Từ hai tỉnh lên hai thành phố: bước ngoặt không chỉ là tên gọi
Việc Quốc hội phê duyệt thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là quá trình nâng cấp hai tỉnh hiện hữu lên mô hình chính quyền đô thị trực thuộc Trung ương, giữ nguyên địa giới, dân số và các đơn vị hành chính cấp xã, nhưng thay đổi cách tổ chức, vận hành và định vị phát triển trong mạng lưới đô thị quốc gia.
Sáng 6-8, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình Tờ trình của Chính phủ về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trước Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất. Đây không phải là quyết định hành chính thuần túy mà là bước cụ thể hóa chủ trương của Trung ương, Bộ Chính trị, nhằm tạo tiền đề để hai địa phương phát triển theo định hướng đã được xác lập trong các nghị quyết, kết luận và quy hoạch cấp cao. Nhìn dưới góc độ cơ cấu, đây là sự chuyển dịch trọng tâm từ “tỉnh công nghiệp – dịch vụ” sang “thành phố – cực tăng trưởng”, với kỳ vọng tái cấu trúc quản trị và gia tăng sức cạnh tranh vùng.
Cơ cấu hành chính mới: đô thị hóa trên nền địa giới cũ
Thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh không kéo theo việc chia tách hay mở rộng địa giới, mà là nâng cấp toàn bộ đơn vị tỉnh hiện nay lên cấp thành phố trực thuộc Trung ương, giữ nguyên diện tích tự nhiên, dân số và số lượng đơn vị hành chính cấp xã. Cách tiếp cận này cho thấy ưu tiên tái thiết mô hình quản trị hơn là chạy theo mở rộng địa bàn.
Theo phương án được trình, thành phố Quảng Ninh sau khi thành lập có diện tích 6.231,27km², dân số 1.523.400 người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Bắc Ninh được nâng cấp với diện tích 4.713,75km², dân số 3.989.623 người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã. "Khu vực dự kiến thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh đã bảo đảm 07/07 tiêu chuẩn và 05/05 điều kiện" để trở thành thành phố theo quy định pháp luật. Việc giữ nguyên trụ sở, tài sản công và cơ bản giữ nguyên tổ chức bộ máy, chỉ sắp xếp lại theo mô hình chính quyền đô thị, giúp giảm chi phí chuyển đổi nhưng vẫn mở ra không gian cải cách.
Ý nghĩa chiến lược với phát triển kinh tế khu vực miền Bắc
Nếu coi vùng Bắc Bộ là một cỗ máy tăng trưởng, thì thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh chính là hành động nâng cấp hai trục động cơ quan trọng nhất của cỗ máy đó. Cả hai địa phương đã nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về quy mô kinh tế và giờ được đặt vào khung thể chế đô thị cao hơn, thuận lợi hơn cho việc điều hành phát triển kinh tế vùng.
Quảng Ninh giữ vị trí chiến lược trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, là địa phương duy nhất có biên giới cả trên bộ và trên biển với Trung Quốc, gắn với cửa khẩu quốc tế Móng Cái – điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế sầm uất, từ đó tạo lợi thế vượt trội cho kinh tế cửa khẩu và thương mại song phương. Bắc Ninh lại là cửa ngõ phía đông bắc của Thủ đô, nằm trên hành lang kinh tế kết nối ASEAN với Trung Quốc, đang hoàn thiện hệ thống giao thông đa phương thức với cao tốc Hà Nội – Lạng Sơn, cảng hàng không quốc tế Gia Bình, ga liên vận quốc tế và hệ thống logistics hiện đại, tạo kết nối liên vùng và quốc tế mạnh hơn. Khi hai địa bàn này trở thành thành phố, khả năng điều phối hạ tầng, thu hút đầu tư và đóng vai trò cực tăng trưởng cho phát triển kinh tế khu vực sẽ được nâng lên một nấc mới.
Năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và lợi ích cho người dân
Sức cạnh tranh của một địa phương không chỉ đến từ ưu đãi hay quỹ đất mà còn nằm ở mô hình quản trị. Khi thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, hai địa phương có cơ hội tái thiết cơ cấu hành chính mới theo hướng chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, qua đó rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian trong phê duyệt và phục vụ nhà đầu tư.
Bắc Ninh hiện đã là nền công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại, logistics, hạ tầng đồng bộ, phát triển theo hướng đô thị thông minh, xanh, hiện đại, bền vững, có sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế, từng bước khẳng định vai trò cực tăng trưởng của Vùng Thủ đô. Khi trở thành thành phố, những lợi thế này được “chính danh”, góp phần nâng tầm thương hiệu địa phương trong mắt các tập đoàn công nghệ, tài chính, logistics. Về phía người dân, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh mục tiêu phát triển toàn diện văn hóa, xã hội, nâng cao chất lượng sống để người dân được thụ hưởng thành quả phát triển, đồng thời yêu cầu hai địa phương sớm sắp xếp tổ chức bộ máy đô thị mới bảo đảm đồng bộ ngay sau khi Nghị quyết được thông qua.
Thách thức thực thi và kết luận: thành phố không phải chiếc “áo mới” dễ mặc
Việc nâng cấp lên thành phố chỉ là bước khởi đầu; làm thế nào để chiếc "áo" thành phố vừa vặn với thực tiễn mới là bài toán khó. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã đề nghị Chính phủ chỉ đạo UBND Quảng Ninh và Bắc Ninh khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và các điều kiện cần thiết khác cho hoạt động của chính quyền đô thị mới nhằm bảo đảm tính đồng bộ ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết. Thời điểm có hiệu lực đối với thành phố Bắc Ninh được xác định là ngày 20/9/2026, phản ánh mức độ chuẩn bị và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương.
Về bản chất, thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là bước đi chiến lược để cụ thể hóa định hướng của Trung ương, Bộ Chính trị, biến chủ trương phát triển các cực tăng trưởng thành cấu trúc thể chế rõ ràng. Thành công hay thất bại sẽ đo bằng khả năng cải thiện chất lượng dịch vụ công, nâng cao đời sống người dân và biến ưu thế vị trí – hạ tầng thành lợi thế cạnh tranh thực sự trong phát triển kinh tế khu vực. Nếu hai thành phố mới làm được điều đó, mô hình “tỉnh lên thành phố” có thể trở thành tiền lệ đáng tham khảo cho những không gian kinh tế động lực khác trên cả nước.
