Giảm thuế với hàng không nhạy cảm: động thái nhỏ, thông điệp lớn
Động thái Mỹ và Trung Quốc cân nhắc giảm thuế đối với các sản phẩm không nhạy cảm trước thềm đàm phán thượng đỉnh Mỹ Trung là bước đi chiến thuật nhằm hạ nhiệt căng thẳng thuế quan mà không chạm tới các lĩnh vực cốt lõi, qua đó thử nghiệm một khuôn khổ cạnh tranh có kiểm soát giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Theo các nguồn tin, hai bên đang xem xét cắt giảm thuế đối với nhóm hàng tiêu dùng phổ thông như giày dép, quần áo, đồ dùng nhà bếp và các sản phẩm giá rẻ khác thuộc Danh sách 4A trong cuộc điều tra theo Mục 301 về hành vi thương mại không công bằng. Đây là những mặt hàng có tổng trị giá lớn, song được phân loại là "không mang tính chiến lược" nên phù hợp để thử nghiệm nhượng bộ giới hạn. Hướng đi này cho thấy Washington bắt đầu chấp nhận rằng Mỹ Trung Quốc thuế quan không thể mãi là công cụ vạn năng cho mục tiêu phục hồi sản xuất trong nước, trong khi Bắc Kinh muốn phóng to phạm vi miễn giảm để bù lại những tổn thất do thuế cao tích tụ nhiều năm qua.
Điểm đáng chú ý là hai bên vẫn chưa thống nhất được phạm vi cắt giảm, dù thời điểm thượng đỉnh dự kiến ngày 24-9 đang đến gần. Điều này phản ánh thế giằng co quen thuộc: Mỹ muốn nhắm đúng vào các sản phẩm ít ảnh hưởng đến chiến lược an ninh, còn Trung Quốc xem đây là cơ hội hiếm hoi để kéo lùi mặt bằng thuế vốn đang ở mức cao nhất trong số các đối tác lớn của Mỹ. Nếu một gói giảm thuế hạn chế được chốt, nó sẽ không đảo chiều cuộc cạnh tranh, nhưng sẽ gửi đi tín hiệu quan trọng rằng hai bên vẫn để ngỏ kênh thương mại ngay cả khi căng thẳng tổng thể chưa giảm.
Đàm phán thượng đỉnh 24-9: thương lượng trong bóng đè đình chiến sắp hết hạn
Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến diễn ra ngày 24-9, đúng thời điểm thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai bên sắp hết hiệu lực vào ngày 10-11. Điều này khiến mỗi bước đi về Mỹ Trung Quốc thuế quan đều mang tính hai mặt: vừa là nhượng bộ ngắn hạn, vừa là cách tích lũy đòn bẩy cho vòng đối đầu tiếp theo.
Từ phía Mỹ, các tín hiệu trái chiều đang xuất hiện: một mặt bàn thảo giảm thuế cho khoảng 30 tỉ giá trị hàng hóa không thiết yếu ở mỗi bên; mặt khác lại cân nhắc áp thêm mức thuế 7,5% với hàng Trung Quốc để đối phó tình trạng dư thừa công suất mà Washington cáo buộc. Câu nói "Nếu khoảng cách này tiếp tục thu hẹp, chiến lược đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ sẽ mất đi sức mạnh" được trích từ một chuyên gia tại Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa, cho thấy chính nội bộ Mỹ cũng bắt đầu nghi ngờ hiệu quả của chính sách thuế cao kéo dài.
Trong bối cảnh đó, đàm phán thượng đỉnh Mỹ Trung khó có thể tạo ra một thỏa thuận toàn diện. Washington công khai tuyên bố không đặt mục tiêu một hiệp định lớn, mà ưu tiên "kiểm soát bất đồng" và duy trì quan hệ trong khuôn khổ có thể dự báo. Nói cách khác, mục tiêu thực tế của cuộc gặp là đặt lan can cho cạnh tranh: đủ cứng để bảo vệ lợi ích chiến lược, nhưng đủ linh hoạt để không trượt sang một cuộc chiến thương mại không kiểm soát.
Nông nghiệp và rào cản phi thuế quan: mặt trận mềm nhưng không kém phần nhạy cảm
Trong khi dư luận tập trung vào thuế, hai bên lại âm thầm đẩy mạnh một mũi đàm phán khác: thỏa thuận thương mại nông nghiệp và giảm rào cản phi thuế quan. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết các biện pháp sắp tới nhằm thúc đẩy nông sản Mỹ tiếp cận thị trường Trung Quốc, trong đó có việc xử lý những rào cản phi thuế quan liên quan.
Theo các cam kết đạt được trước đó, Trung Quốc đã đồng ý mua mỗi năm một lượng lớn nông sản Mỹ trong giai đoạn 2026-2028 và khôi phục khả năng tiếp cận thị trường cho hơn 400 cơ sở sản xuất thịt bò Mỹ. Tuy nhiên trên thực tế, thuế quan chỉ là một phần câu chuyện. Hàng hóa nông sản còn phải vượt qua tầng tầng lớp lớp quy định kiểm dịch, giấy phép nhập khẩu, thủ tục phê duyệt — những rào cản phi thuế quan vốn ít được chú ý nhưng có thể làm tê liệt luồng thương mại nếu bị siết chặt.
Việc Washington nhấn mạnh sẽ đưa ra thêm thông báo về nông nghiệp và rào cản phi thuế quan "khi Chủ tịch Tập Cận Bình đến" cho thấy họ coi đây là một gói thỏa thuận dễ đạt hơn, ít bị soi chiếu như các vấn đề công nghệ hay an ninh. Nếu hai bên nhất trí giảm rào cản phi thuế quan, đó sẽ là tín hiệu rằng họ sẵn sàng bảo vệ một số kênh hợp tác thiết yếu, dù vẫn tiếp tục tranh cãi dữ dội trên các lĩnh vực khác. Nhưng cũng không nên ảo tưởng: nông nghiệp là mặt trận mềm, song lại gắn chặt với chính trị nội địa ở cả hai nước, nên bất kỳ nhượng bộ nào cũng sẽ bị soi bằng lăng kính nội chính.
Từ thuế quan đến chuỗi cung ứng: mục tiêu là cạnh tranh có kiểm soát, không phải hòa dịu
Một nghịch lý nổi bật trong bức tranh hiện tại là: trong khi bàn về giảm thuế với hàng không nhạy cảm và nông sản, cả hai bên lại đồng thời tăng cường các công cụ kiềm chế đối phương ở những lĩnh vực chiến lược. Mỹ tiếp tục hạn chế nhập khẩu các thiết bị công nghệ cao như robot, bộ biến tần điện, bộ định tuyến Internet từ Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh siết chặt xuất khẩu khoáng sản quan trọng, khiến dòng đất hiếm sang Mỹ đã giảm gần 20% trong nửa đầu năm.
Nhìn từ góc độ chuỗi cung ứng, việc giảm thuế cho hàng tiêu dùng và đẩy mạnh thỏa thuận thương mại nông nghiệp chỉ là động tác tái cấu trúc: giữ cho các mắt xích ít nhạy cảm vẫn thông suốt nhằm giảm chi phí chính trị và kinh tế, trong khi chủ động tái định hình những mắt xích công nghệ cao hoặc liên quan đến an ninh. Những động thái này diễn ra "trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc vẫn còn nhiều bất đồng về thương mại" và tiếp tục gây sức ép lên chính sách công nghiệp của nhau.
Vì vậy, điểm mấu chốt không phải là hai nước đang tiến gần đến một hòa dịu thương mại, mà là họ đang thử nghiệm một chế độ cạnh tranh có kiểm soát: giới hạn thuế quan với hàng không nhạy cảm để giảm chi phí và nguy cơ phản đòn, đồng thời sử dụng rào cản phi thuế quan và các công cụ ngoài thương mại để duy trì ưu thế ở những lĩnh vực trọng yếu. Câu hỏi còn lại là liệu mô hình này có đủ ổn định để tránh một vòng leo thang mới, hay chỉ là quãng nghỉ tạm thời trên một quỹ đạo đối đầu dài hạn.
