AI, lạm phát và thế khó mới của chính sách tiền tệ Fed
Fed lãi suất AI là cụm từ mô tả thế khó của Cục Dự trữ Liên bang khi phải điều chỉnh lãi suất trong bối cảnh làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo tạo áp lực lạm phát mới, khiến công cụ tiền tệ truyền thống vừa phải kiềm chế giá cả, vừa không được bóp nghẹt một động lực tăng trưởng đang bùng nổ của nền kinh tế Mỹ. Làn sóng đầu tư vào AI thúc đẩy nhu cầu và tạo thêm áp lực lên giá cả, trong khi những doanh nghiệp dẫn đầu xu hướng này lại tương đối ít nhạy cảm với việc tăng lãi suất. Điều này đặt Fed vào tình thế khó xử: nếu thắt chặt mạnh tay, ai sẽ chịu thiệt? Không phải các tập đoàn công nghệ, mà là doanh nghiệp nhỏ, thị trường nhà ở và người tiêu dùng phụ thuộc tín dụng. Ngược lại, nếu nới lỏng, lạm phát trí tuệ nhân tạo có thể ăn sâu vào nền kinh tế.
Cơn sốt đầu tư AI: cú sốc nhu cầu mà lãi suất khó "hãm phanh"
Theo phân tích ngày 19/10, sự bùng nổ đầu tư AI đang khiến nhiệm vụ đưa lạm phát về mục tiêu 2% của Fed trở nên phức tạp hơn. Các tập đoàn công nghệ có tiềm lực tài chính lớn vẫn đẩy mạnh xây dựng trung tâm dữ liệu, mở rộng hệ thống điện toán, mua sắm chip và đầu tư hạ tầng năng lượng bất chấp chi phí vốn tăng. Nói cách khác, chính những chủ thể đang thổi bùng lạm phát trí tuệ nhân tạo lại không bị lãi suất cao “dọa nạt”. Chủ tịch Fed Kevin Warsh thừa nhận đầu tư AI tạo ra một cú sốc đối với nhu cầu và giá cả, dù công nghệ này có thể mang lại lợi ích về năng suất trong dài hạn. Khi nhu cầu về điện, thiết bị, nguyên vật liệu và lao động kỹ thuật tăng nhanh hơn khả năng cung ứng, áp lực giá lan sang nhiều lĩnh vực ngoài công nghệ. Đây là kiểu lạm phát do đầu tư mà chính sách tiền tệ Fed khó kiểm soát bằng những công cụ quen thuộc.
Nghịch lý Fed lãi suất AI: công nghệ hưởng lợi, phần còn lại chịu đòn
Công cụ chủ yếu của chính sách tiền tệ Fed là điều chỉnh lãi suất, qua đó tác động đến điều kiện tín dụng và nhu cầu chi tiêu trong toàn bộ nền kinh tế. Nhưng trong câu chuyện đầu tư AI Mỹ, lãi suất cao lại đánh trúng những khu vực không phải là nguồn gốc của cú sốc nhu cầu. Các tập đoàn công nghệ lớn như Amazon, Apple hay Anthropic vẫn đẩy mạnh đầu tư bất chấp triển vọng chi phí vay tăng. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa và các hộ gia đình phụ thuộc nhiều vào tín dụng thường nhạy cảm hơn với biến động lãi suất. Khi Fed nâng lãi suất, doanh nghiệp nhỏ phải trì hoãn mở rộng sản xuất, người mua nhà đối mặt chi phí vay cao hơn, người tiêu dùng thận trọng hơn trong chi tiêu. Bà Nela Richardson cảnh báo doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc vốn vay ngân hàng và người tiêu dùng sống dựa vào khoản vay, thẻ tín dụng sẽ là những nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể. Nói thẳng, chính sách tiền tệ Fed đang có nguy cơ “đánh nhầm mục tiêu”: siết chặt nơi yếu, bỏ ngỏ nơi mạnh.
Áp lực lên hộ gia đình, thị trường nhà ở và rủi ro bất bình đẳng
Nếu Fed tiếp tục nâng lãi suất để đối phó lạm phát trí tuệ nhân tạo, cái giá phải trả sẽ rơi nặng lên những nhóm dễ tổn thương nhất. Với những hộ gia đình có thu nhập hạn chế, lãi suất cao hơn làm giảm phần thu nhập dành cho tiêu dùng, khiến nhu cầu hàng hóa và dịch vụ suy yếu. Thị trường nhà ở đã suy yếu, người mua nhà phải đối mặt chi phí vay cao hơn, kéo theo hoạt động xây dựng và các ngành liên quan chậm lại. Trong khi đó, thị trường lao động hiện không được xem là nguồn chính gây áp lực lạm phát thông qua tiền lương, nên dư địa “hy sinh” việc làm để hạ nhiệt giá cả cũng không nhiều. Bài toán Fed lãi suất AI vì thế mang màu sắc bất bình đẳng: lợi ích tăng trưởng từ đầu tư AI Mỹ tập trung ở các tập đoàn công nghệ, còn chi phí điều chỉnh chính sách tiền tệ Fed lại phân bổ lên doanh nghiệp nhỏ và người tiêu dùng phụ thuộc tín dụng.
Fed nên làm gì tiếp theo: chấp nhận tăng trưởng chậm để giữ ổn định giá?
Cuộc họp chính sách ngày 27–28/10 đang đến gần, với dự báo Fed giữ nguyên biên độ lãi suất 3,75–4,00%. Giới đầu tư đang theo dõi liệu Fed có tiếp tục giữ nguyên lãi suất để đánh giá thêm dữ liệu hay phát tín hiệu thắt chặt trong những tháng cuối năm. Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack nhấn mạnh bà không muốn ngăn cản tăng trưởng, mà chỉ muốn điều tiết để tăng trưởng chậm lại một chút, duy trì ở nhịp độ không tạo ra quá nhiều áp lực lên giá cả. Đó có lẽ là hướng đi hợp lý: chấp nhận tăng trưởng vừa phải, song song với việc giám sát chặt tốc độ đầu tư AI, tình trạng thiếu hụt nguồn cung, tăng trưởng tín dụng và diễn biến thị trường lao động. Lãi suất khó có thể là “liều thuốc duy nhất” cho lạm phát trí tuệ nhân tạo; Fed cần thẳng thắn thừa nhận giới hạn của chính sách tiền tệ và phối hợp tốt hơn với các chính sách cạnh tranh, năng lượng, hạ tầng để giảm áp lực giá từ cơn sốt AI. Nếu không, bài toán Fed lãi suất AI sẽ tiếp tục là cuộc chơi mà người yếu thế phải gánh phần thua.
