Vì sao mùa tựu trường là “điểm nóng” bệnh truyền nhiễm?
Mùa tựu trường là giai đoạn trẻ quay lại môi trường học đường đông đúc, thời tiết giao mùa và nếp sinh hoạt thay đổi, khiến nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm trong trường học tăng cao, đòi hỏi phụ huynh và nhà trường phải chủ động phòng bệnh truyền nhiễm trường học bằng tiêm chủng, vệ sinh cá nhân và cải thiện vệ sinh trường học.
Thực tế, đây không còn là cảnh báo chung chung. Tại TP.HCM, đến tuần 32 đã ghi nhận hơn 25.700 ca sốt xuất huyết từ đầu năm, trong khi Hà Nội chỉ trong một tuần (5–12/9) có 190 ca mới tại 80 phường, xã. Cùng lúc, cả nước ghi nhận gần 100.000 ca tay chân miệng trong 8,5 tháng, tăng hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Những con số này cho thấy trường học mở cửa bao nhiêu, nguy cơ bệnh lan rộng bấy nhiêu nếu chúng ta vẫn giữ tâm lý “đến đâu hay đến đó”.
Mấu chốt là: năm học mới không chỉ là chuyện sách vở, mà còn là một “bài kiểm tra” lớn về năng lực bảo vệ sức khỏe học sinh của cả gia đình lẫn nhà trường. Bỏ qua phần chuẩn bị này đồng nghĩa chấp nhận để con em đối mặt với rủi ro hoàn toàn có thể phòng tránh.
Những bệnh nào đáng lo nhất khi học sinh tập trung đông?
Ngay khi học sinh trở lại lớp, ba nhóm bệnh truyền nhiễm nổi bật cần được đặt lên bàn cân rủi ro. Nhóm thứ nhất là các bệnh lây qua đường hô hấp như cúm mùa, COVID-19, sởi, ho gà, thủy đậu và các viêm đường hô hấp khác. Giai đoạn tháng 9–10, thời tiết giao mùa và mật độ học sinh tập trung đông là điều kiện hoàn hảo cho các bệnh này bùng phát.
Nhóm thứ hai là bệnh lây qua đường tiêu hóa hoặc tiếp xúc trực tiếp, trong đó tay chân miệng trẻ em là mối lo hàng đầu ở lứa tuổi mầm non, tiểu học. Virus có thể lây qua nước bọt, dịch tiết, phân và đồ vật nhiễm bẩn. Cả nước đang ghi nhận gần 100.000 ca tay chân miệng trong 8,5 tháng, tăng hơn 2,5 lần so với cùng kỳ – nếu nhà trường và phụ huynh không siết chặt vệ sinh trường học, dịch sẽ tiếp tục “leo thang”.
Nhóm thứ ba là bệnh do muỗi truyền, điển hình là sốt xuất huyết học sinh trong các khuôn viên có nhiều cây xanh, vật dụng đọng nước, góc khuất hoặc khu vệ sinh ít được kiểm tra. Đặc biệt đáng lo là trẻ nhỏ rất dễ mắc và trở nặng với sốt xuất huyết, não mô cầu, cúm, tay chân miệng do hệ miễn dịch còn yếu. Nếu coi đây là “bệnh vặt” để tự xử lý tại nhà, phụ huynh đang đánh cược với sức khỏe con mình.
Tiêm chủng năm học mới: Không chỉ là khuyến cáo mà là trách nhiệm
Trong bối cảnh “dịch chồng dịch”, tiêm chủng năm học mới phải được xem là điều kiện bắt buộc chứ không phải lựa chọn tùy hứng của phụ huynh. Theo quy định, tất cả trẻ vào mầm non và lớp 1 đều phải được rà soát lịch sử tiêm chủng ngay từ đầu năm học. Các trạm y tế xã phường có trách nhiệm phối hợp với nhà trường để lập kế hoạch và tổ chức tiêm bù những mũi bắt buộc còn thiếu.
Danh mục tiêm chủng không dừng lại ở sởi, bại liệt hay viêm gan B mà đã mở rộng lên 14 bệnh, bao gồm thêm phế cầu, tiêu chảy do rotavirus, HPV cùng các vaccine đã dùng lâu năm như lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, sởi – rubella, viêm não Nhật Bản… Việc trì hoãn hoặc bỏ sót mũi tiêm không chỉ đẩy riêng một đứa trẻ vào vùng nguy hiểm, mà còn phá vỡ “lá chắn cộng đồng” trong lớp học.
Điều đáng tiếc là nhiều gia đình vẫn coi tiêm chủng là việc “có cũng được”, trong khi chuyên gia y tế đã nhấn mạnh: để đối phó tình trạng dịch bệnh xảy ra cùng lúc, cần đưa trẻ đi tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch để tăng cường lá chắn bảo vệ. Phụ huynh chậm một bước với sổ tiêm, bệnh truyền nhiễm sẽ đi trước một bước trong lớp học của con.
Thói quen vệ sinh nhỏ, hiệu quả phòng bệnh lớn
Không phải biện pháp nào hiệu quả cũng phức tạp; nhiều thói quen rất đơn giản lại là “vũ khí” mạnh mẽ để phòng bệnh truyền nhiễm trường học. WHO khẳng định rửa tay sạch, vệ sinh hô hấp, tránh đến lớp khi đang bệnh và tiêm chủng đầy đủ giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm. Vấn đề là chúng ta có kiên trì biến chúng thành nếp sinh hoạt hằng ngày của trẻ hay không.
Trẻ cần được dạy rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, che miệng khi ho, hạn chế chạm tay vào mắt mũi miệng và không dùng chung đồ cá nhân. Khi có triệu chứng sốt, ho, nghi ngờ bệnh truyền nhiễm, trẻ nên được cho ở nhà, khám sớm thay vì “cố đi học cho đủ buổi”. Thói quen này không chỉ bảo vệ bản thân trẻ mà còn tôn trọng sức khỏe của cả lớp.
Về phía nhà trường, vệ sinh trường học không thể dừng ở quét dọn hình thức. Cần lau khử khuẩn bề mặt, đồ dùng, đồ chơi, bảo đảm đủ nước sạch và xà phòng rửa tay, thông khí tốt các phòng học, phát hiện sớm học sinh nghi mắc bệnh để xử lý kịp thời. Riêng với tay chân miệng trẻ em, việc vệ sinh kỹ bề mặt và đồ chơi, tránh để trẻ tiếp xúc gần người bệnh là yêu cầu bắt buộc chứ không phải “khuyến khích làm”.
Phụ huynh và nhà trường cần làm gì ngay tuần đầu năm học?
Tuần lễ đầu năm học là “thời gian vàng” để thiết lập hàng rào phòng bệnh cho cả năm. Nếu bỏ lỡ, chúng ta sẽ phải chạy theo xử lý từng ổ dịch nhỏ trong lớp, trong khi hoàn toàn có thể phòng trước. Trẻ em là nhóm dễ mắc cúm nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen vệ sinh còn kém; đồng thời, học sinh lớn, giáo viên và người chăm sóc cũng có thể mắc bệnh và trở thành nguồn lây. Vì vậy, mọi người trong trường đều phải tham gia bảo vệ sức khỏe chung.
- Phụ huynh rà soát sổ tiêm của con, mang đến trường khi làm thủ tục, phối hợp tiêm bù theo thông báo của trạm y tế.
- Trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về tiền sử bệnh, dấu hiệu cần lưu ý; dặn con báo ngay khi thấy bạn sốt, phát ban, ho nhiều.
- Rèn con thói quen rửa tay, che miệng khi ho, không dùng chung bình nước, khăn, khẩu trang.
- Nhà trường lập kế hoạch truyền thông đầu năm về phòng bệnh truyền nhiễm trường học, nhắc lại quy định cho học sinh và phụ huynh.
- Tổ chức kiểm tra vệ sinh lớp học, khu vệ sinh, loại bỏ các điểm đọng nước – “ổ” sinh sản muỗi gây sốt xuất huyết học sinh.
Một năm học mới khỏe mạnh không tự nhiên mà có. Nó là kết quả của hàng loạt lựa chọn có trách nhiệm: đưa con đi tiêm đúng hẹn, dạy con rửa tay, yêu cầu trường làm sạch lớp học, và dứt khoát không xem nhẹ bất kỳ dấu hiệu bệnh nào. Nếu mỗi gia đình và mỗi nhà trường đều làm tròn phần việc này, các con sẽ được học trong một môi trường ít bệnh tật hơn, an toàn hơn và xứng đáng hơn.
