hỏi đặt ra không phải "liên kết hay không", mà là "liên kết để tạo ra những dòng khách, dòng hàng, dòng vốn nào" – nếu trả lời được bằng kết quả cụ thể, vai trò đầu tàu của TP.HCM mới có ý nghĩa thực sự đối với phát triển bền vững vùng.
Các lĩnh vực ưu tiên: từ công nghiệp–logistics đến du lịch và OCOP
Thỏa thuận hợp tác kinh tế xã hội mới không dàn trải, mà ưu tiên bốn nhóm chuỗi liên kết: công nghiệp–logistics–thương mại điện tử; khoa học–công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo; y tế–giáo dục–nguồn nhân lực chất lượng cao; văn hóa–du lịch theo chuỗi điểm đến, di sản và du lịch MICE. Đây là lựa chọn hợp lý: đánh thẳng vào các mạch giá trị đang tăng trưởng nhanh, tận dụng lợi thế kết nối của TP.HCM và năng lực sản xuất, tài nguyên, nhân lực ở các tỉnh. Ở nông nghiệp và sản phẩm OCOP, nguyên tắc "đưa tiềm lực đi, nhận giá trị về" trở nên rõ ràng. TP.HCM có thể là cửa ngõ để sản phẩm OCOP của Bắc Trung Bộ đi sâu vào thị trường phía Nam; ở chiều ngược lại, thành phố có thêm nguồn cung nông sản, thực phẩm, thảo dược, thủy hải sản sạch, truy xuất được nguồn gốc. Nếu kết nối được từ vùng nguyên liệu đến hệ thống phân phối, mô hình "từ trang trại đến bàn ăn" sẽ tạo thu nhập ổn định cho người sản xuất, và đó mới là thước đo thật của liên kết vùng.
Cơ chế huy động vốn và quản trị liên kết: từ sự kiện đến danh mục dự án
Điểm yếu cố hữu của nhiều chương trình TP.HCM liên kết vùng là mạnh về ký kết, yếu về thực thi. Các đề xuất mới đi thẳng vào nút thắt này: thứ nhất, chuyển từ thỏa thuận khung sang chương trình hành động hằng năm, với cơ quan chủ trì, đầu mối phối hợp, sản phẩm đầu ra, tiến độ và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Thứ hai, thay xúc tiến theo từng sự kiện bằng quản trị một danh mục cơ hội và dự án chung, có cơ sở dữ liệu dùng chung về dự án kêu gọi đầu tư, năng lực cung ứng, hạ tầng, điều kiện pháp lý. Quan trọng hơn, đánh giá hợp tác không dùng số lượng hội nghị, hội thảo, mà dùng số dự án chuẩn bị và triển khai, số kết nối dẫn tới giao dịch, số vướng mắc được tháo gỡ, cùng lượng nguồn lực xã hội huy động được. Đầu tư công phải dẫn dắt hạ tầng liên vùng, mở đường cho vốn tư nhân; hợp tác công–tư và sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội, tổ chức tài chính, cơ sở nghiên cứu trở thành điều kiện bắt buộc nếu liên kết vùng muốn tạo "dòng chảy" giá trị thực.
Du lịch và phát triển bền vững: áp lực tích cực từ dòng khách TP.HCM
Trong bối cảnh du lịch chuyển sang giai đoạn tăng trưởng theo chiều sâu, việc kết nối Bắc Trung Bộ với thị trường nguồn khách TP.HCM không chỉ mở rộng không gian phát triển, mà buộc các địa phương phải nâng chuẩn dịch vụ và sản phẩm. Nhiệm vụ hợp tác giai đoạn 2026-2030 là biến lợi thế về tài nguyên, bản sắc, sản phẩm đặc sắc của các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ thành chuỗi giá trị du lịch hấp dẫn, chuyên nghiệp, cạnh tranh và phát triển bền vững. TP.HCM với hệ thống doanh nghiệp lữ hành giàu kinh nghiệm có thể đưa khách đến những điểm đến mới, tạo áp lực tích cực để du lịch cộng đồng, hộ kinh doanh và điểm đến địa phương chuyển từ làm tự phát sang chuyên nghiệp. Khi hai dòng lợi thế – thị trường, nguồn khách từ TP.HCM và tài nguyên, văn hóa, sản phẩm bản địa từ các tỉnh – gặp nhau, liên kết vùng sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà là động lực tăng trưởng và phát triển bền vững nhìn thấy được trong đời sống người dân.
