Thành phố trực thuộc Trung ương trẻ nhất và “bước chuyển về chất”
Thành phố Quảng Ninh – đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương trẻ nhất Việt Nam – là mô hình đô thị mới được thành lập trên toàn bộ diện tích và dân số tỉnh Quảng Ninh, hội tụ không gian phát triển từ biển đảo, biên giới đến đô thị, công nghiệp và di sản, tạo nên một cấu trúc kinh tế – địa lý đa dạng hiếm có, đủ khả năng định hình lại vị thế cạnh tranh trong phát triển kinh tế khu vực. Ngày 24/8, Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên 6.231 km2 và hơn 1,52 triệu dân của tỉnh; Nghị quyết có hiệu lực từ 1/9, đánh dấu việc Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trẻ nhất. Việc nâng cấp không chỉ là thay đổi tên gọi; như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, đây là “một bước chuyển về chất” khi địa phương đã đạt tỷ lệ đô thị hóa 81,23% và đáp ứng 7/7 tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương. Cốt lõi câu chuyện là: Quảng Ninh giờ có quyền tổ chức không gian phát triển ở tầm thành phố Trung ương, chứ không còn tư duy một tỉnh tài nguyên.
“Việt Nam thu nhỏ”: lợi thế địa lý hiếm có biến thành sức cạnh tranh
Nếu phải chọn một cụm từ để tóm tắt lợi thế kinh tế Quảng Ninh, đó chính là “Việt Nam thu nhỏ”. Không nhiều thành phố trực thuộc Trung ương sở hữu cùng lúc biển, đảo, đồng bằng, trung du, miền núi và biên giới như Quảng Ninh. Diện mạo địa hình đa dạng tạo nên dư địa phát triển từ kinh tế biển, nông nghiệp hàng hóa đến công nghiệp, dịch vụ và du lịch. Đáng chú ý nhất là vị trí chiến lược: Quảng Ninh là địa phương duy nhất vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có biên giới trên biển với Trung Quốc, tiếp giáp các cửa ngõ như Móng Cái, Hoành Mô, Bắc Phong Sinh, Bình Liêu trên đất liền và các cửa khẩu cảng Vạn Gia, Hòn Gai trên biển. Lợi thế này không nên chỉ được coi là “cửa khẩu xuất nhập khẩu”, mà cần nhìn như một nền tảng để xây dựng trung tâm logistics và thương mại quốc tế quy mô lớn, nơi hàng hóa, dòng vốn và dịch vụ lưu chuyển hiệu quả hơn trong phát triển kinh tế khu vực.
Từ than đá đến di sản thế giới: đa dạng nguồn lực cho cơ cấu kinh tế mới
Nhắc đến Quảng Ninh, nhiều người vẫn mặc định đó là “xứ than” – trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước, nơi hình thành các đô thị công nghiệp Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều. Nhưng nếu tiếp tục nhìn Quảng Ninh như một địa phương chỉ dựa vào “vàng đen”, chúng ta đã lạc hậu so với thực tế cơ cấu kinh tế mới. Năm 2025, nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ còn chiếm 4,63% GRDP; công nghiệp – xây dựng chiếm 46,18%; dịch vụ và thuế sản phẩm đã lên tới 49,19%. Điều quan trọng là sự nổi lên của công nghiệp chế biến, chế tạo – lĩnh vực tăng trưởng 33,69% trong năm 2025 và đang trở thành động lực mới, tạo hiệu ứng lan tỏa sang thương mại, vận tải, kho bãi và dịch vụ phục vụ sản xuất. Cùng lúc, Quảng Ninh sở hữu hai di sản thế giới liên tỉnh: Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà và Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc. Khi than đá, công nghiệp chế biến và di sản thế giới Quảng Ninh cùng được quy hoạch trong một không gian thành phố thống nhất, lợi thế kinh tế không chỉ là tài nguyên, mà là khả năng kết nối chuỗi giá trị công nghiệp – dịch vụ – du lịch.
Quy mô tăng trưởng hai chữ số và tham vọng tái định vị trong kinh tế khu vực
Quy mô kinh tế gần 370.000 tỷ đồng với tốc độ tăng trưởng hai chữ số không phải tự nhiên mà có; nó là kết quả của việc Quảng Ninh chuyển từ tư duy “địa phương tài nguyên” sang “cực tăng trưởng đa ngành”. Năm 2025, GRDP tăng 11,89%, quy mô nền kinh tế đạt 368.445 tỷ đồng, đứng thứ 7 trong 34 tỉnh, thành phố; GRDP bình quân đầu người đạt 10.402 USD, gấp 2,08 lần bình quân cả nước. Trong 6 tháng đầu 2026, GRDP tiếp tục tăng 11,11%, vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 61.300 tỷ đồng, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 17,52% với công nghiệp chế biến, chế tạo tăng tới 36,35%. Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 13% năm 2026 và hướng tới GRDP bình quân đầu người 20.000 USD vào năm 2030. Những con số này cho thấy tham vọng tái định vị Quảng Ninh như một cực tăng trưởng dẫn dắt phát triển kinh tế khu vực, nơi công nghiệp chế biến, dịch vụ logistics, thương mại biên giới và du lịch di sản cùng chia sẻ một hệ sinh thái hạ tầng và thể chế cấp thành phố trực thuộc Trung ương.
Kết luận: lợi thế đã rõ, bài toán là tổ chức không gian phát triển
Thành phố Quảng Ninh bước vào mô hình thành phố trực thuộc Trung ương với một điểm khởi đầu khác nhiều địa phương: vừa giàu tài nguyên, vừa giàu di sản, lại sở hữu vị trí biên giới độc đáo và cơ cấu kinh tế đang dịch chuyển mạnh sang công nghiệp chế biến, dịch vụ. Câu hỏi không còn là Quảng Ninh có lợi thế kinh tế hay không, mà là địa phương sẽ tổ chức những lợi thế đó như thế nào để tối đa hóa sức cạnh tranh trong phát triển kinh tế khu vực. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mở ra “không gian phát triển thống nhất”, nơi đô thị, công nghiệp, cảng biển, logistics, cửa khẩu, biển đảo, du lịch và văn hóa không còn phát triển rời rạc mà có thể kết nối thành chuỗi giá trị lớn hơn. Nếu Quảng Ninh giải được bài toán quy hoạch và điều phối dòng vốn, lao động, dịch vụ trong không gian 6.231 km2 này, thành phố không chỉ giữ vững vị trí tăng trưởng hai chữ số, mà còn đủ cơ sở để trở thành một trong những cực phát triển năng động nhất trên bản đồ kinh tế Việt Nam.
