Mở rộng cơ hội học AI, không dừng ở con số đăng ký
Chương trình nâng cao năng lực ứng dụng AI cho người học dân tộc thiểu số là hoạt động đào tạo giúp sinh viên tiếp cận công cụ trí tuệ nhân tạo, rèn kỹ năng số và thử vận dụng công nghệ vào học tập, nghề nghiệp cùng những nhu cầu của cộng đồng. Hơn 5.400 người học đăng ký tham gia, với 144 sản phẩm dự thi trong thử thách ứng dụng AI. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc mở rộng cơ hội học AI cho nhóm người học không phải lúc nào cũng có điều kiện tiếp cận công nghệ đồng đều. Chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Trường Đại học RMIT Việt Nam triển khai, có sự tham gia của tám cơ sở giáo dục đại học. Đây là hướng đi đúng: cơ hội tiếp cận AI cần được phân bổ rộng, thay vì chỉ đến với người học ở những nơi vốn có lợi thế về nguồn lực.
Chương trình khai giảng ngày 17/10/2026 tại Trường Đại học Đà Lạt, gồm sáu buổi, mỗi buổi hai giờ, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Hoạt động nằm trong đề án đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số giai đoạn 2026–2035, định hướng đến năm 2045. Hình thức học linh hoạt và sự đồng hành của cán bộ Đoàn, Hội, cố vấn học tập cùng giảng viên giúp tăng khả năng hỗ trợ người học. Theo bà Iwona Miliszewska, mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ bình đẳng là một ý nghĩa trọng tâm của chương trình.
Kỹ năng AI gắn với việc học và công việc hằng ngày
Giá trị của chương trình không nằm ở việc giới thiệu AI như một khái niệm xa vời, mà ở những kỹ năng có thể dùng ngay. Nội dung gồm viết câu lệnh, tìm kiếm và xử lý thông tin, tạo bài trình bày, hình minh họa, luyện hội thoại tiếng Anh, phân tích dữ liệu, bảo đảm an toàn trên mạng, xây dựng ứng dụng và tự động hóa công việc. Đây là nền tảng thiết thực cho sinh viên dân tộc thiểu số khi học tập và chuẩn bị nghề nghiệp. Người học không chỉ được khuyến khích nhận câu trả lời từ công cụ, mà còn thử dùng AI để tạo sản phẩm và giải quyết vấn đề cụ thể. Cách tiếp cận này quan trọng vì kỹ năng AI chỉ có ý nghĩa khi người học biết chọn việc phù hợp, kiểm tra kết quả và chịu trách nhiệm với cách sử dụng công nghệ.
Kết quả ban đầu cho thấy sinh viên đã chuyển từ tìm kiếm thông tin sang tạo sản phẩm học tập, hình minh họa, bài thuyết trình và luyện giao tiếp tiếng Anh. Các sản phẩm thực hành cũng bước đầu đáp ứng nhu cầu trong học tập, công việc và đời sống tại địa phương. Chương trình ghi nhận người học thuộc 42 dân tộc thiểu số, nữ giới chiếm 73,1%; điểm đánh giá trung bình đạt 4,84/5, với 98,5% phản hồi từ 4 đến 5 sao. Những con số này cho thấy người học đón nhận nội dung, nhưng giá trị dài hạn sẽ phụ thuộc vào việc kỹ năng có tiếp tục được dùng sau khóa học hay không.
Từ bài tập AI đến vấn đề thật của địa phương
Điểm đáng kỳ vọng nhất là hướng thực hành gắn với nhu cầu cộng đồng. Trong số các ý tưởng được nêu có công cụ giúp giáo viên mầm non tự thiết kế trò chơi tương tác để trẻ ôn tập cùng phụ huynh tại nhà; sản phẩm hỗ trợ học sinh vùng cao tìm hiểu ngành học và tuyển sinh; cùng các giải pháp quảng bá du lịch địa phương, giới thiệu di sản hát Then, đàn tính và quản lý thu chi cá nhân. Những ví dụ này cho thấy ứng dụng AI không nhất thiết phải bắt đầu bằng dự án lớn: một công cụ đơn giản, giải quyết đúng trở ngại của người dùng, cũng có thể tạo ích lợi rõ ràng. Sinh viên được khuyến khích sáng tạo từ những gì mình quan sát trong đời sống, thay vì làm sản phẩm chỉ để trình diễn công nghệ.
Thử thách sinh viên ứng dụng AI gồm hai hướng: xây dựng ứng dụng cùng AI và dùng AI tự động hóa công việc. Các buổi học trực tuyến thu hút hơn 38.900 lượt xem và gần 24.200 lượt tương tác. Mức độ quan tâm ấy là tín hiệu tốt, nhưng số lượt xem chưa thay thế được đánh giá về hiệu quả thực tế của từng sản phẩm. Điều đáng ghi nhận là chương trình đặt người học vào vai trò người tìm vấn đề và thử giải pháp, chứ không chỉ là người tiếp nhận công nghệ. Khi tri thức được chia sẻ lại với gia đình và quê hương, kỹ năng mới có cơ hội lan rộng hơn phạm vi lớp học.
Cơ hội bình đẳng cần đi cùng năng lực sử dụng có trách nhiệm
Việc mở rộng cơ hội tiếp cận AI là cần thiết, nhưng có thiết bị hay được tham gia vài buổi học chưa đồng nghĩa với năng lực số bền vững. Chương trình đã đưa kiến thức đến hơn 5.400 người học và tạo không gian để họ thử nghiệm; bước tiếp theo về mặt giáo dục là giúp người học biết đánh giá độ chính xác của nội dung do AI tạo ra, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chọn công cụ phù hợp với điều kiện địa phương. Đây không phải lý do để hạ thấp kết quả đã đạt, mà là tiêu chuẩn cần thiết để sự bình đẳng có ý nghĩa thực chất. Nếu kỹ năng AI gắn với tư duy phản biện và nhu cầu thật, sinh viên có thể chủ động hơn trong học tập, việc làm và đóng góp cho cộng đồng.
Chương trình cho thấy sinh viên dân tộc thiểu số có thể làm chủ AI khi được trao cơ hội tiếp cận phù hợp. Quy mô hơn 5.400 người học tạo nên một bước mở rộng đáng kể; các sản phẩm thực hành cho thấy công nghệ có thể bắt đầu từ những việc gần gũi với đời sống. Kết luận quan trọng không phải AI sẽ tự giải quyết khó khăn ở địa phương, mà là người học cần được trang bị kỹ năng, sự tự tin và cơ hội bình đẳng để tự tìm lời giải. Đó mới là thước đo thuyết phục cho một chương trình đào tạo ứng dụng.
