Một chiến dịch hạ tầng chưa từng có và thông điệp tăng tốc
Đợt khởi công dự án tháng 9 tại TP.HCM là một chiến dịch đầu tư hạ tầng giao thông và đô thị quy mô lớn, với loạt công trình cửa ngõ, vành đai, metro và cải tạo không gian đô thị được triển khai đồng loạt nhằm tạo cú hích tăng trưởng, mở rộng không gian phát triển và cải thiện chất lượng sống cho người dân. Đây không chỉ là danh sách công trình, mà là một lựa chọn chính sách: lấy hạ tầng TP.HCM làm động cơ phục hồi kinh tế và tái cấu trúc đô thị. Như TS Phạm Viết Thuận nhận định, việc đồng loạt khởi công hàng loạt dự án hạ tầng và nhà ở xã hội mang lại tác động mang tính chiến lược, đóng vai trò như một động cơ mạnh mẽ đẩy nhanh tốc độ phục hồi kinh tế và nâng cao chất lượng an sinh. Nói cách khác, thành phố đang đặt cược vào hạ tầng để thoát khỏi những điểm nghẽn kéo dài nhiều thập niên.
Cửa ngõ Tây – Đông Bắc: giải phóng “nút thắt cổ chai” hay bỏ lỡ thêm một thế hệ?
Trọng tâm của đợt khởi công dự án tháng 9 là các tuyến quốc lộ đi qua cửa ngõ TP.HCM. Dự án nâng cấp, mở rộng QL1 đoạn từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An cũ đã được UBND TP.HCM chính thức phê duyệt, với mặt cắt từ 20 – 25 m lên 60 m, 10 – 12 làn xe, kèm loạt cầu vượt, hầm chui hiện đại để xử lý dứt điểm kẹt xe ở cửa ngõ Tây Nam. Quyết định được ban hành để QL1 có thể khởi công vào ngày 2.9, một thời điểm mang tính biểu tượng cho quyết tâm “gỡ nút” hạ tầng. Ở hướng Đông Bắc, QL13 từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương sẽ mở rộng từ 20 m lên 60 m, quy mô 10 làn, thêm cầu cạn 3,2 km và hệ thống hầm chui tại các nút giao quan trọng. Người dân chờ gần ba thập niên cho dự án này, nên nếu tiến độ lại chậm, thành phố khó thuyết phục dư luận rằng mình đủ nghiêm túc với cam kết giải tỏa các “nút cổ chai” giao thương.
Vành đai 4: hành lang vận tải hay đường vành đai nửa vời?
Song song các trục quốc lộ, TP.HCM khởi động hai dự án thành phần quan trọng của Vành đai 4: đoạn từ ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức và đoạn từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai, bao gồm cầu Phú Thuận và cầu Thầy Cai. Chuỗi dự án này được thiết kế không chỉ để giải quyết ùn tắc tại các cửa ngõ giao thoa, mà còn để siết chặt tính kết nối đồng bộ giữa mạng lưới đường cao tốc với hệ thống vành đai liên vùng. Theo quy hoạch, khi các mảnh ghép Vành đai 4 đi vào vận hành, sẽ hình thành hành lang vận tải liên hoàn, tạo thế chân kiềng hạ tầng vững chắc, đẩy nhanh lưu thông hàng hóa và mở rộng không gian phát triển kinh tế cho toàn vùng đô thị TP.HCM. Câu hỏi lớn là thành phố có dám ưu tiên giải phóng mặt bằng và nguồn lực để tránh kịch bản “vành đai đứt khúc” – nơi đường cao tốc hiện đại bị bẻ gãy bởi vài đoạn chậm tiến độ.
Metro Thủ Thiêm – Long Thành: mạch máu mới hay bài học cũ về chậm trễ?
Trong danh mục các dự án giao thông khởi công dịp Quốc khánh, tuyến metro Thủ Thiêm – Long Thành là công trình đường sắt duy nhất, đồng thời có tổng mức đầu tư cao nhất và được chờ đợi nhiều nhất. Tuyến dài khoảng 47,7 km, đi qua 7 phường, xã thuộc TP.HCM và Đồng Nai, với 18 ga (2 ga ngầm, 16 ga trên cao). Metro này đóng vai trò mạch máu giao thông chiến lược, kết nối trực tiếp trung tâm TP.HCM với sân bay quốc tế Long Thành, vốn chuẩn bị đưa vào khai thác trong thời gian rất gần. Về tầm nhìn, đây là quyết định đúng: muốn nâng cấp hạ tầng TP.HCM lên tầm đô thị lớn, không thể tiếp tục phụ thuộc vào đường bộ. Nhưng kinh nghiệm các tuyến metro trước cho thấy rủi ro chậm trễ, đội vốn luôn hiện hữu. Thành phố cần buộc mình vào các mốc tiến độ cụ thể, minh bạch thông tin, tránh lặp lại vòng xoáy “khởi công hoành tráng – thi công cầm chừng”.
Hạ tầng giao thông và không gian sống: phép thử về quản trị đô thị
Đáng chú ý, bên cạnh giao thông, một tỷ trọng lớn trong danh sách hạ tầng TP.HCM khởi công, khánh thành dịp này là các công trình cải thiện điều kiện sống và chỉnh trang đô thị. Các dự án này được định vị để giải quyết nhu cầu an cư, nâng chất lượng sống, đồng thời “làm đẹp” bộ mặt thành phố. TS Phạm Viết Thuận nhấn mạnh, việc đồng loạt khởi công hạ tầng và nhà ở xã hội là động cơ mạnh mẽ cho phục hồi kinh tế và nâng cao an sinh. Đó là cách tiếp cận đúng: giao thông chỉ có ý nghĩa khi gắn với chất lượng sống của cư dân. Tuy vậy, đợt khởi công dự án tháng 9 chỉ là bước đầu. Thành phố sẽ bị đánh giá không bằng số quyết định phê duyệt, mà bằng việc người dân có thực sự đi lại dễ hơn, sống trong những khu phố ít kẹt xe hơn, có thêm lựa chọn nhà ở phù hợp hơn. Nếu làm được, 9,5 tỷ USD hạ tầng sẽ không chỉ là con số, mà là bước ngoặt quản trị đô thị.
