Vân Phong – sân bay biển Việt Nam đầu tiên và vì sao nó đáng chú ý
Sân bay Vân Phong là dự án cảng hàng không mới được quy hoạch xây dựng hoàn toàn trên vùng mặt nước ven bờ tại xã Vạn Thắng, tỉnh Khánh Hòa, với diện tích khoảng 497,1 ha, hướng tới công suất từ 1,5 đến 2,5 triệu hành khách mỗi năm, đóng vai trò cửa ngõ kết nối Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và du lịch Khánh Hòa thông qua một mô hình hạ tầng hàng không mới khác biệt so với các sân bay trên đất liền hiện nay.
Điều làm sân bay biển Việt Nam này gây chú ý không chỉ là yếu tố “đầu tiên”, mà là cách nó đặt lại câu hỏi: chúng ta muốn phát triển Vân Phong Khánh Hòa theo mô hình nào – khai thác mạnh hơn lợi thế biển hay tiếp tục dồn hạ tầng lên đất liền. Khi một dự án gần 500 ha nằm hoàn toàn trên mặt nước ven bờ, rộng gấp 28 lần sân vận động Mỹ Đình, xuất hiện trong quy hoạch quốc gia, đó là tín hiệu cho thấy Khánh Hòa đang chọn bước đi táo bạo. "Quy mô này tương đương khoảng 28 lần diện tích sân vận động Mỹ Đình, nơi có diện tích khoảng 17,5ha".
Quy mô, tiêu chuẩn và cách tiếp cận hạ tầng hàng không mới
Nhìn ở khía cạnh kỹ thuật, Vân Phong không phải một ý tưởng viển vông mà là một cấu phần rõ ràng trong mạng lưới hạ tầng hàng không mới. Dự án được định hướng đạt cấp 4E theo phân cấp của ICAO, với công suất khoảng 1,5 triệu lượt hành khách/năm vào năm 2030 và 2,5 triệu lượt vào năm 2050. Cách đặt sân bay trên mặt nước ven bờ — không phải đảo nhân tạo giữa biển — cho thấy tư duy thực dụng: tận dụng quỹ nước không có dân cư, không rừng phòng hộ, chưa có quy hoạch neo đậu tàu thuyền.
Về quy hoạch, Cảng hàng không quốc tế Vân Phong đã được bổ sung vào Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đồng thời, dự án phù hợp Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Phong đến năm 2040, tầm nhìn 2050, cùng các điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất của khu vực Vạn Ninh cũ. "Cảng hàng không quốc tế Vân Phong đã được bổ sung vào Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050" là một câu khẳng định quan trọng, vì nó cho thấy đây không phải một đề xuất đơn lẻ mà là mắt xích trong chiến lược quốc gia.
Tác động tới kết nối vùng và du lịch Khánh Hòa
Nếu nhìn từ góc độ người dân và du khách, lợi ích của sân bay biển Vân Phong khá dễ hình dung. Dự án được kỳ vọng hình thành cửa ngõ giao thông hàng không phục vụ Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, tăng cường kết nối với Khu kinh tế Vân Phong, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch Khánh Hòa, logistics, kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế. Hiện Vân Phong cách Nha Trang khoảng 65 km, cách Cam Ranh khoảng 108 km về phía nam và Tuy Hòa khoảng 48 km về phía bắc. Việc có thêm một sân bay ngay tại Vân Phong rõ ràng sẽ rút ngắn thời gian di chuyển tới các trung tâm kinh tế trong nước và quốc tế.
Ở tầm địa phương, sân bay này có thể thay đổi bản đồ du lịch Khánh Hòa. Thay vì du khách dồn về Nha Trang – Cam Ranh rồi di chuyển đường bộ ra Vân Phong, họ có thể bay thẳng vào khu vực Vạn Thắng, gần các đảo như Điệp Sơn vốn đã có tiếng trên bản đồ du lịch biển đảo. Điều đó mở thêm không gian cho các sản phẩm du lịch mới, giảm tải cho Cam Ranh, đồng thời tạo sức ép tích cực buộc tỉnh phải đầu tư đồng bộ hạ tầng ven bờ, từ đường Nguyễn Huệ, khu dân cư, đến hệ thống bờ kè, cảng cá, dịch vụ đi kèm.
Những câu hỏi về môi trường, không gian biển và định hình tương lai Vân Phong
Tuy vậy, khi một công trình rộng gần 500 ha nằm hoàn toàn trên mặt nước xuất hiện, câu hỏi về môi trường và sử dụng không gian biển là không thể bỏ qua. Khu vực quy hoạch hiện đa số là các ô đìa nuôi hải sản, ruộng, vườn cây, cùng khu dân cư phía tây nam. Việc thay đổi chức năng sử dụng vùng mặt nước ven bờ cần đảm bảo không xung đột với sinh kế của cộng đồng và hệ sinh thái biển ven bờ, dù tài liệu quy hoạch nhấn mạnh nơi đây không có dân cư sinh sống trực tiếp trên vùng nước và không có rừng phòng hộ.
Ở góc nhìn dài hạn, câu chuyện lớn hơn là: Vân Phong Khánh Hòa sẽ trở thành một vùng đô thị – kinh tế gắn với sân bay biển hay vẫn giữ bản sắc cảng biển – đầm phá – làng chài. Nếu Cảng hàng không Vân Phong "bổ sung một đầu mối hàng không mới cho mạng lưới giao thông khu vực, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển hạ tầng cho Khánh Hòa và vùng Nam Trung Bộ – Tây Nguyên", thì lựa chọn quy hoạch xung quanh nó sẽ quyết định liệu Vân Phong có phát triển cân bằng, hay trở thành một cực tăng trưởng thuần du lịch – logistics với nguy cơ làm mờ dần đời sống truyền thống ven biển.
Kết luận: một canh bạc táo bạo cho tương lai kết nối và du lịch Khánh Hòa
Cảng hàng không Vân Phong là một canh bạc táo bạo: đặt sân bay trên mặt nước ven bờ để mở rộng không gian phát triển, thay vì chen chúc trên đất liền. Với diện tích khoảng 497,1 ha, công suất hướng tới 2,5 triệu hành khách/năm vào năm 2050, dự án này có đủ quy mô để tái định hình kết nối vùng, logistics và du lịch Khánh Hòa. Việc nó được đặt trong chuỗi quy hoạch quốc gia và Khu kinh tế Vân Phong cho thấy đây không phải một ý tưởng bên lề, mà là một mảnh ghép chiến lược.
Tuy nhiên, thành công hay thất bại sẽ không nằm ở những con số công suất, mà ở cách Khánh Hòa cân bằng giữa tham vọng trở thành điểm sáng hạ tầng hàng không mới với trách nhiệm bảo vệ không gian biển, sinh kế nuôi trồng hải sản, và bản sắc du lịch ven bờ. Nếu làm tốt, sân bay biển Việt Nam đầu tiên có thể trở thành biểu tượng cho một cách phát triển vừa hiện đại vừa gắn với biển; nếu làm sơ sài, nó có nguy cơ chỉ là một công trình lớn đứng lạc lõng giữa vịnh Vân Phong.
