“Cầu nối số” từ thanh niên tới từng hộ dân
Chuyển đổi số cộng đồng là quá trình đưa nền tảng số, kỹ năng số và các dịch vụ số thiết yếu đến từng người dân thông qua các hoạt động hỗ trợ trực tiếp, giúp họ tự tin sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số trong đời sống hằng ngày. Đây không phải khẩu hiệu chung chung mà là một phong trào có gương mặt rất cụ thể: sinh viên công nghệ và tình nguyện viên trẻ. Chính họ đang biến khái niệm “chính quyền số” thành những thao tác chạm tay trên điện thoại của người già, tiểu thương, nông dân. Thời gian qua, nhiều địa phương tại Hà Nội đã tổ chức tuyên truyền, phổ cập kỹ năng số, hỗ trợ người dân sử dụng nền tảng số trong sinh hoạt thường ngày, với lực lượng đoàn viên thanh niên đóng vai trò tiên phong hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không tiền mặt và cài đặt ứng dụng số.
“Bình dân học vụ số” lưu động: Lớp học 1 kèm 1 thay đổi thói quen
Nếu trước kia “bình dân học vụ” là dạy chữ, thì nay “Bình dân học vụ số” là dạy kỹ năng số cho người dân ngay tại khu dân cư. Các lớp lưu động ở phường Ba Đình được tổ chức đều đặn mỗi sáng thứ Bảy tại một điểm trường trên địa bàn, duy trì liên tục từ tháng 6 đến nay. Cách làm không phải là thuyết trình dài dòng, mà là “1 kèm 1”, “cầm tay chỉ việc”, để người học tự thực hành từng thao tác trên điện thoại hoặc máy tính. Người cao tuổi từng chưa chạm vào máy vi tính nay đã biết cài ứng dụng iHanoi, sử dụng công cụ AI để chuẩn bị bài phát biểu hay thiết kế phông nền cho cháu. Đây là chuyển đổi số cộng đồng đúng nghĩa: từ những động tác nhỏ, cuộc sống trở nên thuận tiện, an toàn và hiện đại hơn nhờ các tiện ích số.
Tam Hưng và mô hình “Tổ chuyển đổi số cộng đồng” bám sát thôn, xóm
Đi xa hơn một lớp học đơn lẻ, một xã như Tam Hưng đã lập kế hoạch hoạt động cho Tổ Chuyển đổi số cộng đồng, xem đây là “cánh tay nối dài” của chính quyền trong phong trào “Bình dân học vụ số” và “Học tập số toàn dân”. Kế hoạch bao trùm 14 thôn sau sắp xếp, áp dụng với toàn bộ hộ dân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp và tổ chức trên địa bàn. Điểm đáng chú ý là nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ kết quả, cùng yêu cầu “cầm tay chỉ việc” và không chạy theo hình thức. Kế hoạch đặt mục tiêu duy trì 14/14 Tổ Chuyển đổi số cộng đồng, 100% thành viên được tập huấn kỹ năng số, 100% người dân trưởng thành được tuyên truyền, trên 80% được phổ cập kỹ năng số cơ bản, trên 85% dùng smartphone và trên 50% sử dụng phương thức thanh toán số.
Sinh viên công nghệ: Từ giảng đường tới chiến dịch “45 ngày đêm”
Khi nói đến tình nguyện viên công nghệ, đó không chỉ là những người “rành máy tính”, mà là sinh viên công nghệ chấp nhận bước ra khỏi giảng đường để đi vào ngõ nhỏ, sân chung cư, chợ dân sinh. Họ trực tiếp hướng dẫn từ thao tác đơn giản như cài VNeID, dùng eTax Mobile, thực hiện dịch vụ công trực tuyến cho đến làm quen công cụ trí tuệ nhân tạo. Trong Chiến dịch “45 ngày đêm” hỗ trợ chuyển đổi số tại cơ sở theo một chỉ thị của thành phố, sinh viên xem đây là cơ hội mang kiến thức học được áp dụng vào thực tế, đồng thời thấu hiểu rào cản tâm lý của người dân khi bước vào môi trường số. Một câu nói đáng nhớ từ trải nghiệm này là: “Rào cản lớn nhất trong chuyển đổi số không nằm ở thiết bị, mà ở tâm lý e ngại khi tiếp cận cái mới”.
Vì sao phải tiếp tục nhân rộng mô hình “cầu nối số”
Nhìn vào Hà Nội hôm nay, ta thấy một mô hình chuyển đổi số cộng đồng đang hình thành: lớp bình dân học vụ số lưu động ở phường, Tổ Chuyển đổi số cộng đồng ở xã, và mạng lưới sinh viên – tình nguyện viên công nghệ từ các trường cao đẳng, đại học xuống tận cơ sở. Họ giúp người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, dùng VNeID, iHanoi, thanh toán không tiền mặt, tham gia thương mại điện tử và cả các nền tảng AI phục vụ cuộc sống. Một nhận định đáng trích dẫn là: “Khi mỗi người dân có thể tự tin sử dụng các dịch vụ số, chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực phục vụ cuộc sống”. Câu hỏi không còn là “có nên làm” mà là “làm sao duy trì và nhân rộng”: giữ vững mô hình phân tán, luôn bám nhu cầu thực, bảo vệ dữ liệu cá nhân, và tiếp tục coi người dân là trung tâm của mọi chương trình.
