Miễn học phí, hỗ trợ sách giáo khoa: chủ trương lớn định hình năm học mới
Chính sách miễn học phí 2026-2027 và hỗ trợ sách giáo khoa là tập hợp các biện pháp tài chính do chính quyền địa phương ban hành nhằm giảm gánh nặng chi phí giáo dục cho phụ huynh, bao gồm miễn hoặc cấp bù học phí, cho mượn sách giáo khoa miễn phí và hỗ trợ những khoản thu, chi đầu năm học để bảo đảm mọi học sinh đều có điều kiện đến trường và học tập đầy đủ. Các quyết định mới ở Hà Nội và Cần Thơ cho thấy năm học mới không chỉ là câu chuyện chương trình, thi cử, mà còn là cuộc "cải cách ví tiền" của gia đình học sinh. Thay vì tự mò mẫm giữa vô số thông báo lẻ tẻ, phụ huynh cần nhìn đây như một bộ khung chính sách giáo dục tổng thể đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên an sinh, đặc biệt cho nhóm khó khăn.
Hà Nội: Miễn phí sách giáo khoa theo mô hình mượn – trả và hỗ trợ bữa ăn bán trú
Ngày 10/8, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Thu Hà ký Công văn 4082 về việc thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và các khoản hỗ trợ đầu năm học 2026-2027. Đây là bước đi cho thấy thành phố nhìn thẳng vào khoản chi tốn kém nhất mỗi mùa tựu trường: bộ sách giáo khoa mới. Theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP, miễn phí sách giáo khoa được triển khai theo mô hình mượn – trả, học sinh mượn bộ sách đầy đủ và có trách nhiệm bảo quản, hoàn trả sau năm học. Nói cách khác, phụ huynh thuộc diện áp dụng không phải mua sách, nhưng học sinh không được sở hữu sách mới theo kiểu "mỗi năm một bộ". Đáng chú ý, Hà Nội yêu cầu rà soát cả học sinh tại cơ sở tư thục, mở rộng khả năng hưởng hỗ trợ cho nhiều nhóm hơn thay vì khoanh hẹp vào trường công.
Song song với sách giáo khoa, Hà Nội đã thông qua chính sách hỗ trợ tiền ăn cho học sinh tiểu học tham gia bán trú, trừ cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài. Các nhóm ưu tiên như học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, khu vực bãi giữa sông Hồng, hộ nghèo, cận nghèo, khuyết tật, diện bảo trợ xã hội được hỗ trợ 40.000 đồng/học sinh/ngày, các học sinh tiểu học còn lại được hỗ trợ 28.000 đồng/ngày. Đây là khoản tiết kiệm đáng kể nếu tính tối đa 9 tháng/năm học. Một câu trích đáng nhớ trong chính sách này là: "Năm học 2026-2027 thành phố dự kiến có 747.890 học sinh tiểu học, khoảng 650.964 em ăn bán trú, chiếm hơn 87%, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 3.643,85 tỷ đồng". Phụ huynh cần lưu ý: miễn sách giáo khoa không đồng nghĩa miễn sách tham khảo, đồ dùng học tập hay đồng phục; và lộ trình cụ thể cho từng cấp học vẫn đang được hoàn thiện trong tháng 8 nên chưa thể vội dừng mua sách.
Cần Thơ: Miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập và sách giáo khoa cho vùng khó khăn
Trong khi Hà Nội nhấn mạnh vào sách giáo khoa và bữa ăn, Cần Thơ lại xây một gói hỗ trợ rộng hơn xoay quanh miễn học phí 2026-2027 và chi phí học tập. Thành phố dự kiến triển khai miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập và miễn phí sách giáo khoa, ưu tiên học sinh khó khăn tại 38 xã, phường vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mức học phí đối với cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập và mức hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh dân lập, tư thục được giữ theo Nghị quyết của HĐND, qua đó ngân sách nhà nước sẽ cấp bù học phí cho người học thuộc diện được miễn, đồng thời hỗ trợ học phí cho người học tại cơ sở dân lập, tư thục. Về thực chất, đây là sự khẳng định rằng học ở trường tư, dân lập nhưng thuộc diện khó khăn vẫn có quyền chạm tới chính sách giáo dục công bằng, không bị bỏ lại phía sau chỉ vì chọn mô hình trường khác.
Cần Thơ cũng đưa ra cách làm tương đối "thân thiện" với phụ huynh: các cơ sở giáo dục phải lập và phê duyệt danh sách học sinh thuộc diện miễn, hỗ trợ học phí trong vòng 10 ngày làm việc kể từ ngày khai giảng, mà không yêu cầu học sinh hoặc cha mẹ phải làm đơn đề nghị. Về hỗ trợ chi phí học tập, chính sách được chi trả trực tiếp cho học sinh mồ côi, khuyết tật, hộ nghèo với mức 150.000 đồng/học sinh/tháng, theo thời gian học thực tế nhưng không quá 9 tháng/năm học, thanh toán hai lần vào đầu mỗi học kỳ. Đối với sách giáo khoa, Sở Giáo dục và Đào tạo đã rà soát nhu cầu, xây dựng phương án, nhưng thừa nhận thách thức đấu thầu, mua sắm trên toàn thành phố; vì vậy, trước mắt miễn phí sách giáo khoa sẽ ưu tiên cho học sinh hộ nghèo, cận nghèo và học sinh khó khăn tại 38 xã, phường vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Song song, thành phố đang quy định chặt chẽ danh mục các khoản thu dịch vụ giáo dục ngoài học phí và yêu cầu trường không tự đặt thêm khoản thu, không thu trước những khoản chưa có căn cứ pháp lý.
Phụ huynh tiết kiệm chi phí năm học mới như thế nào từ các chính sách này?
Nhìn từ góc độ người đóng học phí và mua sách, điểm quan trọng không phải là thuộc địa bàn Hà Nội hay Cần Thơ, mà là biết tận dụng chính sách giáo dục đang có để giảm áp lực tài chính trong năm học mới. Ở Hà Nội, nếu con thuộc đối tượng được mượn sách giáo khoa miễn phí, phụ huynh có thể bỏ hẳn khoản tiền mua bộ sách chính thức, chỉ cần tính thêm sách tham khảo hoặc đồ dùng khác nếu thật sự cần thiết. Với hỗ trợ tiền ăn bán trú theo ngày, các gia đình có con tiểu học ăn bán trú sẽ thấy số tiền phải nộp cho trường giảm rõ rệt, nhất là với những nhà có hai, ba con cùng học. Ở Cần Thơ, việc ngân sách cấp bù học phí không chỉ giúp phụ huynh khỏi lo khoản thu đầu năm, mà chính sách chi trả trực tiếp 150.000 đồng/học sinh/tháng cho đối tượng mồ côi, khuyết tật, hộ nghèo là dòng tiền hỗ trợ hữu hình để trang trải từ sách, vở đến đi lại.
Tuy vậy, tiết kiệm không đồng nghĩa buông lỏng. Phụ huynh nên: (1) Chủ động hỏi trường về việc con có nằm trong danh sách miễn học phí, hỗ trợ sách giáo khoa hoặc chi phí học tập hay không, dù Cần Thơ không yêu cầu làm đơn. (2) Phân biệt rạch ròi giữa sách giáo khoa được miễn, cho mượn, với các loại sách tham khảo, luyện đề – những khoản không nằm trong ưu đãi. (3) Kiểm tra kỹ thông báo từ trường về các khoản thu ngoài học phí, đối chiếu với hướng dẫn của thành phố, vì Cần Thơ đã yêu cầu không tự đặt thêm khoản thu, không thu trước khoản chưa có căn cứ pháp lý. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng, việc hiểu đúng và dùng hết quyền lợi chính sách giáo dục là một dạng "đầu tư thông minh" cho con mà phụ huynh hoàn toàn có thể chủ động.
Kết luận: Nắm chính sách để bảo vệ quyền lợi và thúc đẩy công bằng giáo dục
Các quyết định mới về miễn học phí 2026-2027, hỗ trợ sách giáo khoa và những khoản thu liên quan cho thấy giáo dục phổ thông đang dịch chuyển từ "ai có tiền đi học" sang "ai có nhu cầu đều phải được đi học". Hà Nội đi theo hướng miễn sách giáo khoa theo mô hình mượn – trả và mạnh tay hỗ trợ bữa ăn bán trú; Cần Thơ tập trung vào miễn học phí, chi phí học tập, sách giáo khoa cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời siết lại các khoản thu tự phát. Những chính sách này không hoàn hảo, phạm vi hưởng lợi còn giới hạn theo địa bàn, đối tượng; nhưng với các gia đình đang xoay xở tiền trường, tiền sách, chúng là khác biệt giữa việc con đến lớp trong tâm thế yên tâm hay áy náy. Kết luận rõ ràng là: phụ huynh không thể đứng ngoài cuộc chơi chính sách giáo dục. Hiểu, theo dõi và đòi hỏi việc thực thi đúng là cách vừa bảo vệ quyền lợi tài chính, vừa góp phần tạo áp lực tích cực để địa phương mở rộng hỗ trợ cho nhiều học sinh hơn trong những năm tới.
