Năm học 2026-2027: Một kế hoạch chuẩn bị không còn chỗ cho ứng biến
Năm học 2026-2027 là giai đoạn mà hệ thống giáo dục được yêu cầu chuyển từ cách làm “đối phó đầu năm” sang chuẩn bị năm học một cách đủ, sớm và có trách nhiệm, bảo đảm không thiếu trường lớp, giáo viên, sách giáo khoa và an toàn trường học cho mọi học sinh trên cả nước.
Điểm cốt lõi của Kế hoạch là chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục” gắn với các chính sách giáo dục mới theo Nghị quyết 71-NQ/TW. Nói cách khác, thay vì chỉ kiểm soát, ngành giáo dục phải biết đặt mục tiêu phát triển dài hạn, đo lường chất lượng thực chất và dám chịu trách nhiệm. Nếu địa phương, nhà trường và từng giáo viên vẫn quen làm kiểu “tới đâu hay tới đó”, năm học 2026-2027 sẽ bỏ lỡ cơ hội quan trọng để sửa những điểm yếu kéo dài nhiều năm: thiếu giáo viên, cơ sở vật chất xuống cấp, và tình trạng lạm thu, dạy thêm tràn lan.
Khai giảng năm học mới phải là ngày hội, không phải buổi lễ hình thức
Kế hoạch chuẩn bị năm học khẳng định rõ: ngày khai giảng năm học mới phải là ngày hội của học sinh và giáo viên, trang trọng, an toàn và thiết thực, chứ không phải cuộc “trình diễn” hình thức. Điều này tưởng như khẩu hiệu, nhưng là yêu cầu rất cụ thể: không được để thiếu giáo viên, thiếu sách giáo khoa, hay trường lớp mất an toàn ngay từ ngày đầu tiên.
Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao rà soát, chuẩn bị kỹ phương án tổ chức lễ khai giảng năm học mới 2026-2027 và lễ khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp ở xã biên giới vào ngày 5/9/2026. Đây không chỉ là nghi thức, mà là thông điệp: mọi vùng, kể cả vùng biên giới khó khăn, đều phải khởi đầu năm học trong điều kiện không thua kém về an toàn, về sách, về thầy cô. Một buổi lễ đẹp nhưng sau đó học sinh thiếu phòng học, thiếu nước sạch, internet chập chờn thì không thể gọi là “khai giảng thành công”.
Trách nhiệm của địa phương: Không được để học sinh nào bỏ học vì thiếu điều kiện
Điểm tiến bộ nhất của kế hoạch chuẩn bị năm học 2026-2027 là đẩy trách nhiệm mạnh về phía địa phương. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phải “tập trung cao độ cho công tác chuẩn bị năm học 2026-2027; cam kết, chịu trách nhiệm chỉ đạo, chuẩn bị tốt các điều kiện cho năm học mới; bảo đảm đủ trường, lớp, sách giáo khoa, thiết bị dạy học tối thiểu và an toàn công trình trường học”. Đây là cam kết chính trị, không phải khuyến nghị mềm.
Các địa phương được khuyến khích chủ động sử dụng ngân sách và nguồn lực hợp pháp để hỗ trợ học sinh, đặc biệt ở vùng khó khăn, khu công nghiệp, khu chế xuất; ưu tiên bữa ăn trưa, bữa ăn bán trú, thiết bị học tập và phương tiện đi lại. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Kiên quyết không để học sinh do hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường”. Nếu sau này vẫn còn cảnh học sinh bỏ học vì không có tiền ăn, tiền xe, lỗi không thể đổ cho “thiếu chủ trương” nữa, mà là do địa phương không làm hết trách nhiệm.
Giải bài toán con người: Đủ giáo viên, đổi tư duy và giảm gánh nặng vô lý
Một năm học không thể yên ổn nếu còn cảnh “có học sinh mà không có thầy, cô đứng lớp”. Kế hoạch buộc Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp các cơ quan rà soát số liệu thừa, thiếu giáo viên mầm non, phổ thông sau khi phân bổ biên chế; địa phương nào còn biên chế đã được giao nhưng chưa tuyển phải khẩn trương hoàn thành tuyển dụng để kịp năm học mới. Nếu không tuyển được, phải bố trí hợp đồng, điều động, thuyên chuyển, biệt phái, dạy liên trường, liên cấp phù hợp, tuyệt đối không để lớp học “trắng” giáo viên.
Song song đó là một thông điệp mang tính “chữa bệnh mãn tính”: chấn chỉnh các hiện tượng tiêu cực trong tuyển sinh, dạy thêm, học thêm và bệnh thành tích; tăng cường kiểm tra, tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm không đúng quy định, xử lý nghiêm vi phạm. Chính sách giáo dục mới gắn với Nghị quyết 71-NQ/TW yêu cầu đổi từ “quản lý” sang “quản trị phát triển” không thể thành hiện thực nếu giáo viên vẫn bị kéo vào vòng xoáy lớp thêm vô nghĩa, phụ huynh thì kiệt sức vì đủ loại khoản thu vô lý.
Học sinh, giáo viên, phụ huynh cần làm gì để không lỡ nhịp chính sách mới?
Không thể kỳ vọng mọi thay đổi của năm học 2026-2027 chỉ đến từ “trên xuống”. Học sinh, giáo viên và phụ huynh đều có vai trò. Giáo viên phải chuẩn bị bài giảng, thiết bị, kế hoạch dạy học thích ứng với điều kiện lớp học thực tế, sẵn sàng tham gia các mô hình trường mới, dạy liên trường, liên cấp nếu được phân công. Học sinh cần chủ động nắm thông tin, phản ánh khi điều kiện học tập không an toàn hoặc bị ép học thêm, đóng các khoản thu bất hợp lý qua kênh nhà trường và đường dây nóng.
Về phía phụ huynh, thay vì chấp nhận “cho xong” mọi khoản thu và lớp học thêm, cần đặt câu hỏi, yêu cầu nhà trường công khai, minh bạch theo đúng hướng dẫn. Khi chính sách giáo dục mới đã tạo hành lang xử lý lạm thu và dạy thêm trái quy định, im lặng nghĩa là tiếp tay cho những thứ đang làm méo mó mục tiêu giáo dục. Năm học 2026-2027 có thành bước ngoặt hay không sẽ phụ thuộc rất lớn vào việc mỗi gia đình, mỗi nhà trường dám thay đổi cách hành xử của mình đến mức nào.
