Biến chứng đã phổ biến, nhưng nhiều người chưa biết mình mắc bệnh
Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa kéo dài, trong đó đường huyết tăng cao có thể âm thầm làm tổn thương tim mạch, mắt, thần kinh và thận nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời. Tại chương trình hưởng ứng Ngày Đái tháo đường thế giới 14.11 với chủ đề “Hành động sớm với bệnh đái tháo đường”, các chuyên gia cho biết Việt Nam có khoảng 8 triệu người trưởng thành mắc bệnh, chủ yếu là tuýp 2. Đáng lo hơn, khoảng 60% người mắc bệnh chưa được chẩn đoán; trong số người đã được phát hiện, hơn 55% có biến chứng. Hai con số đặt cạnh nhau cho thấy không chỉ bệnh phổ biến mà hệ thống nhận diện và quản lý sớm còn bỏ sót quá nhiều người. Đây không phải khoảng cách thống kê vô hại: người bệnh có thể sống cùng nguy cơ tổn thương trong khi vẫn nghĩ sức khỏe bình thường.
Bệnh tiến triển âm thầm, hậu quả lại kéo dài
Khoảng trống chẩn đoán càng đáng lo vì đái tháo đường thường không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu. Chờ đến khi mệt mỏi, nhìn mờ hay xuất hiện vấn đề ở bàn chân mới đi khám có thể đồng nghĩa cơ hội can thiệp sớm đã bị bỏ lỡ. Tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm 30–69 tuổi tăng từ 5,4% năm 2012 lên 7,3% năm 2020; tiền đái tháo đường cũng tăng từ 13,7% lên 17,8%. Các biến chứng đái tháo đường được ghi nhận gồm tổn thương mắt, bệnh thần kinh ngoại biên, tim mạch và thận. Tổn thương có thể dẫn đến suy giảm thị lực, suy thận, loét bàn chân, thậm chí cắt cụt chi. Khi biến chứng xuất hiện, điều trị thường kéo dài, chi phí và gánh nặng chăm sóc tăng, còn khả năng phục hồi khó khăn hơn.
Phát hiện bệnh chưa đủ nếu đường huyết vẫn ngoài mục tiêu
Ngay cả sau khi được chẩn đoán, nhiều người vẫn chưa kiểm soát bệnh tốt: chỉ 36% bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 đạt đường huyết mục tiêu theo HbA1c. Đây là lời cảnh báo rằng chẩn đoán đái tháo đường chỉ là bước đầu; theo dõi liên tục và tuân thủ điều trị mới giúp hạn chế tổn thương tích lũy. Kiểm soát không nên chỉ tập trung vào đường huyết mà cần đi cùng quản lý huyết áp và các yếu tố nguy cơ khác. Thừa cân, béo phì, ăn uống thiếu lành mạnh và ít vận động làm nguy cơ tăng lên, trong khi bệnh có xu hướng xuất hiện ở người trẻ hơn. Vì vậy, sàng lọc tiểu đường không nên đợi đến lúc có triệu chứng. Người có nguy cơ cần chủ động trao đổi với nhân viên y tế về thời điểm xét nghiệm và kế hoạch theo dõi phù hợp.
Sàng lọc sớm phải trở thành thói quen chăm sóc sức khỏe
Trong các hoạt động hưởng ứng Ngày Đái tháo đường thế giới, Bộ Y tế phối hợp với các đơn vị triển khai tầm soát, tư vấn và nâng cao nhận thức tại năm cơ sở y tế: Bệnh viện Đa khoa thành phố Cần Thơ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, Bệnh viện Nội tiết Trung ương, Bệnh viện Nội tiết Thanh Hóa và Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc. Chương trình dự kiến tầm soát khoảng 1.500 người; người tham gia được đo đường huyết, đánh giá nguy cơ, kiểm tra chỉ số cơ thể và tư vấn với bác sĩ chuyên khoa. Đây là bước đi hữu ích, nhưng không thể thay thế việc đưa sàng lọc và quản lý bệnh đến gần cộng đồng hơn, nhất là nhóm có yếu tố nguy cơ. Thông điệp cần được chuyển từ “đợi có triệu chứng rồi khám” sang kiểm tra định kỳ, phát hiện sớm và theo dõi lâu dài tại cơ sở y tế.
Kết luận: hơn 55% người được chẩn đoán đã có biến chứng, trong khi khoảng 60% người mắc bệnh chưa được nhận diện là một nghịch lý cần được xử lý bằng hành động sớm. Chủ động xét nghiệm khi có nguy cơ, tiếp nhận chẩn đoán kịp thời và duy trì kiểm soát đường huyết sẽ giúp giảm khả năng tổn thương nặng, đồng thời hạn chế gánh nặng cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.






