Khuyến nghị số 1: Lập ngân sách xoay quanh khoản phí dịch vụ giáo dục bắt buộc
Khi nói về khoản phí dịch vụ giáo dục trong năm học 2026-2027, phụ huynh cần hiểu đây là tập hợp các khoản thu liên quan đến bảo hiểm y tế, ăn bán trú, trông giữ ngoài giờ, đưa đón và các dịch vụ hỗ trợ học tập được nhà trường tổ chức nhằm phục vụ và nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Đối với hầu hết gia đình, lựa chọn hiệu quả nhất là lập ngân sách xoay quanh các khoản bắt buộc, trong đó bảo hiểm y tế học sinh là khoản phải đóng đối với nhóm tham gia BHYT bắt buộc và được ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần. Cơ quan quản lý giáo dục tại Hà Nội đã ban hành hướng dẫn quản lý thu, chi cho năm học 2026-2027, nhấn mạnh việc thực hiện các khoản phí dịch vụ trên cơ sở nhu cầu và thỏa thuận giữa nhà trường với phụ huynh. Khuyến nghị rõ ràng là: hãy ưu tiên dự trù đủ cho các khoản bắt buộc rồi mới cân nhắc từng dịch vụ tùy chọn.
Toàn cảnh các khoản phí dịch vụ giáo dục tại Hà Nội
Hà Nội đã công bố danh mục và cơ chế quản lý các khoản phí dịch vụ giáo dục áp dụng cho cơ sở mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập, không bao gồm trường công lập chất lượng cao. Đáng chú ý, học sinh tham gia bảo hiểm y tế phải đóng theo tỷ lệ 4,5% mức lương cơ sở, trong đó ngân sách hỗ trợ 50% số tiền, phần còn lại do học sinh đóng. Đây là khoản phụ huynh gần như chắc chắn phải tính vào ngân sách hằng năm. Với chi phí ăn bán trú, trẻ mầm non công lập đóng tiền nếu sử dụng dịch vụ, còn học sinh tiểu học được hỗ trợ bữa ăn theo chính sách riêng, mức hỗ trợ theo ngày tùy đối tượng và nếu gia đình thống nhất mức ăn cao hơn, phụ huynh thanh toán phần chênh lệch. Chi phí ăn bán trú vì vậy là khoản cần theo dõi sát vì ảnh hưởng lớn đến tổng chi tiêu học tập.
Ngoài tiền ăn, Hà Nội còn quy định dịch vụ chăm sóc bán trú với mức thu cố định theo tháng cho học sinh sử dụng, kèm khoản trang thiết bị phục vụ bán trú thu theo năm cho từng cấp học. Bên cạnh đó, dịch vụ trông giữ, chăm sóc học sinh ngoài giờ dành cho phụ huynh có nhu cầu gửi con trước hoặc sau thời gian học chính khóa; khoản này không bao gồm tiền ăn. Đồng phục, quần áo thể dục thể thao và phù hiệu phải được may hoặc mua theo đúng quy định, kinh phí có thể đến từ chi thường xuyên của nhà trường hoặc đóng góp hợp pháp của học sinh. Nhìn tổng thể, phụ huynh Hà Nội nên coi nhóm BHYT, ăn bán trú, bán trú và đồng phục là “bộ khung” khoản phí thường gặp để lên kế hoạch tài chính.
| Nhóm khoản thu | Nội dung chính tại Hà Nội | Tính chất bắt buộc / thỏa thuận |
|---|---|---|
| Bảo hiểm y tế học sinh | Tham gia BHYT bắt buộc, ngân sách hỗ trợ 50% mức đóng tính trên 4,5% lương cơ sở | Bắt buộc với nhóm học sinh thuộc diện quy định |
| Chi phí ăn bán trú | Tiền ăn mầm non; hỗ trợ bữa ăn tiểu học theo nghị quyết riêng; THCS thỏa thuận với nhà trường và đơn vị cung cấp suất ăn | Theo nhu cầu, trên cơ sở thỏa thuận gia đình – nhà trường |
| Dịch vụ chăm sóc bán trú và trang thiết bị | Mức thu cố định theo tháng cho dịch vụ chăm sóc; trang thiết bị phục vụ bán trú thu theo năm cho từng cấp học | Phụ thuộc đăng ký dịch vụ của phụ huynh |
| Trông giữ ngoài giờ | Gửi học sinh trước hoặc sau giờ chính khóa, không bao gồm tiền ăn | Tùy chọn, theo nhu cầu gia đình |
| Đồng phục và lễ phục | May, mua, thuê hoặc mượn đồng phục, lễ phục theo quy định; chi từ ngân sách hoặc đóng góp hợp pháp | Theo quy định chung, cách chi trả do nhà trường và phụ huynh thống nhất |
TP.HCM: 8 khoản phí dịch vụ cho cấp THCS và THPT công lập
Tại TP.HCM, cơ quan quản lý giáo dục đã ban hành hướng dẫn 8 khoản phí dịch vụ cho cấp THCS và THPT, chia thành hai nhóm: dịch vụ giáo dục liên quan đến chương trình của nhà trường và dịch vụ dựa trên nhu cầu học sinh. Trong nhóm thứ nhất có sáu loại phí gồm lớp năng khiếu, nghệ thuật, thể dục tự chọn, các lớp thể thao kết hợp, câu lạc bộ; lớp theo dự án tăng cường năng lực, kiến thức và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin cho học sinh THPT; các dịch vụ dạy ngoại ngữ nâng cao, học với giáo viên bản ngữ, học ngoại ngữ qua Toán và Khoa học, chương trình tích hợp; hoạt động giáo dục công dân số, kỹ năng số và trí tuệ nhân tạo; giáo dục STEM, STEM song ngữ Anh–Việt; và dịch vụ cung cấp nội dung giáo dục chất lượng cao, nâng cao, tích hợp khu vực và quốc tế.
Ở nhóm dịch vụ dựa trên nhu cầu học sinh, TP.HCM hướng dẫn hai khoản thu chính: đồng phục và đồ dùng, vật liệu học tập. Đây là những khoản tuy không trực tiếp nằm trong chương trình giảng dạy nhưng có ảnh hưởng đến chi phí tổng thể mà phụ huynh phải chi ra cho năm học. So với Hà Nội, TP.HCM nhấn mạnh rõ các dịch vụ hỗ trợ học tập theo hướng bồi dưỡng năng lực, ngoại ngữ, công nghệ thông tin, STEM và hoạt động câu lạc bộ – những mảng thường được coi là khoản phí dịch vụ hỗ trợ học tập. Với các gia đình có con học THCS, THPT tại TP.HCM, ưu tiên hợp lý là xem xét kỹ từng dịch vụ tăng cường, chỉ chọn những chương trình thực sự phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính.
Phân biệt khoản phí bắt buộc và dịch vụ hỗ trợ học tập tùy chọn
Một trong những nhầm lẫn phổ biến là coi mọi khoản phí dịch vụ giáo dục đều bắt buộc. Thực tế, các khoản như BHYT học sinh được pháp luật quy định rõ là bắt buộc với nhóm tham gia BHYT, kèm mức đóng tính trên lương cơ sở và tỷ lệ ngân sách hỗ trợ. Ngược lại, các dịch vụ hỗ trợ học tập như lớp năng khiếu, câu lạc bộ, chương trình ngoại ngữ tăng cường, giáo dục STEM hay hoạt động ngoại khóa thường được tổ chức “trên cơ sở nhu cầu, thỏa thuận giữa nhà trường với phụ huynh”. Điều này có nghĩa phụ huynh có quyền cân nhắc và lựa chọn. Hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa, cũng như các lớp năng khiếu, thể thao, nghệ thuật, câu lạc bộ ở bậc THCS, THPT đều thuộc nhóm dịch vụ mà học sinh tham gia khi có nhu cầu, với mức thu được nhà trường công khai và thống nhất trước.
Chiến lược quản lý ngân sách học tập: ưu tiên, so sánh và quyết đoán
Để không bị áp lực bởi các khoản phí dịch vụ giáo dục trong năm học 2026-2027, phụ huynh nên tiếp cận như một bài toán mua sắm dịch vụ: xác định khoản bắt buộc, nhóm dịch vụ thiết yếu và các dịch vụ hỗ trợ học tập mang tính nâng cao như ôn tập, bồi dưỡng, hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, chương trình ngoại ngữ hay STEM. Tại Hà Nội, cần đọc kỹ hướng dẫn thu, chi để biết khoản nào gắn với chính sách hỗ trợ, khoản nào hoàn toàn theo thỏa thuận, đặc biệt là chi phí ăn bán trú và các dịch vụ bán trú, trông giữ ngoài giờ. Ở TP.HCM, nên so sánh danh mục 8 khoản dịch vụ cho cấp THCS, THPT để ưu tiên những chương trình bổ trợ sát nhu cầu của con, tránh đăng ký tràn lan. Cách làm hiệu quả là đặt hạn mức ngân sách học tập cho từng con, rồi lựa chọn có chủ đích, thay vì tham gia mọi dịch vụ nhà trường đề xuất.
- Buy the dịch vụ BHYT học sinh nếu con thuộc nhóm tham gia bảo hiểm bắt buộc và gia đình cần sự bảo vệ y tế ổn định.
- Skip the dịch vụ hỗ trợ học tập nâng cao nếu ngân sách học tập của gia đình hạn chế và con chưa thực sự có nhu cầu rõ ràng.
- Buy the dịch vụ ăn bán trú nếu phụ huynh cần con ở lại trường cả ngày và muốn tận dụng chính sách hỗ trợ bữa ăn hiện hành tại địa phương.
- Skip the lớp năng khiếu, nghệ thuật hoặc câu lạc bộ ở TP.HCM nếu con đã có lịch học thêm dày đặc bên ngoài và không còn thời gian thực sự hưởng lợi.
- Buy the dịch vụ trông giữ ngoài giờ nếu lịch làm việc của cha mẹ không trùng khớp giờ tan học và gia đình cần giải pháp trông trẻ an toàn tại trường.
- Skip the các gói nội dung giáo dục chất lượng cao, nâng cao nếu mục tiêu học tập của con tập trung vào chương trình chuẩn và kỳ thi trong nước.
- Buy the đồng phục và đồ dùng học tập theo hướng dẫn trường nếu muốn đảm bảo con tuân thủ quy định và không phải tự tìm kiếm mẫu mã riêng.
