Thành phố Quảng Ninh: Vị thế mới của một “tỉnh – thành” kinh tế mạnh
Thành phố Quảng Ninh là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh, đánh dấu bước chuyển từ một tỉnh giàu tiềm năng thành một đô thị cấp tỉnh có sứ mệnh dẫn dắt tăng trưởng kinh tế, cải thiện chất lượng sống và tái định hình mô hình phát triển trong dài hạn.
Ngày 28/8, cấp ủy, chính quyền và Mặt trận địa phương tổ chức lễ công bố nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất. Theo nghị quyết, thành phố Quảng Ninh có diện tích hơn 6.231km2, dân số trên 1,5 triệu người, gồm 54 đơn vị hành chính cấp xã, tiếp giáp cả các địa phương nội địa lẫn Biển Đông và Trung Quốc. Đây không chỉ là thay đổi tên gọi; việc trở thành "Quảng Ninh thành phố mới" là sự ghi nhận nội lực: GRDP tăng trên 11%, cơ cấu công nghiệp – dịch vụ chiếm tỷ trọng áp đảo, thu nhập và chất lượng sống thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.
Điểm mấu chốt là vị thế mới không tự động đi kèm nguồn lực mới. Theo quy định, để thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh phải đáp ứng đủ 5/5 điều kiện của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và 7/7 tiêu chuẩn của nghị quyết liên quan, trong đó có yêu cầu không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương và thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức trung bình. Nói cách khác, tấm “thẻ căn cước” thành phố là kết quả của một nền tảng kinh tế đã chín, chứ không phải món quà cơ chế.
Từ nay, thước đo thành công không còn nằm ở những báo cáo tăng trưởng đẹp, mà ở việc người dân có thêm việc làm tốt, thu nhập ổn định hơn, và được hưởng hạ tầng, giáo dục, y tế, môi trường sống tốt hơn. Nếu không chuyển được vị thế mới thành chất lượng sống mới, danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương sẽ rơi vào bẫy hình thức – điều mà Quảng Ninh không thể chấp nhận trong giai đoạn tăng tốc tới.
Tích hợp các cực tăng trưởng: Công nghiệp, năng lượng và giao thông
Cơ hội kinh tế Quảng Ninh trong giai đoạn thành phố mới không nằm ở việc mở thêm khu công nghiệp đơn lẻ, mà ở khả năng tích hợp chuỗi công nghiệp – năng lượng – giao thông thành một hệ sinh thái thống nhất, đa trung tâm. Quy hoạch mới đã xác định cấu trúc "3 hành lang phát triển, 4 vùng kinh tế – xã hội, 5 trung tâm động lực"; điều này cho phép Quảng Ninh sắp xếp lại không gian phát triển, tránh manh mún, dàn trải.
Theo các chuyên gia, Quảng Ninh cần tiếp tục coi công nghiệp và phát triển năng lượng là trụ cột tăng trưởng trong giai đoạn mới. Trách nhiệm với an ninh năng lượng quốc gia buộc địa phương không thể quay lưng với nhiệt điện hay ngành than, nhưng cách làm phải khác: hiện đại hóa công nghệ, kiểm soát khí thải, quy hoạch xa khu dân cư và khu du lịch. Đúng như nhận định: "Quảng Ninh không thể tách rời sứ mệnh đóng góp cho an ninh năng lượng của cả nước".
Hệ thống giao thông đồng bộ – đặc biệt là cao tốc nối thẳng tới cửa khẩu quốc tế Móng Cái – là “xương sống” cho tham vọng trở thành trung tâm logistics của vùng. Khi thời gian vận chuyển hàng hóa tới biên giới được rút ngắn, chi phí logistics giảm, Quảng Ninh có thể thu hút các trung tâm phân phối, kho bãi và dịch vụ thương mại xuyên biên giới. Tuy nhiên, hạ tầng thương mại hiện vẫn thiên lệch về khu vực lõi, trong khi vùng xa, ven biển và biên giới chưa được khai thác tương xứng.
Nếu không có chiến lược phân bố lại không gian công nghiệp, thương mại và đô thị, Quảng Ninh nguy cơ lặp lại mô hình đô thị hóa lệch tâm: lõi đô thị quá tải, vùng ven tụt hậu. Vị thế thành phố trực thuộc Trung ương sẽ trở nên vô nghĩa nếu những hành lang kinh tế mới không tạo ra việc làm và hạ tầng thiết yếu cho người dân vùng sâu, vùng xa – nơi vẫn còn nhiều hạn chế về điều kiện sinh sống và tiếp cận dịch vụ.
Du lịch Quảng Ninh: Từ điểm tham quan đại chúng tới thủ phủ nghỉ dưỡng cao cấp
Nếu công nghiệp và năng lượng là bệ đỡ, thì du lịch Quảng Ninh chính là “tấm danh thiếp” của thành phố mới. Các chuyên gia đánh giá du lịch là một trong những động lực phát triển quan trọng nhất của địa phương. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mở ra cơ hội tái định vị thương hiệu du lịch: không chỉ là nơi tham quan vịnh, chụp ảnh rồi đi, mà là điểm đến nghỉ dưỡng, trải nghiệm dài ngày cho nhóm khách chi tiêu cao.
Gợi ý chiến lược rất rõ ràng: chuyển từ "điểm đến tham quan đại chúng" sang "thủ phủ nghỉ dưỡng và trải nghiệm đẳng cấp". Điều này buộc Quảng Ninh phải dũng cảm từ bỏ tư duy "đông khách mới là thành công". Theo đề xuất, trải nghiệm cá nhân hóa, tiêu chuẩn xanh và doanh thu trên mỗi du khách phải trở thành thước đo quan trọng, thay vì chỉ đếm lượt. Đây là bước dịch chuyển khó, nhưng nếu tiếp tục giữ hướng “tour đại trà giá rẻ”, địa phương sẽ đối mặt với ô nhiễm, quá tải hạ tầng và lợi ích kinh tế ngắn hạn.
Một nguyên tắc đáng chú ý: "bảo tồn làm gốc, du lịch là công cụ". Nghĩa là mọi sản phẩm du lịch mới phải bắt đầu từ câu hỏi: chúng giúp bảo tồn hay bào mòn di sản? Khi du lịch trở thành nguồn thu để tái đầu tư cho bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái, câu chuyện tăng trưởng sẽ bền hơn. Ngược lại, nếu hy sinh di sản để lấy vài năm bùng nổ du lịch, Quảng Ninh sẽ tự phá hủy lợi thế lớn nhất của mình.
Cộng đồng địa phương cần được coi là chủ thể trong chuỗi giá trị du lịch, chứ không chỉ là người phục vụ bên rìa. Khi sinh kế của người dân gắn chặt với sự nguyên vẹn của di sản, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ tự nhiên hiệu quả nhất. Nếu để người dân đứng ngoài cuộc, đẩy họ ra khỏi không gian sinh kế truyền thống, mọi chiến lược du lịch xanh và bền vững chỉ tồn tại trên giấy.
Áp lực môi trường và yêu cầu phát triển xanh trong thành phố mới
Quảng Ninh bước vào giai đoạn mới với một nghịch lý: càng phát triển công nghiệp, năng lượng và đô thị, áp lực môi trường càng lớn. Nếu không thay đổi tư duy, thành phố có thể trả giá bằng chất lượng không khí, nguồn nước và sức khỏe người dân. Chính vì vậy, sự bứt phá của Quảng Ninh chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cam kết phát triển xanh, thông minh và bền vững.
Trong thực tế, các lĩnh vực công nghiệp và phát triển năng lượng như nhiệt điện, khai thác than là những tác nhân gây áp lực lớn lên môi trường đô thị và du lịch. Quảng Ninh được yêu cầu nghiên cứu giải pháp để hoạt động nhiệt điện vừa bảo đảm nguồn năng lượng, vừa hạn chế tác động tới môi trường. Ngành than cũng phải thực hiện "hai vai": duy trì an ninh năng lượng, đồng thời bảo đảm an toàn môi trường cho toàn thành phố. Nếu coi môi trường là “chi phí phải trả” cho tăng trưởng, Quảng Ninh sẽ rơi vào vòng lặp ô nhiễm – xử lý – tái ô nhiễm không lối thoát.
Một thách thức khác là quỹ đất phát triển hạn chế do địa hình đồi núi, dù tổng diện tích tự nhiên hơn 6.200km2. Điều này đòi hỏi quy hoạch đô thị phải tiết kiệm đất, tăng mật độ sử dụng hạ tầng, ưu tiên không gian xanh, và dành đủ diện tích cho hạ tầng kỹ thuật, phòng chống thiên tai. Việc khảo sát, tính toán thêm các quỹ đất mới cho đô thị và công nghiệp không thể tách rời đánh giá tác động môi trường chiến lược.
Cuối cùng, phát triển xanh không chỉ là chuyện công nghệ lọc khí hay trồng thêm cây. Nó là câu chuyện kỷ luật trong cấp phép dự án, minh bạch trong giám sát môi trường, và trách nhiệm giải trình trước người dân. Nếu chính quyền thành phố mới không nâng chuẩn quản trị, những khẩu hiệu về đô thị thông minh, xanh và bền vững sẽ khó đi vào đời sống, và Quảng Ninh có thể đánh mất lợi thế khi người dân đánh giá thực tế bằng cảm nhận hằng ngày về không khí, nước sạch và tiếng ồn.
Kết luận: Thành phố mới chỉ có ý nghĩa khi người dân sống tốt hơn
Vị thế thành phố trực thuộc Trung ương mở ra những vận hội phát triển kinh tế đáng kể cho Quảng Ninh: tích hợp các cực công nghiệp – năng lượng – giao thông, nâng tầm du lịch, trở thành cực tăng trưởng quốc gia. Nhưng cơ hội luôn đi kèm áp lực: tiêu chuẩn cao hơn, kỳ vọng lớn hơn, và rủi ro thất bại cũng rõ ràng hơn nếu chỉ dừng ở thay đổi danh xưng.
Chiến lược đúng cho Quảng Ninh thành phố mới nên xoay quanh ba trục: một là xây dựng hệ sinh thái kinh tế đa ngành, trong đó công nghiệp, phát triển năng lượng và logistics nâng đỡ du lịch, dịch vụ chất lượng cao; hai là gắn mọi quyết định phát triển với mục tiêu bảo vệ môi trường và gìn giữ di sản; ba là coi người dân là thước đo cuối cùng của mọi chính sách – thông qua việc làm, thu nhập, chất lượng giáo dục, y tế, giao thông và môi trường sống.
Nếu làm được điều đó, Quảng Ninh không chỉ là một "thành phố giàu" mà còn là thành phố đáng sống – nơi áp lực tăng trưởng được chuyển hóa thành dịch vụ công tốt, hạ tầng hiện đại và cơ hội vươn lên cho từng gia đình. Ngược lại, nếu mải chạy theo các con số tăng trưởng mà bỏ quên môi trường, di sản và người dân, danh hiệu thành phố trực thuộc Trung ương sẽ chỉ là một tấm biển đẹp trên bản đồ hành chính.
