Thử nghiệm có kiểm soát: từ lời mời đến năng lực thực tế
Thử nghiệm công nghệ có kiểm soát là cách cho phép công nghệ mới được kiểm chứng trong phạm vi và điều kiện được giám sát, trước khi mở rộng ứng dụng an toàn vào thực tiễn. Đây là hướng đi đáng chú ý vì Việt Nam không chỉ mời gọi đầu tư mà đang đề xuất tạo môi trường để công nghệ được thử, điều chỉnh và triển khai trong nước.
Sáng 28/10 tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ở TP.HCM, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất nghiên cứu cơ chế thử nghiệm cho công nghệ chiến lược, đồng thời cho biết Việt Nam sẵn sàng phối hợp với các tập đoàn công nghệ thiết lập cơ sở thử nghiệm có kiểm soát. Định hướng này nhắc đến trí tuệ nhân tạo và năng lượng mới, với mục tiêu đưa công nghệ tiên phong vào ứng dụng nhanh, rộng và an toàn.
Lý do cần hành động ngay khá rõ: AI, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng đang làm thay đổi phương thức sản xuất và cấu trúc kinh tế toàn cầu. Nếu chỉ tiếp nhận công nghệ đã hoàn thiện, Việt Nam có nguy cơ đứng ngoài khâu tạo ra giá trị. Cơ chế thử nghiệm có thể mở lối để doanh nghiệp trong nước học cách ứng dụng, còn cơ quan quản lý nhận diện sớm rủi ro thay vì phản ứng sau khi công nghệ đã lan rộng.
Tham vọng không dừng ở nhà máy
Thông điệp lớn hơn của kế hoạch là chuyển vai trò của Việt Nam từ nơi sản xuất sang nơi cùng nghiên cứu và phát triển. Trong bài toán công nghệ chiến lược, cơ sở thử nghiệm chỉ có ý nghĩa nếu kết nối được với doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ nhân lực trong nước. Nếu thiếu các mắt xích này, thử nghiệm dễ trở thành hoạt động trình diễn, còn tri thức và giá trị cốt lõi vẫn nằm ngoài Việt Nam.
Tại phiên toàn thể, Thủ tướng đề xuất thúc đẩy quan hệ cùng sáng tạo giữa tập đoàn quốc tế, địa phương và doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời nhấn mạnh mục tiêu xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển trong các ngành như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và vật liệu mới. Ông cũng đề nghị WEF và các đối tác hỗ trợ đào tạo nhân tài số, giúp doanh nghiệp và cá nhân nâng cao khả năng tiếp nhận, ứng dụng và làm chủ công nghệ.
Đó là điểm phân biệt giữa thu hút dự án và xây dựng năng lực quốc gia. Lời kêu gọi chuyển từ “đầu tư tại Việt Nam” sang “đầu tư cùng Việt Nam” đặt ra yêu cầu hợp tác lâu dài, có liên kết thực chất với doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu trong nước. Người lao động và doanh nghiệp nhỏ chỉ hưởng lợi khi công nghệ tạo ra kỹ năng, sản phẩm và cơ hội mới ngay trong nền kinh tế.
Công nghệ số và năng lượng sạch cùng định hình vị thế
Tham vọng thử nghiệm gắn với một đích đến rộng hơn: đưa Việt Nam thành trung tâm công nghiệp công nghệ số mới nổi, đồng thời phát triển vai trò trung tâm năng lượng mới, năng lượng xanh và năng lượng sạch. Trong cuộc đối thoại ngày 28/10 với Stephan Mergenthaler, Giám đốc điều hành WEF, Thủ tướng Lê Minh Hưng chia sẻ tầm nhìn đến năm 2035 và mong muốn định hình vị thế Việt Nam trong kiến trúc kinh tế toàn cầu mới.
Đây là lựa chọn có cơ sở nhưng không tự động thành hiện thực. Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, quy mô dân số trên 100 triệu người và tài nguyên phục vụ năng lượng tái tạo; song lợi thế chỉ chuyển thành sức cạnh tranh nếu thể chế, kỹ năng và hạ tầng theo kịp. Năng lượng sạch còn đòi hỏi sự phối hợp giữa thử nghiệm công nghệ, đầu tư dài hạn và khả năng đưa giải pháp vào vận hành.
Thủ tướng cũng nhấn mạnh tự chủ chiến lược và đường lối đối ngoại độc lập, đa phương hóa, đa dạng hóa trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc gia tăng. Vì vậy, mở cửa hợp tác không đồng nghĩa phụ thuộc: mục tiêu phải là tăng năng lực lựa chọn, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, đồng thời giữ vai trò đáng tin cậy trong các chuỗi cung ứng.
Thước đo sẽ là kết quả, không phải lời hứa
Tuyên bố sẵn sàng thử nghiệm mới là điểm khởi đầu. Thành công cần được đo bằng cơ chế rõ ràng, thời hạn xử lý cụ thể và kết quả mà doanh nghiệp, người lao động có thể cảm nhận: công nghệ được ứng dụng an toàn, kỹ năng được nâng lên và doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào khâu tạo giá trị.
Tại diễn đàn, Thủ tướng đề nghị mỗi đề xuất khả thi có đầu mối xử lý, mỗi dự án tiềm năng có lộ trình cụ thể và mỗi vướng mắc chính đáng có cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết. Đây là điều kiện quan trọng để biến cơ sở thử nghiệm thành công cụ chính sách, thay vì một cam kết chung khó kiểm chứng. Hợp tác cũng cần gắn nghiên cứu với đào tạo nhân lực và khả năng huy động vốn trung, dài hạn cho hạ tầng, năng lượng và đổi mới sáng tạo.
Kết luận, Việt Nam đang đưa ra một lời mời có tầm vóc: cùng thử nghiệm công nghệ chiến lược, cùng phát triển trí tuệ nhân tạo và năng lượng sạch, rồi cùng xây dựng vị thế trong nền kinh tế toàn cầu. Nhưng tham vọng chỉ đáng tin khi cơ chế mở cửa đi cùng trách nhiệm giải trình và năng lực làm chủ trong nước. Khi đó, Việt Nam mới có thể trở thành đối tác kiến tạo công nghệ, chứ không chỉ là nơi công nghệ được đưa đến.
